قارۋلى كۇشتەردىڭ ەليتاسى
بۇل جاقتىڭ اۋراسى بولەك بولاتىنىن بارماي جاتىپ سەزگەنبىز. وتكىزۋ بەكەتىنەن وتە بەرە ەڭسەمىز كوتەرىلىپ, بويىمىزدى پاتريوتتىق رۋح كەرنەدى. اسكەري تەحنيكالاردىڭ ماكەتىن كورگەندە ۇلان-عايىر اتىراپتى قاسىق قانى قالعانشا قورعاپ قالعان باتىر بابالاردىڭ باتىل بەينەسى كوز الدىمىزعا كەلدى. ساپ تۇزەگەن ساربازدار الدىمىزدان شىققاندا ەلدىڭ ەرتەڭىنە نىق سەنىممەن قارادىق. قالامدى قارۋعا اۋىستىرىپ كورىپ ەدىك, سالماعىنان-اق ساربازداردىڭ سالماقتى ومىرگە قادام باسقانىن سەزىنە تۇستىك.
بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعانىنا – 30 جىل. ەل تىنىشتىعىن قۇرلىق اسكەرلەرى, اۋە قورعانىسى جانە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى سياقتى الىپ قۇرىلىمنىڭ ساربازدارى كىرپىك قاقپاي كۇزەتىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ءبىز ات باسىن بۇرعان 68665 دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى اسكەري ءبولىمى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۇرامىندا. اتالعان ءبولىم كومانديرىنىڭ تاربيە جانە يدەولوگيالىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى-ءبولىم باستىعى, پودپولكوۆنيك تالعات قۇلمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اسكەري ءبولىم 2003 جىلى قۇرىلعان. ءاۋ باستا جەكە دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى باتالونى مارتەبەسى بەرىلگەنىمەن كەيىننەن شتاتتىق وزگەرىستەر ورىن الىپ, دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى بريگاداسى بولىپ اتالىپتى. ياعني اۋقىمى كەڭەيە تۇسكەن. اسكەري سالادان حابارى از جاندار بىلە بەرمەۋى مۇمكىن, بۇل اسكەر قارۋلى كۇشتەردىڭ ەليتاسى بولىپ تابىلادى. جوعارعى باس قولباسشىنىڭ رەزەرۆى سانالادى. نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتىپ, بەيبىت جانە سوعىس جاعدايىندا قاۋىپ تونگەن ايماقتارعا شۇعىل جەتۋگە جانە كەنەتتەن تۋىنداعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا جۇمىلدىرىلادى. شەكاراعا جاقىن ورنالاسقان اسكەرلەرگە كومەك كورسەتىلەدى. بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسۋ ميسسياسى تاعى بار. مۇنداعى قۇرمەت قاراۋىلى روتاسى ساربازدارى ەلىمىزگە ساپارلاپ كەلگەن مەملەكەتتەردىڭ پرەزيدەنتىن, وزگە دە قۇرمەتتى مەيمانداردى كۇتىپ الۋ سياقتى رەسمي ءىس-شارالاردىڭ باسى-قاسىندا جۇرەدى. ال وسىنداي ماڭىزدى مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ورىنداپ كەلە جاتقان دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى بريگاداسىنىڭ قاتارىنان تابىلۋ – ساربازدارعا ۇلكەن ابىروي!
تالاپقا ساي سايىپقىراندار
دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى بريگاداسىنىڭ ساربازى بولۋ باقىتى ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرا بەرمەيدى. تالاپتارى جوعارى. مۇنى بويى بيىك, دەنەسى مىعىم, ساپتا ءتۇپ-ءتۇزۋ تۇرعان ساربازداردى كورگەندە اڭعاردىق. سەن تۇر, مەن اتايىن دەپ تۇرعان كىلەڭ بىلەكتى جىگىتتەر.
تالعات قۇلمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, سارباز اسكەري ءبولىمنىڭ تابالدىرىعىن اتتاماس بۇرىن ءوز تۋعان جەرىندە ءجىتى مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتەدى. كەيىن پسيحولوگيالىق باعىتتاعى جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى بريگاداسى قاتارىنان تابىلۋ ءۇشىن اسكەرگە شاقىرىلۋشىنىڭ بويى 175 سانتيمەتردەن جوعارى, دەنە سالماعىنىڭ يندەكسى 18,5 كگ/م جوعارى بولۋى كەرەك. سپورتقا يكەمدى, جۇيكە جۇيەسى قالىپتى جىگىتتەر ىرىكتەۋدەن ىركىلمەي وتەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. كەيىن انت قابىلداماستان بۇرىن اسكەري بولىمگە ءار جەردەن جينالعان جىگىتتەرمەن ءبىر اي ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. انت قابىلداعان سوڭ, ماماندىق بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى باستالادى. سول ماماندىق بويىنشا ءبىر جىل بويى ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, شىمىرلىعىن ارتتىرا تۇسپەك.
– كۇزگى جانە كوكتەمگى اسكەرگە شاقىرۋ ناۋقانىن ەسەپكە الساق, جىل سايىن ءبىزدىڭ بولىمگە 400-گە جۋىق سارباز قاتارعا قوسىلادى. ءار جىلدارى ءار ءوڭىردىڭ جىگىتتەرى ساپقا تۇرادى. ماسەلەن, بىلتىر مەرزىمدى اسكەري بورىشىن وتەۋشىلەر الماتى, قاراعاندى جانە تۇركىستان وبلىستارىنان شاقىرىلدى. وعان دەيىن قوستاناي وبلىسى, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ ورەندەرى انت قابىلداعان بولاتىن. مەرزىمدى اسكەري بورىشىن وتەۋشىلەردەن بولەك, كەلىسىمشارت نەگىزىندە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن اسكەري قىزمەتشىلەر بار. بىلتىر اسكەر قاتارىن تولىقتىرعاندار وسى جىلدىڭ قاراشا ايىندا تۋعان جەرىنە ورالادى. دەسە دە, كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەتىن جالعاستىرۋعا نيەت بىلدىرگەندەر از ەمەس. جىل سايىن ساربازداردىڭ شامامەن 15-20 پايىزى وسىندا قالادى, – دەيدى ت.قۇلمانوۆ.
جوعارىدا قۇرمەت قاراۋىلى روتاسى جايلى جازدىق. ودان بولەك, دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى بريگاداسى قۇرامىندا «الداسپان» باتالونى, مينااتقىش باتارەياسى, «قالقان» ارنايى ماقساتتاعى دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى باتالونى, اۋەگە قارسى قورعانىس باتارەياسى, تانكىشىلەر روتاسى بار. اتاۋلارىنا قاراپ, ساربازدار سول باعىتتا عانا ماماندانعان دەپ ويلاپ قالۋىڭىز مۇمكىن. شىن مانىندە كەز كەلگەن روتانىڭ ساربازى پاراشيۋتتەن سەكىرىپ, تەحنيكا مەن قارۋدىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن قولدانۋعا ماشىقتانعان. «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» دەمەكشى, پۋلەمەتشى دە – ءوزى, مەرگەن دە, بارلاۋشى دا – ءبىر ءوزى.
پاراشيۋت دەگەنگە ەلەڭ ەتە قالعانىڭىز انىق. سەبەبى بيىكتىكتەن سەكىرۋ وڭاي ەمەس. ساربازدار بولسا 850 مەتر بيىكتىكتەن سەكىرەدى. ارينە, وعان دەيىن ارنايى دايىندىقتان وتەدى, دەنساۋلىعى ءجىتى تەكسەرىلەدى. ءار سارباز جىلىنا كەم دەگەندە 3 رەت بيىكتىكتەن سەكىرەتىن كورىنەدى. ء«ار سەكىرگەن سايىن قورقىنىش جوعالمايدى. سول ۇرەيدى جەڭۋ ءۇشىن شىنىعامىز. ءومىرىڭنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءوز قولىڭدا. ءپاراشيۋتتى دۇرىس جيناي ءبىلۋ دە اسا ماڭىزدى. قاتەلىك جىبەرۋگە بولمايدى», دەيدى ساربازدار.
جالتارعاندارعا جاۋاپ
سوڭعى ۋاقىتتا اسكەري بولىمدەردە سارباز ءولىمى جيىلەپ كەتكەنى بەلگىلى. جازاتايىم وقيعا بولسا ءبىر ءجون. ءوز-وزىنە قول جۇمساعاندار كوپ. جۇرتشىلىقتى الاڭداتاتىنى دا سول. بەيبىت كۇندە ۇلدارىنان ايىرىلۋ كەز كەلگەن اتا-اناعا وڭاي ەمەس, ارينە. وسى رەتتە, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان ارمياسىنداعى اسكەري قىزمەتشىلەر اراسىندا ءولىم-ءجىتىمنىڭ جيىلەگەنىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ارنايى كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. پرەزيدەنت كەلەڭسىزدىكتەردىڭ سەبەبىن تەرگەپ-تەكسەرۋ, اسكەري قىزمەتشىلەر اراسىنداعى زاڭسىزدىقتاردى جويۋ جانە كەلەشەكتە اسكەردەگى مۇنداي تەرىس ءىس-ارەكەتتەردى بولدىرماۋدى ناقتىلاپ, وسىنداي جاعدايعا جول بەرگەن وفيتسەرلەر جازالاناتىنىن ەسكەرتكەن ەدى.
توقەتەرى سول, اڭگىمەنىڭ توركىنى الىمجەتتىككە كەلىپ تىرەلەدى. 68665 دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى اسكەري بولىمىنە ات باسىن بۇرعاندا دا سول تۇيتكىل مازالاي بەردى. اسكەري ءبولىم باستىعىنا دا سۇراقتى تۋراسىنان قويدىق. اسكەردە الىمجەتتىك بار ما؟ «بار» دەگەن جاۋاپتى كۇتپەسەك تە, باسشىلىق اسكەردەگى احۋالدى بايانداپ بەردى.
– بۇل جەردە ءبىر ۋاقىتتا مەرزىمدى اسكەرگە شاقىرىلعاندار عانا ءجۇر. بىلايشا ايتقاندا, الىمجەتتىك كورسەتەتىن ادام دا جوق. كەلىسىمشارت نەگىزىندە جۇرگەندەردىڭ جاسى ولاردان اجەپتاۋىر ۇلكەن. بولەك كازارمادا جاتادى. قىسقاسى, ءوز ارالارىندا كيكىلجىڭ تۋىنداماسا, ەشكىم قىسىم جاساپ, سەس كورسەتپەيدى. سوڭعى كەزدە كەيبىر اسكەري بولىمدە بولىپ جاتقان قايعىلى وقيعالاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ءار ساربازبەن پسيحولوگيالىق جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. ساربازدى شىمىر ەتىپ شىنىقتىرۋ ءبىر بولەك, تاربيەلىك, قۇقىقتىق باعىتتاعى ساباقتار دا وتكىزىلەدى. ءار ساباقتى, پسيحولوگيالىق اڭگىمەلەردى ءوز سالاسىنىڭ بىلگىر ماماندارى جۇرگىزەدى. جارعىدان تىس قارىم-قاتىناستى بولدىرماۋعا تىرىسامىز. قاي جەردە جاۋىنگەرلىك دايارلىق جاقسى ۇيىمداستىرىلسا, سول جەردە اسكەري ءتارتىپ بۇزىلمايدى, – دەيدى تالعات قۇلمانوۆ.
ساربازدىڭ ءبىر كۇندىك كەستەسىن جىپكە ءتىزىپ كەرەك ەمەس شىعار. انىعى سول, مۇنداعى ءار ۋاقىت باعالى ءارى ماقساتتى جۇمسالادى. ساربازدىڭ اسكەري ءومىرى تاڭنان تۇرا سالا جۇگىرىپ, ساباق وقۋمەن شەكتەلمەيدى. اسكەردەن جالتارعانداردىڭ كوبى سولاي ەلەستەتەتىندەي كورىنەدى. مۇندا بوس ۋاقىتتا كىتاپ, گازەت-جۋرنال وقىپ, تەلەديدار كورىپ, مۋزىكالىق اسپاپتاردا ويناۋعا جاعداي جاسالعان. كازارمانىڭ جانىنا شاعىن فۋتبول الاڭى سالىنىپتى. ارنايى سپورت زالى دا بار. ساربازدار جىل بويى اسكەري بولىمدەر اراسىندا ۇيىمداستىرىلاتىن ءتۇرلى سپورتتىق سايىستارعا قاتىسادى. ونەرپاز ساربازدار مەرەكە سايىن, جالعىز مەيرام كۇندەرى عانا ەمەس, ايىنا ءبىر رەت كونتسەرت ۇيىمداستىرادى ەكەن.
تالعات قۇلمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءار ساربازدىڭ اتا-اناسىمەن كەرى بايلانىس ورناتىلعان. ولار ءۇشىن «اشىق ەسىك» كۇنى ۇيىمداستىرىلىپ, اسكەردەگى ءومىردى كورسەتۋ ءداستۇرى قالىپتاسقان. اسكەري ءبولىم باستىقتارىنىڭ ۇيالى تەلەفون ءنومىرى اتا-انالارعا بەرىلگەن. كەز كەلگەن ۋاقىتتا بايلانىسىپ, بالاسىنىڭ جاعدايىن سۇراۋعا مۇمكىندىك بار. ۇيالى تەلەفون دەمەكشى, ساربازدارعا اپتاسىنا ەكى رەت (سەنبى-جەكسەنبى) اعايىن-تۋىسپەن حابارلاسۋعا بولادى. ايتپاقشى, ساربازدارعا جاقسى ءتارتىبى ءۇشىن 10 كۇنگە (جولعا كەتكەن كۇندەر ەسەپكە الىنبايدى) دەمالىس بەرىلەدى. ءار اپتانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇزدىك ناتيجە كورسەتكەن ساربازدار ءبىر كۇنگە سەيىلدەۋگە بوساتىلاتىنىن دا اتاپ وتكەن ءجون.
ساربازداردىڭ اس ءمازىرى كوپشىلىكتى قىزىقتىراتىنى انىق. بىزگە ساربازدارمەن بىرگە تۇسكى اس ءىشۋ ءساتى ءتۇستى. اسحاناداعى تاماقتار مولىنان ۇلەستىرىلەدى ەكەن. كەيبىر وتباسىلاردىڭ داستارحانىنان ءجيى تابىلا بەرمەيتىن سالات تا, جەمىس تە بار. ۆيتاميندەر دە تاراتىلادى. تالعات قۇلمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, باسقا-باسقا دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى اسكەري ءبولىمىنىڭ اس مازىرىنە ەرەكشە ءمان بەرىلەتىن كورىنەدى. سەبەبى مۇنداعى جاۋىنگەرلىك دايىندىقتىڭ قارقىنى جوعارى. سايكەسىنشە, كۇش كوپ جۇمسالعان سايىن اس مولشەرى دە مولىنان ۇلەستىرىلمەك.
ۇلكەن ءومىر باسپالداعى
اتالعان اسكەري ءبولىمنىڭ جەتىستىكتەرى از ەمەس. ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ايماعىندا ۇيىمداستىرىلاتىن وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا قاتىسۋ ءوز الدىنا حالىقارالىق ارميا ويىندارىندا باق سىناپ, ۇزدىك ناتيجەلەر كورسەتىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2020 جىلى ماسكەۋ قالاسىندا ۇلى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان جاۋىنگەرلىك سايىستا «ۇزدىك بريگادا» اتاعىن جەڭىپ العان. ول ءىس-شاراعا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قاتىسقانىن اتاپ وتكەن ءجون. ەلىمىزدە وتكىزىلەتىن جاۋىنگەرلىك سايىستاردا دا ءاردايىم ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان تابىلادى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە ۇيىمداستىرىلاتىن پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ باعىتىنداعى ءىس-شارالارعا بەلسەندى اتسالىسىپ, جاستاردىڭ رۋحتى بولىپ وسۋىنە ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
اسكەردەگى ءمان-جايدى باسشىلاردىڭ اۋزىنان عانا ەستىمەي, ساربازداردى دا اڭگىمەگە تارتتىق. قاتارداعى جاۋىنگەر ارسەن وشانوۆ اسكەرگە الماتى وبلىسىنىڭ تالعار اۋدانىنان شاقىرىلىپتى. «كوزدى اشىپ-جۇمعانشا تۋعان جەرگە ورالاتىن ۋاقىت تا تاياپ قالدى. جان قالاۋىمەن كەلگەندىكتەن ەش وكىنبەيمىن. كوپ نارسەنى ۇيرەندىم. ومىرگە دەگەن كوزقاراسىم وزگەردى. اسكەرگە دەيىن اسپاز ماماندىعىن وقىپ جاتقان ەدىم. ارينە, قاسىق ۇستاۋ مەن قارۋ ۇستاۋدىڭ ايىرماشىلىعى – جەر مەن كوكتەي. اسكەردەن ورالعان سوڭ ماماندىعىم بويىنشا ەڭبەك ەتىپ, ەلىمنىڭ دامۋىنا ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى», دەيدى ول.
يۆان ستاروسەلەتس قاراعاندى قالاسىنان شاقىرتىلىپتى. كىشكەنتاي كەزىمدە اسكەري كيىم كيۋگە قۇمار بولدىم. مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە دەسانتتىڭ فورماسىن كيىپ ءجۇردىم. العاشقى اسكەري ءپانى مۇعالىمى «ەلورداعا دشب قاتارىنا قوسىلاسىڭ» دەپ ايتىپ ءجۇرۋشى ەدى. مىنەكەي, قازىر ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزدىك اسكەري بولىمدەردىڭ بىرىندە بورىشىمدى وتەپ جاتىرمىن. زامانداستارىما اسكەردەن قاشپاۋعا كەڭەس بەرەمىن. ۇلكەن ءومىردىڭ باسپالداعى اسكەردەن باستالاتىنىنا كوزىم جەتتى», دەيدى سارباز.
كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن سەرجانت بەكزات پايزماحانوۆ – جامبىل وبلىسىنىڭ تۋماسى. 2016-2017 جىلدارى وسى بولىمدە مەرزىمدى اسكەري قىزمەتىن وتەپ, 2017 جىلدان باستاپ كەلىسىمشارت نەگىزىندە قىزمەتىن جالعاستىرىپ جاتىر. بۇگىندە ۆزۆود سەرجانتى. «مۇندا كەلىسىمشارت نەگىزىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەندەرگە بارلىق جاعداي جاسالعان. ءبولىمنىڭ ءدال تۇبىندە ورنالاسقان اسكەري قالاشىقتا تۇرامىز. وتباسىنىڭ ءار مۇشەسىنە تەگىن مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلەدى. بالالاردى تەگىن ۇيىرمەگە بەرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. وزگە دە ارتىقشىلىقتارى مول. مەملەكەت بارىنشا قامقورلىق تانىتىپ كەلەدى. ءبىز دە وتانىمىزدى ايانباي قورعاۋعا كۇش سالامىز!», دەيدى بەكزات.
اسكەري بولىمدە ءبىر كۇنىمىزدى وتكىزىپ, ەرەكشە اسەرمەن ورالدىق. ءيا, دەنى ساۋ, اقىل-ويى جەتىلگەن ءاربىر ازامات وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە مىندەتتى. كەلەشەكتىڭ تۇتقاسى بولار ەر ازاماتتارىمىزدىڭ جاسىنان جىگەر-قايراتى تولىسىپ, شيراق قيمىل يەسى اتانۋى وتباسىداعى تاربيەدەن باستاۋ الماق. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تىك ۇستايتىن جاستارىمىزدىڭ پاتريوتتىق سەزىمى بيىك, كۇش-قايراتى تولىق, جىگەرى جالىندى بولعانى جاراسىمدى ەمەس پە؟!
