ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ايگىلى شىعارماسىندا سۋرەتتەلەتىن سۇيىسپەنشىلىك وقيعاسى وسى قىزبەلدىڭ توڭىرەگىندە ءوربيدى. جۇرەكتەرىن الاقانعا سالىپ, اڭسار-ساعىنىشىن ارقالاپ الىس-جاقىننان الىپ-ۇشىپ جەتكەن قىزبەلدىڭ قىز-جىگىتتەرىن كورگەن ادام رومانعا ەپيگراف بولعان «تۋعان جەر, ەش نارسە جوق سەنەن ىستىق, سەبەبى سەندە تۋىپ, سەنەن ۇشتىق» دەگەن ەكى جول ولەڭدى شىعارعان اقىن دا وسى اۋىلدىڭ پەرزەنتى شىعار دەگەن وي تۇيەرى انىق.
وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن قىزبەلدە تۋعان ازاماتتار قوسىلىپ, ورتاق قارجى جيناپ, اۋىلدىڭ كىرەبەرىسىنە «قىزبەل» ۆيزيت-نىشانىن, بالالار سپورت الاڭىن, دالا ساحناسىن, «تاۋەلسىزدىك» ساياباعىن سالىپ, مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنا ەسكەرتكىش ورناتقان. مەكتەپتىڭ مەرەيتويى بارىسىندا سولاردىڭ قاتارىنا «قىزبەل» تويحاناسى قوسىلدى. ونى اۋىل تۇرعىندارىنا بەيىمبەت مايلين اۋدانىندا تۇراتىن كاسىپكەر باقبەرگەن وتەۋلين سىيعا تارتتى.
قىزبەل مەكتەبى ارال باستاۋىش مەكتەبى دەگەن اتاۋمەن 1922 جىلى اشىلدى. ءبىلىم وشاعىنىڭ نەگىزىن قالاعان العاشقى ۇستاز سادۋاقاس قوسەكەي ۇلى جاقانين ءاۋ باستا 26 بالانى وقىتىپتى. ول جولى قابىلدانعان شاكىرتتەردىڭ ءبارى ەر بالالار ەدى. مەكتەپ كيىز ۇيدە ۇيىمداستىرىلىپ, بالالار جەرگە توسەلگەن كيىزدىڭ ۇستىندە وتىرىپ ساۋات اشقان.
قازمۋ-دىڭ رەكتورى بولعان اسقار زاكارين, قازاق كسر-ءىنىڭ سۋ شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ناريمان قىپشاقباەۆ, جازۋشى-ساتيريك سەيىت كەنجەاحمەتوۆ, جازۋشى-جۋرناليست قايسار ءالىم, اعايىندى ەكونوميست-عالىمدار سايلاۋ, ءسابيت بايزاقوۆتار دا وسى مەكتەپتەن ءبىلىم الدى.
مەرەكەلىك ءىس-شارا بارىسىندا م.دۋلات ۇلى اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ قابىرعاسىنا سادۋاقاس جاقانينگە ارنالعان ەسكەرتكىش تاقتا اشىلىپ, «ماديار بابا» مەشىتىندە العاشقى ۇستازدىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتالدى.
ودان كەيىن ءابۋتالىپ ءامىر قۇراستىرعان «قىزبەل مەكتەبىنە – 100 جىل», سادۋاقاس قوسەكەي ۇلىنىڭ نەمەرەسى دانيار سادۋاقاستىڭ «ساۋلەلى عۇمىر» كىتاپتارىنىڭ, سونداي-اق ءال فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «ونەگەلى ءومىر» سەرياسىمەن شىققان قىزبەل مەكتەبىنىڭ تۇلەگى اكادەميك ءسابيت بايزاقوۆ تۋرالى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى.
– كىتاپتا وسى مەكتەپتە وقىعانداردىڭ ءبارىن قامتۋعا تىرىستىق. بىراق سوعىسقا كەتكەندەر تۋرالى مالىمەت تابا المادىق. سوندىقتان مەكتەپ شاكىرتتەرىنىڭ 85 پايىزىن قامتىعان شىعارمىز دەپ ويلايمىن. وعان جەتى جارىم ايداي ۋاقىت كەتتى. 65 ادام تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەدى. العاشقى بولىمدە ءار جىلعى مەكتەپ تۇلەكتەرى, ودان كەيىن مەكتەپ ديرەكتورلارى تۋرالى ماعلۇمات بەرىلدى. بۇگىنگە دەيىن مەكتەبىمىزگە 22 ديرەكتور باسشىلىق ەتىپتى. ونىڭ ەكەۋى – مەنىڭ سىنىپتاستارىم. ودان كەيىنگى بولىمدەرگە ءتۇرلى سالادا جوعارى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن مايتالمان ماماندار, اۋىل ماقتانىشتارى, جەرگىلىكتى قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارى, «ات تۇياعىن تاي باسار» دەگەن تاقىرىپپەن بۇگىندە رەسپۋبليكا كولەمىنە تانىمال بولىپ قالعان كەيىنگى جاستار تۋرالى مالىمەتتەر ەندى, – دەيدى «قىزبەل مەكتەبىنە – 100 جىل» كىتابىنىڭ قۇراستىرۋشىسى ءابۋتالىپ ءامىر.
اۋىلدىڭ مادەنيەت وشاعىندا وتكەن عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك ءسابيت بايزاقوۆ, بەلگىلى جازۋشى-جۋرناليست قايسار ءالىم, وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى باتىربەك احمەتوۆتەر تۋعان جەر تۋرالى تەبىرەنە سويلەدى.
– وبلىس بويىنشا 8 اكادەميك بولسا, سونىڭ ۇشەۋى وسى ءبىزدىڭ قىزبەل مەكتەبىنىڭ تۇلەكتەرى ەكەن. بۇگىن, مىنە, سولاردىڭ ءبىرى ءسابيت بايزاقوۆ اعامىز سوناۋ الاتاۋ باۋرايىنداعى الماتىدان ارنايى كەلىپ, بارىمىزگە العاش كىتاپ اشتىرتىپ, قالام ۇستاتقان التىن ۇيامىزدىڭ تاريحى تۋرالى تاماشا ەستەلىكتەرىن ايتتى. وسى ورايدا, ءبارىڭىزدىڭ ەستەرىڭىزدە ءجۇرسىن دەگەن نيەتپەن مىنا ماسەلەگە توقتالا كەتكىم كەلىپ تۇر. ءۇش جىلدان كەيىن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ 140 جىلدىعى اتاپ وتىلمەك. سوعان قاتىستى ءىس-شارالار ەرتە باستان قولعا الىنسا ەكەن. ماسەلەن, ارقالىق – تورعاي تاس جولىنان بەرى قاراي قىزبەلگە دەيىنگى 50 شاقىرىم كۇرە جولدىڭ جاعدايى وتە ناشار. قىزبەلدەن ءارى قاراي 40 شاقىرىم جەردەگى بيدايىق اۋىلىندا مىرجاقىپ اتامىزدىڭ كەسەنەسى بار. ول جول دا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. كۇن قاقتاپ, جاۋىن شايىپ, جەل قاققان كەسەنە كۇمبەزى توزىپ, ج ۇلىم-ج ۇلىم بولىپ تۇر ەكەن. ىشكى-سىرتقى سىلاعى دا كوڭىل جۇدەتەرلىك. كەسەنەنىڭ قاسىنداعى شاعىن مۋزەي دە كوزگە قوراش كورىنىپ, جوندەۋگە سۇرانىپ تۇر. جادىگەرلەرى قابىرعاعا جەلىمدەلگەن, ناقتى دەرەكسىز, تالاپقا ساي كەلە قويمايتىن كۇيدە. وزگە وڭىرلەردەن نەمەسە شەتەلدەن تۋريستەر كەلىپ, ءوزىمىز ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرگەن وسى مۋزەيىمىزگە باس سۇعا قالسا, ولار مۇنداي جاعدايدا قانداي تالعام تارالعىسىن كورە الادى دەگەن وي مازالايدى. سوندىقتان قايراتكەردىڭ تويى ءدال تاقالعاندا اسىعىس-ۇسىگىس شابىلماي, ەرتە باستان وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرا بەرسە يگى ەدى, – دەدى جازۋشى-جۋرناليست قايسار ءالىم.
تۇستەن كەيىن توي ۆولەيبول, قازاق كۇرەسى, قوي كوتەرۋ ءتارىزدى سپورت تۇرلەرىنەن وتكەن جارىسقا ۇلاستى. ماسەلەن, ۆولەيبول جارىسىنا قوستاناي, تورعاي توڭىرەگىنەن جينالعان كوماندالار قاتىسىپ, ولارمەن قوسا اۋىل مەكتەبىنىڭ ءار جىلعى تۇلەكتەرى ءوزارا كۇش سىناستى. كوماندالىق جارىستا تورعاي ۆولەيبولشىلارى جۇلدەلى ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ السا, مەكتەپ تۇلەكتەرى اراسىندا وتكەن ارداگەر ۆولەيبولشىلار اراسىندا 1978 جىلى تۋعان تۇلەكتەر قارسىلاستارىنا دەس بەرگەن جوق. ەكىنشى ورىندى 1972 جىلى تۋعان جىگىتتەر ەنشىلەدى.
– ەلدە وسىنداي ۇلان-اسىر توي بولادى دەگەندى ەستىپ, ءبىز دە ورتامىزدان ءبىر كوماندا شىعارىپ كەلىپ قالدىق. ناتيجەسىن كوردىڭىزدەر, جاسىمىز ەلۋگە كەلسە دە نامىستى ۋىستان شىعارعانىمىز جوق, – دەيدى قىزبەل مەكتەبىنىڭ 1989 جىلعى تۇلەگى مەيرامبەك باجىكەنوۆ.
ال قازاق كۇرەسىنەن وتكەن بەلدەسۋگە 50-دەن استام بالۋان قاتىسىپ, كۇن ۇزاققا تۇيە بالۋان جۇلدەسىن ساراپقا سالدى. تارتىستى باسەكەدە نۇرسۇلتان ايساعاليەۆ جەڭىسكە جەتىپ, اۋىل مەتسەناتتارى تىككەن 300 مىڭ تەڭگەنى ەنشىلەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, تويدى ۇيىمداستىرۋشىلار مەدال مەن العىس حاتتان بولەك بارلىق جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەرگە قوماقتى اقشالاي جۇلدە تىككەن.
– وسىنىڭ ءبارى اۋىل ازاماتتارىنىڭ ارقاسى. مەكتەپ تۇلەكتەرى جىلدا كەلىپ جاڭا ءبىر نىسان سالىپ بەرەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە اۋىلىمىز كوركەيىپ, گۇلدەندى. مۇنداي جاقسى ءۇردىس, يگىلىكتى شارا مۇنىمەن توقتامايدى. الداعى ۋاقىتتا دا تۋعان جەرىمىزدىڭ كوركەيۋىنە ۇلەسىمىزدى قوسا بەرەمىز, – دەيدى ساعا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى قايسار نۇرعازين.
مەكتەپ تويى اۋىل ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتىمەن قورىتىندىلانىپ, سوڭى وتشاشۋعا ۇلاستى.
قوستاناي وبلىسى,
جانگەلدين اۋدانى,
قىزبەل اۋىلى
