«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 75 جىلدىعى رەسمي تۇردە اتالىپ وتەتىن بولىپ, تايلى-تۇياعىمىز قالماي الماتىداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك دراما تەاترىنا قاراي جوڭكىلدىك. سالتاناتقا جۇرت وتە كوپ جينالدى. زالدا ينە شانشار ورىن جوق دەسە دە بولعانداي. ەلدىڭ ءبارى كوڭىلدى. پرەزيديۋمدا وتىرعان ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن رەداكتسيا باسشىلارىنىڭ دا جۇزدەرى جارقىن. بايانداما جاسالىپ, قۇتتىقتاۋلار ايتىلىپ بىتكەن سوڭ ناگرادالار تاپسىرۋ ءراسىمى باستالدى. ءبىرىنشى بولىپ اعا ءتىلشى ءتاجىباي بيتاەۆ اعامىزدىڭ اتى اتالدى. ول قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى اتاعىنىڭ بەلگىسىن الۋعا شاقىرىلدى.
قىزىقتىڭ كوكەسى بەلگى تاعىپ العان سوڭ بولدى. ومىراۋىن سيپالاپ, ميكروفوندى ىمداپ كورسەتكەن تاكەڭنىڭ تىرلىگىن ءسىرا جينالىس باسقارۋشىسى راحمەت ايتقىسى كەپ تۇر ما دەپ تۇسىنسە كەرەك, قولىنا ۇستاتا بەرگەن. سول-اق ەكەن ول: «بالاسى بيتاي ءبيدىڭ ءتاجىبايمىن!» دەپ باستالاتىن اتاقتى ءانىن شىرقاي جونەلدى. ءسوزى ءسال وزگەشەلەۋ بولعانىمەن, ماقامى سول – ەڭبەگىنىڭ ەسكەرىلىپ, جوعارى ناگراداعا يە بولعانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. قاپەلىمدە ابدىراپ قالعان جينالىس باسقارۋشى ورنىنان تۇرىپ بارىپ, دۇركىرەتە قول سوققان كوپشىلىك دۇرمەگىنە ەرىكسىز قوسىلىپ كەتكەندەي بولدى...
قايران, تاكەڭ! بۇيتپەسە ءتاكەڭ بولار ما ەدى! وسىلايشا راحمەت لەبىزىن اندەتىپ جەتكىزگەن اعامىزدان كەيىن: «قالاي, الدىن الا دايىندالىپ بارىپ پا ەدىڭىز؟», – دەپ سۇراساق: «قايدان, ولەڭ دەگەن تابان استىنان شىعادى ەمەس پە, ساحناعا كوتەرىلگەنشە باسىما سارت ەتە قالدى», – دەپ جىلى جىميدى دا قويدى. سونان سوڭ: «سەندەر نە, مەن امەريكانى جاڭا اشقانداي, اۋىزدارىڭدى اڭقيتاسىڭدار. مۇنداي ءۇردىس بۇرىن دا بولعان. جاكەڭ ماسكەۋدە جىرلاپ راحمەتىن بىلدىرگەندە, مەن نە, ءوز ەلىمدە تۇرىپ ءبىر اۋىز ولەڭ-العىسىمدى ايتا المايمىن با؟» – دەپ اعىنان جارىلعان.
تاكەڭنىڭ وزىنە ءتان مۇنداي قىلىقتارى مىنەزىنە ساي كەلىپ, جاراسىپ-اق تۇراتىن. بىردە جوعارى جاق اۋداندىق گازەتتەردىڭ بەدەلىن كوتەرەمىز دەپ, رەداكتسيانىڭ ساقا جۋرناليستەرىن كومەككە اتتاندىرماقشى بولدى. «كىم بارادى؟» – دەگەندە تاعى دا بەلسەنىپ تاكەڭ شىقتى. «مەنىڭ بۇرىن اۋداندىق گازەتتە ىستەگەن تاجىريبەم بار, جۇمىستى قالاي ۇيىمداستىرۋدى بىلەمىن», – دەپ سوناۋ قيانداعى سوزاق اۋدانىنا اتتاندى دا كەتتى. ۇمىتپاسام, سول جاقتا ايدان استام ءجۇرىپ, جەرگىلىكتى جەردەگى ءارىپتەستەرىنە كوپ كومەك كورسەتكەن ەدى.
تاكەڭ قىزمەت تاڭدامايتىن, سەكرەتارياتتان باستاپ بارلىق ءبولىمنىڭ جۇمىسىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن. اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ جانە ترانسپورت بولىمدەرىن باسقاردى. سوۆەت قۇرىلىسى بولىمىنە دە جەتەكشىلىك ەتتى. ءار ءجۋرناليستىڭ وزدەرى بەيىمدەلگەن جازۋىنا قولايلى تاقىرىپتارى بولادى عوي. ماسەلەن, ءبىرەۋ سىن ماتەريالدارعا قۇلشىنىپ تۇرسا, ەكىنشىلەرى وچەركتەر مەن رەپورتاجدارعا ماتتاقام دەگەن سياقتى. ءبىزدىڭ تاكەڭ كادۋىلگى جاي ماقالانىڭ مايتالمانى ەدى. ماقالا بولعاندا دا كۇشەنشەك, قارادۇرسىن دۇنيەلەر ەمەس, كۇندەلىكتى ءنومىرلەرگە قاجەتتى قىسقا حابارلاردان باستاپ, از سوزبەن كوپ وي ايتاتىن, ساليقالى دا سالماقتى كوررەسپوندەنتسيالارعا دەيىن ءبىر دەممەن «ايداپ شىعاتىن» ء(وز ءسوزى). «ال, تاكە, مىنا بەتكە مۇنشا جول كەرەك بولىپ تۇر», – دەگەن ءنومىر جۇرگىزۋشىنىڭ ءسوزىن ەستي سالىپ, جول-جونەكەي قويىن داپتەرىن پاراقتاپ ماشبيۋروعا قاراي اياڭداپ بارا جاتقانىن كورىپ قالاتىنبىز. ەندى ءبىر قاراعانىمىزدا ىڭىلداپ, ءانىن ايتىپ, قولىنا باسىلعان ماتەريالىن ۇستاپ ماكەتتەگى «تەسىكتى» تولتىرۋعا باسپاحاناعا قاراي كەتىپ بارا جاتاتىن.
تاكەڭ ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن سوڭ ءبىراز جۇرىڭكىرەپ بارىپ, كەشتەۋ ۇيلەندى. 1969 جىلدىڭ ورتاسىنا تامان وتاۋ قۇردى-اۋ دەيمىن. ايداركۇل اتتى جەڭگەمىز اعامىزعا دانا جانە دينا اتتى ەكى قىزدى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن سىيلادى. تاكەڭنىڭ ارمانى ەندى ءبىر ۇل بالا ەدى. كۇندەردىڭ كۇنىندە جەڭگەمىزدىڭ اياعى اۋىرلاپ, ءبارىمىز جاقسى حابار كۇتىپ جۇردىك. «ۇل بولادى», دەپ سەندىرىپ قويدىق اعامىزدى. سونى بىلەتىن ءبىر قۇرداسىمىز ۋاقىت جاقىندادى-اۋ دەگەندە تاكەڭە جەتىپ بارماي ما: «وي, تاكە, نەسىن ايتاسىز ءسىزدىڭ اۋىل جاقتا ۇلكەن ءبىر قۋانىش بولعالى تۇر. جىگىتتەر كەشكە قاراي, جۇمىستىڭ سوڭىنا تامان وزىڭىزگە ايتامىز دەپ جاتىر, قاپى قالماڭىز, دايىندالا وتىرىڭىز», – دەپ ەسكەرتۋدى دە ۇمىتپايدى. «دايىندالىپ وتىرىڭىز», – دەگەندى وزىنشە تۇسىنگەن تاكەڭ دۇكەنگە بارىپ ءبىر-ەكى بوتەلكە اراعى مەن تىسكەباسارىن الىپ, بولمەسىندە كۇتىپ وتىرادى. ساعات التىلارعا جاقىنداعاندا: «اسىعىس ەدىم», – دەپ ءدارىباي كەلىپ ءجۇز گرامىن ءىشىپ كەتەدى. ارتىنشا ەلەمەس كەلىپ, ءوز سىباعاسىن تارتىپ الادى. قويشى, سونىمەن جىگىتتەر كەزەك-كەزەگىمەن كىرىپ, ءوز ۇلەستەرىن تاۋىسىپ كەتىپ جاتادى. تاكەڭ ارقايسىسىنىڭ بەتىنە جالتاق-جالتاق قاراپ, جاقسى حاباردى قايسىسى ايتار ەكەن دەگەندەي ەلەڭدەۋمەن بولادى. ەلدىڭ ەڭ سوڭىن الا كەلگەن بەكەڭ دە مىڭق دەمەسە كەرەك. سوندا شىداي الماعان تاكەڭ: «وۋ, ايتپايسىڭدار ما ەندى ايتام دەگەندەرىڭدى», – دەگەن عوي. «نەنى؟» – دەيدى بەكەڭ جورتا تۇسىنبەگەن بوپ. «الگى ءبىزدىڭ اۋىلدا بولادى دەگەن قۋانىشتى حابارلارىڭدى», – دەيدى تاكەڭ. «ە, ونى ەرتەڭ ءادىل ايتادى, – دەيدى بەكەڭ ەسىكتەن شىعىپ بارا جاتىپ. – باعانا ول اياق استىنان كەزەكشىلىككە «تىڭ كوز» بولىپ كەتتى عوي. ايتۋعا ءۇلگەرە الماعان بولار. ەرتەڭ ايتادى».
بەۋ, دۇنيە-اي! ءبارى ءبىر-بىرىمەن جاراسىپ جاتقان جاستىق شاقتىڭ قايبىر قىزىقتارىن ايتا بەرەمىز. تاۋسىلمايدى عوي ونىڭ ءبارى. نە بولسا سوعان سەبەپ-سىلتاۋ ىزدەپ, تيتتەي قۋانىشىمىزدى تاۋداي تابىسقا بالاپ, جۋىپ جىبەرۋگە ارقاشان دا ءازىر تۇراتىن ارقايسىمىز, كەيدە جوقتىق جومارتتىڭ قولىن بايلايتىنداي تۇستاردا, ءتىپتى, كىمنىڭ قالتاسىندا قانشا تيىن بارىنا دەيىن ءبىلىپ وتىرۋشى ەدىك. «بالا, بۇگىن بايقا, – دەيدى بىردە بەكەڭ ماعان باسقالارعا بىلدىرمەي. – تاكەڭە كوپ تيىسە بەرمە. جاڭا سوۆەت كەلىپ ەسكەرتىپ كەتتى, ەكى جارتىعا جەتەرلىكتەي گونورار الىپتى, تۇك سەزبەگەندەي قالىپ تانىتايىق». سول كۇنى جۇمىس بىتكەنشە مۇرنىنىڭ ۇشىنان ىڭىلداپ ءان ايتىپ كوڭىلدى جۇرەتىن تاكەڭ ساعات التىدان وتە بەرە دالىزگە شىعىپ وتىرىك جوتەلىپ, ونىسىن ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت قايتالاپ شىعار ەسىككە قاراي بەتتەدى. سونى اڭدىپ تۇرعان ءبىز: بەكەڭ مەن ساكەڭ باستاعان توپ قازداي ءتىزىلىپ سوڭىنا ەرەمىز. دالاعا شىققان سوڭ تاكەڭ ۇزاپ كەتپەي, الدەكىمدەردى كۇتكەندەي, جان-جاعىنا قورازدانا قاراپ وقشاۋىراق بارىپ تۇردى. مىنە, سول كەزدە بىرەۋىمىز سيگارەتىمىزدى ۇسىنىپ, بىرەۋىمىز سىرىڭكە بەرىپ دەگەندەي, جانىنا جاقىنداي تۇستىك. تەمەكى تارتپايتىن تاعى بىرەۋىمىز جۇگىرىپ بارىپ جانىمىزداعى كيوسكىدەن «ۆەچەرنيايا الما-اتانى» (ول كەزدە قازاقشاسى ءالى شىعا قويماعان) ساتىپ اكەپ تاكەڭە ۇسىندىق. مىنە, وسى كەزدە ول بارىمىزگە پاڭدانا قاراعان قالپى:
– نەعىپ سەندەر بۇگىن مەنى جاقسى كورىپ قالدىڭدار, ءا! – دەپ ءوزى دە شىداماي ك ۇلىپ جىبەرىپ كافەگە باستاي جونەلدى.
قۇداي دا ادامنىڭ پەيىلىنە قاراي قارايلاسا ما دەيمىن. ۇنەمى قۋانىپ, ءوزىنىڭ دە, وزگەنىڭ دە كوڭىلىن كوتەرىپ, قولىنان كەلسە جاقسىلىق جاساۋعا بەيىم تۇراتىن اق ادال نيەتىنە ساي, جوعارىدا ايتىلعان ازىلدەن كەيىن ايداركۇل جەڭگەمىز ومىرگە ساكەن اتتى (ەستۋىمىزشە, تاياۋدا ۇيلەنۋ تويى بولاتىن سياقتى) ۇل بالا الىپ كەلدى. ءسويتىپ, اعامىزدىڭ ۇيىندە اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلدى. ويحوي, سول جىلدارعى تاكەڭنىڭ تالانتىنىڭ تاسىعانى-اي, دەسەڭشى! انشەيىندە دە جۇمىس دەسە جانىن سالىپ ىستەيتىن ول ماقالانىڭ ءتۇر-ءتۇرىن بىرىنەن-سوڭ ءبىرىن بوراتا باستادى. «بالا دەگەن پەرىشتە عوي, – دەيتىن ەرتەڭگىلىك ول شولپاننىڭ جانىندا ديكتوۆكا جاساپ وتىرىپ. – ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا ىڭگالاپ بەلگى بەرەدى. مەن ورنىمنان تۇرامىن دا, جايالىعىن اۋىستىرىپ قايتا جاتقىزا قويامىن. سودان قىزمەتكە كەتكەنىمشە قىبىر ەتپەيدى. ال مەن ماقالامدى دا جازىپ بىتىرەمىن, شايىمدى دا ءىشىپ بولامىن, ايداركۇل مۇنىڭ ءبارىن سەزبەي قالادى. ءسويتىپ, تاڭەرتەڭ: «مىنا بالا انا قىزدارعا قاراعاندا تىنىشتاۋ بولاتىن ءتۇرى بار. تۇندە, ءتىپتى, استىن دا ءبۇلدىرمەيدى», دەپ قالسا: «وزىمە تارتقان عوي», – دەپ مەيىرلەنىپ قالاتىنمىن.
قانشاما قاتال دەگەن باسشىلار دا تاكەڭ قالجىڭداعان كەزدە قاھارىنان قايتىپ, جايما شۋاق قالپىنا ءتۇسىپ قالعانىن وزدەرى دە بايقاماي قالۋشى ەدى. بالعابەك قىدىربەك ۇلى رەداكتور بولىپ تۇرعان تۇستا تاكەڭنىڭ جەتەكشىلىگىمەن شىعاتىن «قىزىل قالام» اتتى قابىرعا گازەتىندە ەلەۋسىزدەۋ ءبىر قاتە كەتىپ, باكەڭ: «بايقامايسىڭدار ما, پارتكوم قايدا, مەستكوم قايدا؟ ولار نەگە قاراپ شىقپاعان؟» دەپ ءسال-ءپال داۋىس كوتەرگەن بولدى. سول كەزدە ءبىر شەتتە ءبارىن تىڭداپ تۇرعان تاكەڭ: «باكە, اركىم ءوزى باسقاراتىن گازەتىن ءبىلۋى كەرەك قوي. وسى ءبىز ارالاسپايمىز ءسىزدىڭ «سق-نى» باسقاراتىن وكىلەتتىگىڭىزگە», – دەگەن كەزدە جاپىرلاپ گازەت وقىپ جاتقان جۋرناليستەر دۋ ك ۇلىپ (اعامىز «قىزىل قالام» قىستىرىلماي تۇرىپ بىردە-ءبىر ماتەريالىن وقىتپاي قۇپيا ۇستايتىن), وعان رەداكتورىمىز دا ەرىكسىز قوسىلىپ, ەزۋ جيعان ەدى. ايتپەسە الباتى ءازىل بولسا, باكەڭ دەس بەرەر مە ەدى...
قالجىڭ دەگەننەن شىعادى, تاكەڭنىڭ وسىنداي اڭقىلداق مىنەزىن تۇسىنبەيتىندەر ايتقاندارىن سول قالپىندا قابىلداپ, كەيىن ءوزىن قوجاناسىرلىق قالىپقا تۇسىرەتىن كەزدەرى دە ۇشىراسىپ تۇرادى. بىردە بولمەمە كىرىپ كەلدى دە:
– بۇگىن ءسال ەرتەرەك قايتايىقشى, – دەدى.
– جارايدى, – دەدىم سەبەبىن دە سۇراماستان.
ساعات بەستەن وتە بەرە ەسىكتەن قايتا سىعالادى:
– كەتتىك! بول تەز!..
– نە بوپ قالدى؟
– بۇگىن سەنى قۋىرداققا تويدىرامىن, – دەدى ەكەۋمىز اۆتوبۋسقا وتىرا بەرگەن كەزدە قالتاسىنان پوشتانىڭ سارى قاعازىن شىعارىپ. – اۋىلدان ەت كەلىپ, سونى تەز بارىپ الۋىمىز كەرەك. بۇزىلىپ كەتۋى كادىك قوي.
– ەت ەكەنىن قايدان ءبىلدىڭىز؟
– ە, قازىر اۋىلدان ەتتەن باسقا نە كەلۋشى ەدى؟ – دەدى تاكەڭ ءوزىنىڭ فيلوسوفياسىنا باسىپ.
ۇيگە كەلىپ, بىردەن اس ازىرلەيتىن بولمەگە كىردىك. اعامىز جاشىك اشاتىن قۇرالدارىن الدىن الا دايىنداپ قويسا كەرەك. ۇستەل ۇستىندەگى كەمپىراۋىز بەن پىشاعىن ىسكە قوسىپ, جاشىكتىڭ شەگەلەرىن سۋىرىپ-سۋىرىپ الدى. ىشتەن داكەدەن تىگىلگەن دورباعا سالىنىپ, جان-جاعى شاعىن فورماتتى اۋداندىق گازەتپەن نىعىزداپ تاستاعان مارجانداي اق كۇرىش شىعا كەلدى.
– تۋ, يتتەر-اي! – دەپ تاكەڭ ورىندىققا سىلق ەتىپ وتىرا كەتتى.
مەن ءلام-ليم دەمەستەن, قولىما ىلىككەن اۋداندىق گازەتتەردى ارى-بەرى اۋدارىستىرىپ قاراي باستادىم.
– ءاي, نەمەنە, قاتەسىن شىعارىپ جاتىرسىڭ با؟ – دەدى ءبىر كەزدە ول توڭازىتقىشتان جارتىلىعىن سۋىرىپ الىپ. – بۇل اپەندەلەر ءازىلىڭدى دە ۇقپايدى...
ونسىز دا كۇيىپ-ءپىسىپ تۇرعان جاندى ورىنسىز سۇراق قويىپ قيناي بەرگىم كەلمەي, قۇيعان شارابىن تارتىپ جىبەردىم دە, قايتادان گازەت وقۋعا كوشتىم. سالەمدەمە سىرىن ءوزى ايتاتىنىن ءبىلدىم.
– انا جولى اۋىلداعى جاماعايىنىمنىڭ بالاسى كەلىپ كەتكەن ەدى, – دەدى تاكەڭ تەمەكىسىن تۇتاتىپ. – سودان سوزدەن ءسوز شىعىپ, مەكتەپتە بىرگە وقىعان جاقسىلىق دەگەن جولداسىمنىڭ جاعدايىن سۇراپ قالعام. «وي, ول شوڭ باستىق بولىپ كەتتى عوي», – دەدى الگى بالا. «قايدا؟» – دەدىم, شىنىندا دا, ءبىر جاققا ۇلكەن باستىق بولىپ كەتكەن شىعار دەپ. «كۇرىشكە, دەدى ول, اۋىلداعى زۆەنونى باسقارادى». «ە, وندا كۇرىش جەيدى ەكەنبىز عوي», – دەگەنمىن دە قويعانمىن. سويتسەم, كوردىڭ بە ەندىگى تىرلىگىن, ماعان پوسىلكامەن نە سالىپ وتىرعانىن. وي, كەششە نەمە, الماتىدا كۇرىش جوق دەپ ويلاي ما ەكەن-ەي, ءا... قاپ, ايداركۇلدەن ۇيات بولدى-اۋ. قاتىننىڭ بەتىنە قالاي قارايمىز ەندى...».
تاكەڭ بىرەسە كۇلەدى, بىرەسە كەيدى. ارا-اراسىندا ءوزىن دە سىباپ الادى. وسىلايشا ارقا-جارقا بولىپ وتىرعانىمىزدا ەسىكتى ايقارا اشىپ, ارعى جاقتان جەڭگەمىز كىرىپ كەلە جاتتى.
– نەعىپ وتىرسىڭدار, شام جاقپاي؟ – دەپ ول كىسى اس ۇيدەگى توق قوسقىش ءتۇيمەنى سىرت ەتكىزىپ باسىپ قالىپ.
بىراق لامپوچكا جانا قويمادى, كۇيىپ كەتسە كەرەك.
– اۋزىمىزدى ونسىز دا تابامىز عوي, – دەدىم مەن ازىلدەگەن بوپ.
– مىنالارىڭ نە؟ – ايداركۇل جاۋاپ كۇتپەستەن اۋزى اشىق جاتقان پوسىلكا جاشىگىنىڭ ۇستىڭگى بەتىندەگى ادرەستى وقىپ شىقتى دا, ماسەلەنى بىردەن تۇسىنگەندەي قالىپ تانىتىپ: – ءاي, تاكە-اي, – دەدى, – وسىنداي اپەندەلىك ءازىلىڭدى قوي دەپ قاشانعى ايتامىن. ماسقارا-اي! ەلگە نە بەتىمىزدى ايتامىز, الماتىداعىلار اۋقات تاپپاي, اۋىلدان كۇرىش سۇراتىپ جاتىر دەگەن اتقا قالماساق جارار ەدى. ءاي, تولىپ تۇر ەمەس پە, بۇل كۇرىش دەگەنىڭ ءار دۇكەندە!..
– ول كۇرىشپەن بۇل كۇرىشتى سالىستىرۋعا بولماس, – دەپ قويادى تاكەڭ دە «ۇيالعان تەك تۇرماستىڭ» كەبىن كيىپ.
جەڭگەمىز قولىن ءبىر سەرمەدى دە, ىشكى بولمەگە كىرىپ كەتتى.
– ءاي, ايداركۇل! – دەپ ايقايلادى ءبىر كەزدە تاكەڭ داۋسىن كوتەرگەن بوپ. – اۋىستىر مىنا لامپوچكانى, قاراڭعىدا وتىرا بەرەمىز بە, وسىلاي!
– وي, تاكە, ونى ءوزىڭىز-اق اۋىستىرا سالمايسىز با؟ – دەدىم مەن تاڭعالىپ.
– ويباي, مەن توققا ءتۇسىپ قالامىن عوي!..
ال, ەندى بۇعان نە دەرسىز؟ كەزەكتى قالجىڭى شىعار دەپ بەتىنە قاراسام, شىنى سياقتى. ەجىرەيىپ جەڭگەمىز كىرىپ كەتكەن بولمە ەسىگىن باعىپ تۇر. شىنى ەكەنىنە ايداركۇل شىعىپ, لامپوچكانى قولما-قول اۋىستىرعاندا عانا بارىپ كوز جەتكىزگەندەي بولدىم.
قاراپايىمدىلىعى بولار, تاكەڭ ەركەكتىڭ كەيبىر تىرلىكتەرىنە ونشا ءمان بەرىپ, كوپ ارالاسا بەرمەگەنىمەن (قوي تۇگىلى تاۋىق باۋىزداي المايتىن), وتاعاسىلىق مىندەتىنە ادال بولاتىن. جەڭگەمىزدى قاي جەردە جۇرسە دە ماقتاپ اۋزىنان تاستامايتىن, ۇل-قىزدارىنىڭ قىلىقتارىن ايتىپ, مەرەيلەنىپ وتىراتىن. «مال تاپپاس جىگىت بولماس, قۇرارىن ايت» دەگەندەي, الىپ بارا جاتقان بايلىعى دا, ءسىڭىرى شىققان جارلىلىعى دا بايقالمايتىن. وزىنە قاراي قوساعى, قازانىنا قاراي وشاعى ۇيلەسىپ تۇرۋشى ەدى. «قۇدانىڭ قۇدىرەتى, – دەپ وتىراتىن, – وسى ۋاقىتقا دەيىن قىستىگۇنى قولىما قولعاپ كيىپ, جازدىگۇنى باسىما قولشاتىر ۇستاپ كورگەن ەمەسپىن. بۇدان بىلاي دا سول قالپىمنان تايمايتىن شىعارمىن...».
ءبىزدىڭ تاكەڭ ءدال وسىلاي ەشكىمگە ۇقساماعان قالپى كوز الدىمىزدا قالىپ قويدى.
...ەگەر ول مىنا جالعان دۇنيەدە جۇرە بەرگەندە بۇل كۇندەرى سەكسەن جاستان اسقانىن تويلاپ جاتار ما ەدىك. بىراق تاعدىر وعان جازبادى: تاكەڭ جەتپىسكە جەتپەي باقيلىق بولىپ كەتتى. ايتسە دە ونىڭ اتى ۇمىتىلماق ەمەس. ادال جار, اسىل انا ايداركۇل جەڭگەمىز ءوزىنىڭ ۇل-قىزدارىمەن بىرگە تاكەڭ جاققان وتتى وشىرمەي, ودان ءارى جالعاستىرىپ كەلەدى.
ءادىل دۇيسەنبەك,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
سۋرەتتە: (سولدان وڭعا قاراي) ءا.جامىشەۆ, س.اقتاەۆ, ت.بيتاەۆ جانە ن.ورازبەكوۆ.
قىزىقتىڭ كوكەسى بەلگى تاعىپ العان سوڭ بولدى. ومىراۋىن سيپالاپ, ميكروفوندى ىمداپ كورسەتكەن تاكەڭنىڭ تىرلىگىن ءسىرا جينالىس باسقارۋشىسى راحمەت ايتقىسى كەپ تۇر ما دەپ تۇسىنسە كەرەك, قولىنا ۇستاتا بەرگەن. سول-اق ەكەن ول: «بالاسى بيتاي ءبيدىڭ ءتاجىبايمىن!» دەپ باستالاتىن اتاقتى ءانىن شىرقاي جونەلدى. ءسوزى ءسال وزگەشەلەۋ بولعانىمەن, ماقامى سول – ەڭبەگىنىڭ ەسكەرىلىپ, جوعارى ناگراداعا يە بولعانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. قاپەلىمدە ابدىراپ قالعان جينالىس باسقارۋشى ورنىنان تۇرىپ بارىپ, دۇركىرەتە قول سوققان كوپشىلىك دۇرمەگىنە ەرىكسىز قوسىلىپ كەتكەندەي بولدى...
قايران, تاكەڭ! بۇيتپەسە ءتاكەڭ بولار ما ەدى! وسىلايشا راحمەت لەبىزىن اندەتىپ جەتكىزگەن اعامىزدان كەيىن: «قالاي, الدىن الا دايىندالىپ بارىپ پا ەدىڭىز؟», – دەپ سۇراساق: «قايدان, ولەڭ دەگەن تابان استىنان شىعادى ەمەس پە, ساحناعا كوتەرىلگەنشە باسىما سارت ەتە قالدى», – دەپ جىلى جىميدى دا قويدى. سونان سوڭ: «سەندەر نە, مەن امەريكانى جاڭا اشقانداي, اۋىزدارىڭدى اڭقيتاسىڭدار. مۇنداي ءۇردىس بۇرىن دا بولعان. جاكەڭ ماسكەۋدە جىرلاپ راحمەتىن بىلدىرگەندە, مەن نە, ءوز ەلىمدە تۇرىپ ءبىر اۋىز ولەڭ-العىسىمدى ايتا المايمىن با؟» – دەپ اعىنان جارىلعان.
تاكەڭنىڭ وزىنە ءتان مۇنداي قىلىقتارى مىنەزىنە ساي كەلىپ, جاراسىپ-اق تۇراتىن. بىردە جوعارى جاق اۋداندىق گازەتتەردىڭ بەدەلىن كوتەرەمىز دەپ, رەداكتسيانىڭ ساقا جۋرناليستەرىن كومەككە اتتاندىرماقشى بولدى. «كىم بارادى؟» – دەگەندە تاعى دا بەلسەنىپ تاكەڭ شىقتى. «مەنىڭ بۇرىن اۋداندىق گازەتتە ىستەگەن تاجىريبەم بار, جۇمىستى قالاي ۇيىمداستىرۋدى بىلەمىن», – دەپ سوناۋ قيانداعى سوزاق اۋدانىنا اتتاندى دا كەتتى. ۇمىتپاسام, سول جاقتا ايدان استام ءجۇرىپ, جەرگىلىكتى جەردەگى ءارىپتەستەرىنە كوپ كومەك كورسەتكەن ەدى.
تاكەڭ قىزمەت تاڭدامايتىن, سەكرەتارياتتان باستاپ بارلىق ءبولىمنىڭ جۇمىسىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن. اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ جانە ترانسپورت بولىمدەرىن باسقاردى. سوۆەت قۇرىلىسى بولىمىنە دە جەتەكشىلىك ەتتى. ءار ءجۋرناليستىڭ وزدەرى بەيىمدەلگەن جازۋىنا قولايلى تاقىرىپتارى بولادى عوي. ماسەلەن, ءبىرەۋ سىن ماتەريالدارعا قۇلشىنىپ تۇرسا, ەكىنشىلەرى وچەركتەر مەن رەپورتاجدارعا ماتتاقام دەگەن سياقتى. ءبىزدىڭ تاكەڭ كادۋىلگى جاي ماقالانىڭ مايتالمانى ەدى. ماقالا بولعاندا دا كۇشەنشەك, قارادۇرسىن دۇنيەلەر ەمەس, كۇندەلىكتى ءنومىرلەرگە قاجەتتى قىسقا حابارلاردان باستاپ, از سوزبەن كوپ وي ايتاتىن, ساليقالى دا سالماقتى كوررەسپوندەنتسيالارعا دەيىن ءبىر دەممەن «ايداپ شىعاتىن» ء(وز ءسوزى). «ال, تاكە, مىنا بەتكە مۇنشا جول كەرەك بولىپ تۇر», – دەگەن ءنومىر جۇرگىزۋشىنىڭ ءسوزىن ەستي سالىپ, جول-جونەكەي قويىن داپتەرىن پاراقتاپ ماشبيۋروعا قاراي اياڭداپ بارا جاتقانىن كورىپ قالاتىنبىز. ەندى ءبىر قاراعانىمىزدا ىڭىلداپ, ءانىن ايتىپ, قولىنا باسىلعان ماتەريالىن ۇستاپ ماكەتتەگى «تەسىكتى» تولتىرۋعا باسپاحاناعا قاراي كەتىپ بارا جاتاتىن.
تاكەڭ ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن سوڭ ءبىراز جۇرىڭكىرەپ بارىپ, كەشتەۋ ۇيلەندى. 1969 جىلدىڭ ورتاسىنا تامان وتاۋ قۇردى-اۋ دەيمىن. ايداركۇل اتتى جەڭگەمىز اعامىزعا دانا جانە دينا اتتى ەكى قىزدى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن سىيلادى. تاكەڭنىڭ ارمانى ەندى ءبىر ۇل بالا ەدى. كۇندەردىڭ كۇنىندە جەڭگەمىزدىڭ اياعى اۋىرلاپ, ءبارىمىز جاقسى حابار كۇتىپ جۇردىك. «ۇل بولادى», دەپ سەندىرىپ قويدىق اعامىزدى. سونى بىلەتىن ءبىر قۇرداسىمىز ۋاقىت جاقىندادى-اۋ دەگەندە تاكەڭە جەتىپ بارماي ما: «وي, تاكە, نەسىن ايتاسىز ءسىزدىڭ اۋىل جاقتا ۇلكەن ءبىر قۋانىش بولعالى تۇر. جىگىتتەر كەشكە قاراي, جۇمىستىڭ سوڭىنا تامان وزىڭىزگە ايتامىز دەپ جاتىر, قاپى قالماڭىز, دايىندالا وتىرىڭىز», – دەپ ەسكەرتۋدى دە ۇمىتپايدى. «دايىندالىپ وتىرىڭىز», – دەگەندى وزىنشە تۇسىنگەن تاكەڭ دۇكەنگە بارىپ ءبىر-ەكى بوتەلكە اراعى مەن تىسكەباسارىن الىپ, بولمەسىندە كۇتىپ وتىرادى. ساعات التىلارعا جاقىنداعاندا: «اسىعىس ەدىم», – دەپ ءدارىباي كەلىپ ءجۇز گرامىن ءىشىپ كەتەدى. ارتىنشا ەلەمەس كەلىپ, ءوز سىباعاسىن تارتىپ الادى. قويشى, سونىمەن جىگىتتەر كەزەك-كەزەگىمەن كىرىپ, ءوز ۇلەستەرىن تاۋىسىپ كەتىپ جاتادى. تاكەڭ ارقايسىسىنىڭ بەتىنە جالتاق-جالتاق قاراپ, جاقسى حاباردى قايسىسى ايتار ەكەن دەگەندەي ەلەڭدەۋمەن بولادى. ەلدىڭ ەڭ سوڭىن الا كەلگەن بەكەڭ دە مىڭق دەمەسە كەرەك. سوندا شىداي الماعان تاكەڭ: «وۋ, ايتپايسىڭدار ما ەندى ايتام دەگەندەرىڭدى», – دەگەن عوي. «نەنى؟» – دەيدى بەكەڭ جورتا تۇسىنبەگەن بوپ. «الگى ءبىزدىڭ اۋىلدا بولادى دەگەن قۋانىشتى حابارلارىڭدى», – دەيدى تاكەڭ. «ە, ونى ەرتەڭ ءادىل ايتادى, – دەيدى بەكەڭ ەسىكتەن شىعىپ بارا جاتىپ. – باعانا ول اياق استىنان كەزەكشىلىككە «تىڭ كوز» بولىپ كەتتى عوي. ايتۋعا ءۇلگەرە الماعان بولار. ەرتەڭ ايتادى».
بەۋ, دۇنيە-اي! ءبارى ءبىر-بىرىمەن جاراسىپ جاتقان جاستىق شاقتىڭ قايبىر قىزىقتارىن ايتا بەرەمىز. تاۋسىلمايدى عوي ونىڭ ءبارى. نە بولسا سوعان سەبەپ-سىلتاۋ ىزدەپ, تيتتەي قۋانىشىمىزدى تاۋداي تابىسقا بالاپ, جۋىپ جىبەرۋگە ارقاشان دا ءازىر تۇراتىن ارقايسىمىز, كەيدە جوقتىق جومارتتىڭ قولىن بايلايتىنداي تۇستاردا, ءتىپتى, كىمنىڭ قالتاسىندا قانشا تيىن بارىنا دەيىن ءبىلىپ وتىرۋشى ەدىك. «بالا, بۇگىن بايقا, – دەيدى بىردە بەكەڭ ماعان باسقالارعا بىلدىرمەي. – تاكەڭە كوپ تيىسە بەرمە. جاڭا سوۆەت كەلىپ ەسكەرتىپ كەتتى, ەكى جارتىعا جەتەرلىكتەي گونورار الىپتى, تۇك سەزبەگەندەي قالىپ تانىتايىق». سول كۇنى جۇمىس بىتكەنشە مۇرنىنىڭ ۇشىنان ىڭىلداپ ءان ايتىپ كوڭىلدى جۇرەتىن تاكەڭ ساعات التىدان وتە بەرە دالىزگە شىعىپ وتىرىك جوتەلىپ, ونىسىن ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت قايتالاپ شىعار ەسىككە قاراي بەتتەدى. سونى اڭدىپ تۇرعان ءبىز: بەكەڭ مەن ساكەڭ باستاعان توپ قازداي ءتىزىلىپ سوڭىنا ەرەمىز. دالاعا شىققان سوڭ تاكەڭ ۇزاپ كەتپەي, الدەكىمدەردى كۇتكەندەي, جان-جاعىنا قورازدانا قاراپ وقشاۋىراق بارىپ تۇردى. مىنە, سول كەزدە بىرەۋىمىز سيگارەتىمىزدى ۇسىنىپ, بىرەۋىمىز سىرىڭكە بەرىپ دەگەندەي, جانىنا جاقىنداي تۇستىك. تەمەكى تارتپايتىن تاعى بىرەۋىمىز جۇگىرىپ بارىپ جانىمىزداعى كيوسكىدەن «ۆەچەرنيايا الما-اتانى» (ول كەزدە قازاقشاسى ءالى شىعا قويماعان) ساتىپ اكەپ تاكەڭە ۇسىندىق. مىنە, وسى كەزدە ول بارىمىزگە پاڭدانا قاراعان قالپى:
– نەعىپ سەندەر بۇگىن مەنى جاقسى كورىپ قالدىڭدار, ءا! – دەپ ءوزى دە شىداماي ك ۇلىپ جىبەرىپ كافەگە باستاي جونەلدى.
قۇداي دا ادامنىڭ پەيىلىنە قاراي قارايلاسا ما دەيمىن. ۇنەمى قۋانىپ, ءوزىنىڭ دە, وزگەنىڭ دە كوڭىلىن كوتەرىپ, قولىنان كەلسە جاقسىلىق جاساۋعا بەيىم تۇراتىن اق ادال نيەتىنە ساي, جوعارىدا ايتىلعان ازىلدەن كەيىن ايداركۇل جەڭگەمىز ومىرگە ساكەن اتتى (ەستۋىمىزشە, تاياۋدا ۇيلەنۋ تويى بولاتىن سياقتى) ۇل بالا الىپ كەلدى. ءسويتىپ, اعامىزدىڭ ۇيىندە اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلدى. ويحوي, سول جىلدارعى تاكەڭنىڭ تالانتىنىڭ تاسىعانى-اي, دەسەڭشى! انشەيىندە دە جۇمىس دەسە جانىن سالىپ ىستەيتىن ول ماقالانىڭ ءتۇر-ءتۇرىن بىرىنەن-سوڭ ءبىرىن بوراتا باستادى. «بالا دەگەن پەرىشتە عوي, – دەيتىن ەرتەڭگىلىك ول شولپاننىڭ جانىندا ديكتوۆكا جاساپ وتىرىپ. – ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا ىڭگالاپ بەلگى بەرەدى. مەن ورنىمنان تۇرامىن دا, جايالىعىن اۋىستىرىپ قايتا جاتقىزا قويامىن. سودان قىزمەتكە كەتكەنىمشە قىبىر ەتپەيدى. ال مەن ماقالامدى دا جازىپ بىتىرەمىن, شايىمدى دا ءىشىپ بولامىن, ايداركۇل مۇنىڭ ءبارىن سەزبەي قالادى. ءسويتىپ, تاڭەرتەڭ: «مىنا بالا انا قىزدارعا قاراعاندا تىنىشتاۋ بولاتىن ءتۇرى بار. تۇندە, ءتىپتى, استىن دا ءبۇلدىرمەيدى», دەپ قالسا: «وزىمە تارتقان عوي», – دەپ مەيىرلەنىپ قالاتىنمىن.
قانشاما قاتال دەگەن باسشىلار دا تاكەڭ قالجىڭداعان كەزدە قاھارىنان قايتىپ, جايما شۋاق قالپىنا ءتۇسىپ قالعانىن وزدەرى دە بايقاماي قالۋشى ەدى. بالعابەك قىدىربەك ۇلى رەداكتور بولىپ تۇرعان تۇستا تاكەڭنىڭ جەتەكشىلىگىمەن شىعاتىن «قىزىل قالام» اتتى قابىرعا گازەتىندە ەلەۋسىزدەۋ ءبىر قاتە كەتىپ, باكەڭ: «بايقامايسىڭدار ما, پارتكوم قايدا, مەستكوم قايدا؟ ولار نەگە قاراپ شىقپاعان؟» دەپ ءسال-ءپال داۋىس كوتەرگەن بولدى. سول كەزدە ءبىر شەتتە ءبارىن تىڭداپ تۇرعان تاكەڭ: «باكە, اركىم ءوزى باسقاراتىن گازەتىن ءبىلۋى كەرەك قوي. وسى ءبىز ارالاسپايمىز ءسىزدىڭ «سق-نى» باسقاراتىن وكىلەتتىگىڭىزگە», – دەگەن كەزدە جاپىرلاپ گازەت وقىپ جاتقان جۋرناليستەر دۋ ك ۇلىپ (اعامىز «قىزىل قالام» قىستىرىلماي تۇرىپ بىردە-ءبىر ماتەريالىن وقىتپاي قۇپيا ۇستايتىن), وعان رەداكتورىمىز دا ەرىكسىز قوسىلىپ, ەزۋ جيعان ەدى. ايتپەسە الباتى ءازىل بولسا, باكەڭ دەس بەرەر مە ەدى...
قالجىڭ دەگەننەن شىعادى, تاكەڭنىڭ وسىنداي اڭقىلداق مىنەزىن تۇسىنبەيتىندەر ايتقاندارىن سول قالپىندا قابىلداپ, كەيىن ءوزىن قوجاناسىرلىق قالىپقا تۇسىرەتىن كەزدەرى دە ۇشىراسىپ تۇرادى. بىردە بولمەمە كىرىپ كەلدى دە:
– بۇگىن ءسال ەرتەرەك قايتايىقشى, – دەدى.
– جارايدى, – دەدىم سەبەبىن دە سۇراماستان.
ساعات بەستەن وتە بەرە ەسىكتەن قايتا سىعالادى:
– كەتتىك! بول تەز!..
– نە بوپ قالدى؟
– بۇگىن سەنى قۋىرداققا تويدىرامىن, – دەدى ەكەۋمىز اۆتوبۋسقا وتىرا بەرگەن كەزدە قالتاسىنان پوشتانىڭ سارى قاعازىن شىعارىپ. – اۋىلدان ەت كەلىپ, سونى تەز بارىپ الۋىمىز كەرەك. بۇزىلىپ كەتۋى كادىك قوي.
– ەت ەكەنىن قايدان ءبىلدىڭىز؟
– ە, قازىر اۋىلدان ەتتەن باسقا نە كەلۋشى ەدى؟ – دەدى تاكەڭ ءوزىنىڭ فيلوسوفياسىنا باسىپ.
ۇيگە كەلىپ, بىردەن اس ازىرلەيتىن بولمەگە كىردىك. اعامىز جاشىك اشاتىن قۇرالدارىن الدىن الا دايىنداپ قويسا كەرەك. ۇستەل ۇستىندەگى كەمپىراۋىز بەن پىشاعىن ىسكە قوسىپ, جاشىكتىڭ شەگەلەرىن سۋىرىپ-سۋىرىپ الدى. ىشتەن داكەدەن تىگىلگەن دورباعا سالىنىپ, جان-جاعى شاعىن فورماتتى اۋداندىق گازەتپەن نىعىزداپ تاستاعان مارجانداي اق كۇرىش شىعا كەلدى.
– تۋ, يتتەر-اي! – دەپ تاكەڭ ورىندىققا سىلق ەتىپ وتىرا كەتتى.
مەن ءلام-ليم دەمەستەن, قولىما ىلىككەن اۋداندىق گازەتتەردى ارى-بەرى اۋدارىستىرىپ قاراي باستادىم.
– ءاي, نەمەنە, قاتەسىن شىعارىپ جاتىرسىڭ با؟ – دەدى ءبىر كەزدە ول توڭازىتقىشتان جارتىلىعىن سۋىرىپ الىپ. – بۇل اپەندەلەر ءازىلىڭدى دە ۇقپايدى...
ونسىز دا كۇيىپ-ءپىسىپ تۇرعان جاندى ورىنسىز سۇراق قويىپ قيناي بەرگىم كەلمەي, قۇيعان شارابىن تارتىپ جىبەردىم دە, قايتادان گازەت وقۋعا كوشتىم. سالەمدەمە سىرىن ءوزى ايتاتىنىن ءبىلدىم.
– انا جولى اۋىلداعى جاماعايىنىمنىڭ بالاسى كەلىپ كەتكەن ەدى, – دەدى تاكەڭ تەمەكىسىن تۇتاتىپ. – سودان سوزدەن ءسوز شىعىپ, مەكتەپتە بىرگە وقىعان جاقسىلىق دەگەن جولداسىمنىڭ جاعدايىن سۇراپ قالعام. «وي, ول شوڭ باستىق بولىپ كەتتى عوي», – دەدى الگى بالا. «قايدا؟» – دەدىم, شىنىندا دا, ءبىر جاققا ۇلكەن باستىق بولىپ كەتكەن شىعار دەپ. «كۇرىشكە, دەدى ول, اۋىلداعى زۆەنونى باسقارادى». «ە, وندا كۇرىش جەيدى ەكەنبىز عوي», – دەگەنمىن دە قويعانمىن. سويتسەم, كوردىڭ بە ەندىگى تىرلىگىن, ماعان پوسىلكامەن نە سالىپ وتىرعانىن. وي, كەششە نەمە, الماتىدا كۇرىش جوق دەپ ويلاي ما ەكەن-ەي, ءا... قاپ, ايداركۇلدەن ۇيات بولدى-اۋ. قاتىننىڭ بەتىنە قالاي قارايمىز ەندى...».
تاكەڭ بىرەسە كۇلەدى, بىرەسە كەيدى. ارا-اراسىندا ءوزىن دە سىباپ الادى. وسىلايشا ارقا-جارقا بولىپ وتىرعانىمىزدا ەسىكتى ايقارا اشىپ, ارعى جاقتان جەڭگەمىز كىرىپ كەلە جاتتى.
– نەعىپ وتىرسىڭدار, شام جاقپاي؟ – دەپ ول كىسى اس ۇيدەگى توق قوسقىش ءتۇيمەنى سىرت ەتكىزىپ باسىپ قالىپ.
بىراق لامپوچكا جانا قويمادى, كۇيىپ كەتسە كەرەك.
– اۋزىمىزدى ونسىز دا تابامىز عوي, – دەدىم مەن ازىلدەگەن بوپ.
– مىنالارىڭ نە؟ – ايداركۇل جاۋاپ كۇتپەستەن اۋزى اشىق جاتقان پوسىلكا جاشىگىنىڭ ۇستىڭگى بەتىندەگى ادرەستى وقىپ شىقتى دا, ماسەلەنى بىردەن تۇسىنگەندەي قالىپ تانىتىپ: – ءاي, تاكە-اي, – دەدى, – وسىنداي اپەندەلىك ءازىلىڭدى قوي دەپ قاشانعى ايتامىن. ماسقارا-اي! ەلگە نە بەتىمىزدى ايتامىز, الماتىداعىلار اۋقات تاپپاي, اۋىلدان كۇرىش سۇراتىپ جاتىر دەگەن اتقا قالماساق جارار ەدى. ءاي, تولىپ تۇر ەمەس پە, بۇل كۇرىش دەگەنىڭ ءار دۇكەندە!..
– ول كۇرىشپەن بۇل كۇرىشتى سالىستىرۋعا بولماس, – دەپ قويادى تاكەڭ دە «ۇيالعان تەك تۇرماستىڭ» كەبىن كيىپ.
جەڭگەمىز قولىن ءبىر سەرمەدى دە, ىشكى بولمەگە كىرىپ كەتتى.
– ءاي, ايداركۇل! – دەپ ايقايلادى ءبىر كەزدە تاكەڭ داۋسىن كوتەرگەن بوپ. – اۋىستىر مىنا لامپوچكانى, قاراڭعىدا وتىرا بەرەمىز بە, وسىلاي!
– وي, تاكە, ونى ءوزىڭىز-اق اۋىستىرا سالمايسىز با؟ – دەدىم مەن تاڭعالىپ.
– ويباي, مەن توققا ءتۇسىپ قالامىن عوي!..
ال, ەندى بۇعان نە دەرسىز؟ كەزەكتى قالجىڭى شىعار دەپ بەتىنە قاراسام, شىنى سياقتى. ەجىرەيىپ جەڭگەمىز كىرىپ كەتكەن بولمە ەسىگىن باعىپ تۇر. شىنى ەكەنىنە ايداركۇل شىعىپ, لامپوچكانى قولما-قول اۋىستىرعاندا عانا بارىپ كوز جەتكىزگەندەي بولدىم.
قاراپايىمدىلىعى بولار, تاكەڭ ەركەكتىڭ كەيبىر تىرلىكتەرىنە ونشا ءمان بەرىپ, كوپ ارالاسا بەرمەگەنىمەن (قوي تۇگىلى تاۋىق باۋىزداي المايتىن), وتاعاسىلىق مىندەتىنە ادال بولاتىن. جەڭگەمىزدى قاي جەردە جۇرسە دە ماقتاپ اۋزىنان تاستامايتىن, ۇل-قىزدارىنىڭ قىلىقتارىن ايتىپ, مەرەيلەنىپ وتىراتىن. «مال تاپپاس جىگىت بولماس, قۇرارىن ايت» دەگەندەي, الىپ بارا جاتقان بايلىعى دا, ءسىڭىرى شىققان جارلىلىعى دا بايقالمايتىن. وزىنە قاراي قوساعى, قازانىنا قاراي وشاعى ۇيلەسىپ تۇرۋشى ەدى. «قۇدانىڭ قۇدىرەتى, – دەپ وتىراتىن, – وسى ۋاقىتقا دەيىن قىستىگۇنى قولىما قولعاپ كيىپ, جازدىگۇنى باسىما قولشاتىر ۇستاپ كورگەن ەمەسپىن. بۇدان بىلاي دا سول قالپىمنان تايمايتىن شىعارمىن...».
ءبىزدىڭ تاكەڭ ءدال وسىلاي ەشكىمگە ۇقساماعان قالپى كوز الدىمىزدا قالىپ قويدى.
...ەگەر ول مىنا جالعان دۇنيەدە جۇرە بەرگەندە بۇل كۇندەرى سەكسەن جاستان اسقانىن تويلاپ جاتار ما ەدىك. بىراق تاعدىر وعان جازبادى: تاكەڭ جەتپىسكە جەتپەي باقيلىق بولىپ كەتتى. ايتسە دە ونىڭ اتى ۇمىتىلماق ەمەس. ادال جار, اسىل انا ايداركۇل جەڭگەمىز ءوزىنىڭ ۇل-قىزدارىمەن بىرگە تاكەڭ جاققان وتتى وشىرمەي, ودان ءارى جالعاستىرىپ كەلەدى.
ءادىل دۇيسەنبەك,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
سۋرەتتە: (سولدان وڭعا قاراي) ءا.جامىشەۆ, س.اقتاەۆ, ت.بيتاەۆ جانە ن.ورازبەكوۆ.
