ورالداعى قازاق مەكتەپتەرى: سان دا, ساپا دا ءوسىپ كەلەدى

مىنە, قىركۇيەك تە يەك استىنا كەلىپ قالدى. ەلىمىزدىڭ وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى تاراتقان اقپاراتقا قاراعاندا, بالالاردى قازاق سىنىپتارىنا قابىلداۋ بويىنشا جوعارى كورسەتكىش كورسەتكەن وڭىر­لەر قاتارىنا باتىس قازاقستان وبلىسى دا كىرىپتى. بۇل جەرگىلىكتى سالا باسشىلارى مەن زيالى قا­ۋىم­­نىڭ ۇيلەسىمدى ارەكەتى ارقا­سىن­دا قول جەتكەن ناتيجە.

«ورالدىڭ وقۋشىلارى قاي تىل­دە وقيدى؟» («Egemen Qazaqstan» 4 مامىر, 2022 جىل) اتتى ما­قا­لامىزدا ايتىلعانداي, ءبىر اي بويى ورالدىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردى ارالاپ, ۇل-قىزىن ورىس ءتىلدى مەكەمەگە بەرمەك بولىپ وتىرعان قازاق اتا-انالارمەن كەزدەسكەن بولاتىن.

قازاق زيالىلارىنىڭ مۇنشا­لىق مازاسىزدانۋ سىرى نەدە؟!

قاراڭىز, سوڭعى جىلدارى ورال قالاسىنداعى مەكتەپتەر مەن بالا­باقشالاردا مەملەكەتتىك ءتىلدى كەيىن ىسىرىپ قويىپ, ورىس ءتىلىن تاڭداۋشىلار كوبەيىپ كەتكەن. مىسالى, وتكەن 2021-2022 وقۋ جىلىندا ورالدىق وقۋشىلاردىڭ 57 پايىزى عانا مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم العان. ال ورىس تىلىندە ءبىلىم الىپ جاتقان وقۋشىلاردىڭ 47 پايىزى, ياعني 10 829-ى – قازاقتار بولعان. 2021-2022 وقۋ جىلىندا ورال قالاسىندا 1-سىنىپتا وقيتىن بالا سانى 6 465 بولسا, سونىڭ 3 096-سى, ياعني 47,88 پايىزى عانا قازاق مەكتەبىندە وقىعان. ال ورىس تىلىندە ءبىلىم الىپ جاتقان 2 744 وقۋشىنىڭ ىشىندە 1 483 بالانىڭ ۇلتى – قازاق. سونداي-اق ورالدىڭ مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرىندە 2 177 قازاق بالاسى ءورىستىلدى توپتاردا تاربيەلەنىپ جاتىر ەكەن.

سونىمەن, «قازاق مەكتەبىنە قادام باسايىق!» اكتسياسى قالاي ءوتتى؟ قانداي ناتيجە بار؟

– قىركۇيەكتە باستالاتىن 2022-2023 جىلعى وقۋ جىلىندا ورال قالاسىندا 7 مىڭ وقۋشى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعالى وتىر. ءبىر قۋانىشتىسى, وسىنىڭ 65 پايىزى, ياعني 4 509 وقۋشى مەملەكەتتىك تىلدە وقۋدى تاڭدادى. بىلتىرعى كورسەتكىش 57 پايىز ەدى, كورىپ وتىرعانىمىزداي, بيىل 65 پايىزعا كوتەرىلدى, دەيدى ورال قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى اقجارقىن تەمىرحانوۆا.

ەلىمىزدە «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنداعى ءتىل ساياساتىن ىسكە اسىرۋدىڭ 2020-2025 جىل­دار­عا ارنالعان مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسى», ونىڭ ىشىندە «مەملە­كەت­تىك تىلدە ەركىن سويلەيتىن, وقيتىن جانە جازاتىن حالىقتىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ» جوسپارى جۇزەگە اسى­رىلىپ جاتىر. جوعارىداعى اكتسيا دا وسى جوسپار اياسىنا كىرەدى.

2022-2023 وقۋ جىلىندا ورال قالاسىندا 1-11 سىنىپتاردا بارلىعى 58 824 وقۋشى ءبىلىم الادى. جالپى اشىلعان 282 سى­نىپ­تىڭ 186 (65,9%) سىنىپ-كەشەنى قازاق تىلىندە, 96 سىنىپ - ورىس تى­لىندە وقيتىن بولادى. وتكەن جىل­مەن سالىستىرعاندا قازاق سىنىپ­تارىنىڭ سانى 6,3 پايىزعا ءوسىپ وتىر.

سونىمەن قاتار ورال قالا­سىن­دا تەك قانا ورىس تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ سانى جىل وتكەن سايىن ازايىپ كەلەدى. مۇنى زامان تالابى دەۋ كەرەك. ويتكەنى مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم العىسى كە­لەتىن بالالار سانى تۇراقتى تۇر­دە ارتىپ كەلەدى.

مىسالى, بۇرىن تەك ورىس تىلىندە ءبىلىم بەرگەن №16 مەكتەپتە 2020-2021 وقۋ جىلىندا قازاق تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپالدى دايارلىق سىنىبى اشىلعان بولاتىن. كەلەسى جىلى مۇندا 1, 2, 3, 4 سىنىپتار پايدا بولدى. وسىلايشا, مەكتەپتە مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الاتىن وقۋشىلاردىڭ ارا سالماعى جىل وتكەن سايىن ارتا بەرەدى. وسىنداي جولمەن تولى­عى­مەن قازاق مەكتەبىنە اينال­عان ءبىلىم وردالارى دا از ەمەس.

سونىمەن قاتار №3, 6, 7, 23, 32, 39 مەكتەپتەردە جانە ۆالدورف باعىتىنداعى مەكتەپ-گيمنازياسىندا قازاق تىلىندەگى مەكتەپالدى دايارلىق سىنىپتارى اشىلدى. مۇنداي دايارلىق سىنىپتارىنىڭ ماڭىزى ۇلكەن. بۇل جەردە ءورىس­تىلدى بالدىرعاندار مەن ولار­دىڭ اتا-انالارى مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الۋعا بەيىمدەلىپ, ناق­تى كومەك الاتىن بولادى. ال №32 مەكتەپ پەن ۆالدورف باعى­تىن­داعى مەكتەپ-گيمنازياسىندا بيىلدىڭ وزىندە 1 سىنىپتار اشىلدى.

– وسىنداي جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە قالا بويىنشا تەك ورىس تىلىندە وقىتاتىن ەكى-اق مەكتەپ (№28 جانە №35) قالىپ وتىر,  – دەيدى اقجارقىن مۇتيعوللاقىزى.

ورال قالالىق ءبىلىم ءبولىمى باس­شى­سىنىڭ ايتۋىنشا, №3, 6, 7, 16, 23, 32, 39 مەكتەپتەردە, ۆالدورف باعىتىنداعى جانە ەستەتيكالىق باعىتتاعى مەكتەپ-گيمنازيالاردا مەكتەپالدى دايارلىق توپتارى مەن 1 قازاق سىنىپتارىن اشۋ جۇمىسى جالعاسا بەرمەك. ال №17, №24 ورىس ءتىلدى مەكتەپتەرىندە قازاق تىلىندە وقىتاتىن 1-سىنىپتار, №9 مەكتەپتە مەكتەپالدى دايار­لىق توبى اشىلىپ, وقۋشىلار قا­بىل­دانعان.

سونىمەن قاتار ورىس تىلىن­دە وقىتىلاتىن مەكتەپتەردە ق­ا­زاق تىلىندە اشىلاتىن مەكتەپ­الدى دايارلىق توپتارى مەن 1-سىنىپتارعا اتا-انالارعا قول­داۋ كورسەتۋ ماقساتىندا ۇزار­­تىل­­عان كۇن توبى اشىلادى. مۇن­دا وقۋشىلارعا ۇيگە بەرگەن تاپ­سىر­مالاردى ورىنداۋعا كومەك بەرىلىپ, تىلدىك قورىن كوبەيتۋ, فۋنك­­تسيونالدى ساۋاتتىلىعىن ارت­تىرۋ ماقساتىندا ءارتۇرلى فور­ماتتا جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ايتا كەتەيىك, جوعارىدا ايتىلعان «قا­زاق مەكتەبىنە قادام باسايىق!» اكتسياسى كەزىندە ءورىستىلدى اتا-انالاردى ەڭ كوپ مازالاعان ماسەلە بولاتىن.

ارينە, ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ نەگىزى بالاباقشادا قالىپتاسادى. سوندىقتان مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار ماسەلەسى ءاردايىم نا­زار­دا بولۋى كەرەك. 2021-2022 وقۋ جىلى ورالدا 2 177 قا­زاق بالاسى ءورىستىلدى توپتاردا تاربيەلەنگەنىن ايتتىق. بولا­شاقتا بۇل ماسەلە دە بىرتە-بىرتە جولعا قويىلماق.

2021-2022 وقۋ جىلى ورال قالا­سىندا 50 مەملەكەتتىك بوبەك­جاي جانە 1 مەكتەپ بالاباقشاسى جۇمىس ىستەگەن. وسىنىڭ ىشىندە 26 بوبەكجاي مەن 1 مەكتەپ بالا­باق­شاسى مەملەكەتتىك تىلدە وقى­تىپ­تى. بۇل 54 پايىز دەگەن ءسوز. ال قازاق-ورىس تىلدەرىندە ارالاس وقىتاتىن 24 ۇيىمدا 108 قازاق توبى, 100 ورىس توبى بولعان. بۇل جەردە 2 641 بالا – مەملەكەتتىك تىلدە, 2 454 بالا ورىس تىلىندە وقى­عان.

– اتا-انالارمەن تۇسىنىك جۇ­مى­سىن جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە 2022-2023 وقۋ جىلىندا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرەتىن 50 ۇيىمدا قازاق توپتارىنىڭ سانى ارتتى. بۇرىن مۇنداي توپتار 336 بولسا, بيىل وعان جاڭادان 11 قازاق توبى قوسىلدى, – دەيدى اقجارقىن تەمىرحانوۆا.

ءدال بۇگىن ورال قالاسى بو­يىنشا 84 جەكە بالاباقشا قىزمەت كورسەتىپ تۇر. ول سالاداعى احۋال دا جوعارىدا ايتىلعان جاعدايعا ۇقسايدى. جەكە بالاباقشالاردىڭ 53-ءى مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم مەن تاربيە بەرسە, 10-ى ورىس تىلىندە, ال 21-ءى ارالاس تىلدە قىزمەت ەتەدى.

باتىس قازاقستان وبلىسى