قوعام • 17 تامىز، 2022

قاناعاتپەن ءومىر سۇرەتىن شەنەۋنىك قايدا؟..

212 رەت كورسەتىلدى

بىلتىرعا دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ باسشىلارى ەلىمىزدىڭ قاي سالاسىن بولسىن ىلگەرى باستىرماۋعا اينالىپ، جەگى قۇرتتاي ىشتەن جەپ جاتقان سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ تۋىنداۋىنىڭ باستى سەبەبى رەتىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جالاقىسى تومەندىگىن ايتىپ كەلگەن-ءدى. وسىعان وراي بىلتىر شىلدە ايىنان باستاپ بارلىق مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى ايتارلىقتاي كوتەرىلدى.

بۇعان قازىر «ب» كورپۋسىنىڭ اكىم­شى­لىك مەملەكەتتىك قىزمەت­شى­لەرى­نىڭ بوس لاۋازىمدارىنا جاريالانىپ جاتقان كونكۋرستار تۋرالى حابارلاندىرۋلارعا زەر سالساڭىز، كوزىڭىز جەتەدى. ماسەلەن، شەشىم قابىلدايتىن لاۋازىم يەلەرى – اۋداندىق ءبولىم باسشىسىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 380 392 تەڭگە، اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارىنىكى – 512 002 تەڭگە، وبلىستىق باسقارما باسشىسىنىكى – 688 751 تەڭگە ەكەن. قاراپايىم ادام­دار­عا كورسەتىپ وتىرعان قىزمەتىڭ ءۇشىن بىرەۋدەن بىردەڭە دامە ەتپەي-اق، قاناعاتپەن ءومىر سۇرۋىڭە جەتەتىن قارا­جات ەمەس پە بۇل؟! ال اۋدان اكىمدەرى، وب­لىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىز­دا­عى قالالاردىڭ اكىمدەرى مەن مينيسترلەر جانە ولاردىڭ ورىنباسارلارى سياقتى ساياسي مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەردىڭ، سونداي-اق «ا» كورپۋ­سىن­داعى اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىز­مەت­شىلەردىڭ جالاقىلارى ءتىپتى جوعارى ەكەنى انىق. وسىلايشا، مەملەكەت حالىققا ادال قىزمەت ەتۋگە انت بەرگەن شەنەۋنىكتەردىڭ الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە قاجەت مۇمكىندىكتىڭ ءبارىن جاساپ وتىر. دەمەك ولاردىڭ تاراپىنان ءتيىستى قايتارىم بولۋعا، ياعني كور­سەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىز­مەت­­تەر­دىڭ ساپاسى بارىنشا ارتىپ، جەم­قور­لىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابىلۋعا ءتيىس قوي. الايدا، وكىنىشكە قاراي، مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا مۇنداي تۇبەگەيلى وزگەرىس ازىرگە بايقالماي تۇر. مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىنداعى تۇيەنى تۇگىمەن، بيەنى بۇگىمەن جۇتاتىن جەمقورلار ءالى ايىلدارىن جيماعان سياقتى.

مۇنىڭ ءبىر شەكتەن شىققان ماسقارا مىسالى رەتىندە جۋىردا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت قوستاناي وبلىسىنىڭ تۇراقتاندىرۋ قورىنداعى قانتتى الىپ ساتۋدىڭ قىلمىستىق سحەماسىن اشكەرەلەگەنىن ايتۋعا بولادى. انتيكوردىڭ حابارلاۋىنا قاراعاندا، اتالعان ءوڭىر اكىمدىگى مەن «توبىل» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەلىمىزدە كەيىنگى كەزدە تۋىنداعان قانت تاپشىلىعىن پايدالانىپ، «تاڭداۋلى» كاسىپكەرلەرگە وبلىستىڭ تۇراقتاندىرۋ قورىندا جيناقتالعان ءتاتتى ءونىمنىڭ كيلوسىن 420 تەڭگەدەن بەرگەن. وسىنداي «جاقسىلىقتارى» ءۇشىن ولاردان سىي­اقى رەتىندە 100-دەن 500 كيلوعا دەيىن قانت العان. ال «تاڭداۋلى» كا­سىپ­كەرلەر ارزان قانتتى تۇرعىندارعا ەكى ەسە قىمبات باعامەن ساتىپ، وڭاي جولمەن قىرۋار پايدا تاپقان. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ نەگىزسىز قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ مىندەتى مويىندارىنا جۇكتەلگەن قوستانايلىق شەنەۋنىكتەردىڭ سابوتاج جاساۋمەن پارا-پار وسى ارەكەتىنە قاراپ قانىڭ قاينايدى. ولار ەندى حالىق مۇددەسىن اياققا باسقان سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارى ءۇشىن زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرىپ، قاتاڭ جازاعا تارتىلۋعا ءتيىس.

ال قابىرعاعا ەڭ باتاتىن كەلەڭسىز جايت – جۇرتقا ونەگە كورسەتىپ، رۋحاني جاڭعىرۋ كوشىن باستاۋعا مىن­دەت­تى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر دە جالاقىلارى ەكى-ەكى جارىم ەسە وسىرىل­گەنىنە قاراماستان، قاناعاتتى ۇمى­تىپ، التىن كورگەن پەرىشتەدەي جولدان تايۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. ماسە­لەن، پاۆلودار وبلىسىنىڭ مادە­نيەت، تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جەمقورلىق قىلمىس جاساعانى ءۇشىن وتكەن شىلدە ايىندا سوت ۇكىمىمەن 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. بىراق جالعىز ءوسىرىپ وتىرعان كامەلەتكە تولماعان ەكى بالاسى بار ەكەنى ەسكەرىلىپ، جازانى وتەۋى بەس جىلعا كەيىنگە قالدىرىلدى. بىراق وسى مەرزىم ىشىندە پروباتسيالىق قىزمەتتىڭ باقىلاۋىندا بولادى. انىقتاپ بىلسەك، ول بيىل ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ءمۇسىنىن جاساپ، جاڭا مەكتەپتىڭ الدىنا ورناتۋ ءۇشىن استانالىق ارحيتەكتوردان 1 ميلليون تەڭگە پارا العان بولىپ شىقتى. ال اتىراۋ قالاسىندا اباي ەسكەرتكىشىن ورناتۋعا بايلانىس­تى پارا الدى دەگەن ايىپ تاعىلعان مۇنايلى ءوڭىردىڭ مادەنيەت سالاسىنا جاۋاپتى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ۇستىنەن قوزعالعان قىلمىستىق ءىس سوتتا قارالىپ جاتىر. ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ ارۋاقتارىنان ۇيالماي، ولاردىڭ ەسىمدەرىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ ەسەبىنەن كولدەنەڭ پايدا تابۋدى ويلاۋدىڭ ءوزى – مورالدىق تۇرعىدان قۇردىمعا قۇلدىراۋ ەمەي نەمەنە؟!

جالپى، باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇ­قىق­­تىق ستاتيستيكا جانە ارناۋلى ەسەپ­كە الۋ جونىندەگى كوميتە­تى­نىڭ مالى­مە­تىنە سۇيەنسەك، بيىل جەم­قور­لىعى اشكەرەلەنگەن شەنەۋ­نىك­تەر قاتارى سيرەۋدىڭ ورنىنا قالىڭداپ بارادى. بىلتىر وسىنداي 1 451 قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تىر­كەل­گەن بولسا، بيىلعى جەتى ايدىڭ ىشىندە عانا ولاردىڭ سانى 1 359-عا جەتكەن، نەمەسە بىلتىرعى سايكەس كەزەڭدەگىمەن سالىستىرعاندا 25،9 پايىز كوپ. وڭىرلەردىڭ اراسىندا بارىنەن دە قىزىلوردا وبلىسى «وزا شاۋىپ» تۇر. قىزىلوردالىق شە­نەۋنىكتەر بىلتىرعى جەتى ايدا 38 جەم­قورلىق قىلمىسقا ۇرىنعان بولسا، بيىلعى سايكەس مەرزىمدە ونىڭ سانىن 96-عا دەيىن جەتكىزىپ، 152،6 پايىزعا ۇلعايتىپتى. باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا اشكەرەلەنگەن جەمقورلىق سانى بىلتىرعى جەتى ايداعىمەن سالىستىرعاندا 87،2 پايىزعا كوبەيىپ، 73-كە جەتكەن. اقمولا وبلىسىنداعى ءوسىم 84،2 پايىزدى قۇراپ، استانالىق ءوڭىر شەنەۋنىكتەرى 35 جەمقورلىق قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرگەن. تۇركىستان (61 پايىز)، ماڭعىستاۋ (59،5 پايىز)، قوستاناي (41،2 پايىز)، الماتى (39 پايىز)، قاراعاندى (33،3پايىز)، اتىراۋ (32،2 پايىز) وبلىس­تارىندا دا اشكەرە بولعان جەمقورلىق قىلمىستار كوبەيىپ كەتكەن. ارينە، مۇنى مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس انتيكور باس­تا­عان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋىنىڭ ناتيجەسى دەپ باعالاعان ءجون بولار. الايدا «ەت تاتتىلىگىن قويسا، مەن ۇر­لى­عىم­دى قويار ەدىم» دەگەن باۋكەسپە ۇرىعا ۇقساپ، جالاقىلارى ەسەلەپ وسىرىلسە دە، ارام اقشا ءۇشىن ارىن ساتۋدى قويا الماي جۇرگەن شەنەۋنىكتەر قاتارى ازايماي تۇرعانى ويلاندىرماي قوي­مايدى. جەمقورلاردىڭ جەگەندەرى جەل­كەلەرىنەن شىقپاي، جەۋلەرىن قويار ەمەس.

Transparency International حالىق­ارا­لىق ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، قازاقستان بىلتىر سىبايلاس جەمقورلىق بويىنشا الەمدەگى 180 ەلدىڭ ىشىندە 102-ورىندى مىسە تۇتتى. ءسويتىپ، 2020 جىلعىمەن سالىستىرعاندا 8-ورىنعا كەرى جىلجىدى. «بىرەۋگە قاراپ – بۇكىرمىن، بىرەۋگە قاراپ – شۇكىرمىن» دەمەكشى، رەسەي (136-ورىن)، وزبەكستان (140-ورىن)، قىرعىزستان (144-ورىن) سىندى كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ الدىندامىز، ال ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتاعى سەرىكتەستەرىمىز ارمەنيا (58-ورىن) مەن بەلارۋستىڭ (82-ورىن) ارتىندامىز.

دەمەك جاڭا قازاقستان ءھام ادىلەتتى قازاقستان ورناتۋ جولىندا سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتە ءتۇسۋ قاجەتتىگى داۋسىز. بۇل رەتتە قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىنىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان تۇجى­رىم­داماسىندا كورسەتىلگەنىندەي، وزىق شەتەلدىك تاجىريبەگە سۇيەنىپ، Follow the money قارجىلىق تەرگەۋ ينستيتۋتىن جانە Integrity check پاراساتتىلىقتى ءھام كوررۋپتسيادان ادالدىقتى تەكسەرۋ تەتىگىن تەزىرەك ءارى كەڭىنەن ەنگىزۋدىڭ ىقپالى پارمەندى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.

بۇعان قوسا، مەملەكەتتىك ورگاندار­دىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىگىن ءالى دە كۇشەيتە ءتۇسۋ قاجەت سياقتى. ايتالىق، قولدانىستاعى زاڭ­­ناما بويىنشا ءوڭىردىڭ اكىمى ءوز ورىن­­­باسارىنىڭ جەمقورلىق قىلمىس جاساعانى سوتتا دالەلدەنگەن جاعداي­دا عانا وتستاۆكاعا كەتۋ تۋرالى ءوتىنىش جازۋعا ءتيىس. ال ەگەر وڭىرلىك باس­قار­مانىڭ باسشىسى جەمقورلىق قۇقىق بۇ­زۋشىلىققا جول بەرگەن بولسا، وندا اكىمنىڭ جەتەكشىلىك جاسايتىن ورىنباسارى وتستاۆكاعا كەتۋگە ءوتىنىش بەرۋى كەرەك. شىنتۋايتىندا، وڭىرلىك باس­قارمالاردىڭ باسشىلارىن اكىمدەر كوپ رەتتە ءوز ورىنباسارلارىنىڭ پىكىر­لەرىن سۇراماي-اق، وزدەرى تاڭداپ تا­عايىندايتىنى جاسىرىن ەمەس. سون­دىق­تان دا وڭىرلىك باسقارمالاردىڭ باسشىلارى جەمقورلىق قىلمىس جاساپ سوتتالعان جاعدايدا ولار ءۇشىن اكىمدەردىڭ ورىنباسارلارى ەمەس، اكىم­دەردىڭ وزدەرى تىكەلەي جاۋاپ بەر­گەنى ءجون ەمەس پە؟ مۇنداي ءتاسىل ورتا­لىق مەملەكەتتىك ورگانداردان باستاپ بارلىق اتقارۋشى بيلىك ورگانىنا قولدانىلاتىن بولسا، شەشىم قابىلداۋ دەڭگەيىندەگى جاۋاپتى لاۋازىمدارعا ىسكەرلىگىمەن قاتار، ارى تازا ازاماتتار كوبىرەك كەلەر ەدى دەپ پايىمدايمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 10:42

مەسسي جەڭىسكە جەتەلەي المادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:35

شيرەك فينالعا ءوتتى

تەننيس • بۇگىن، 07:33

ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى

تەننيس • بۇگىن، 07:32

جۇلدەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس

سپورت • بۇگىن، 07:28

بارىمتاعا – «قارىمتا»

قوعام • بۇگىن، 07:25

اسىق اتۋدان الەم چەمپيونى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:24

ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا ارنالادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:20

جاڭا رەفورماعا سەنىم زور

پىكىر • بۇگىن، 07:16

ءۇمىت ءسوزى

پىكىر • بۇگىن، 07:12

بۇل – بولاشاقتىڭ تاڭداۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:08

اشىقتىقتى ارتتىراتىن يگى ىستەر

قازاقستان • بۇگىن، 07:05

قۇقىق ۇستەمدىگى – كەلىسىم كەپىلى

قازاقستان • بۇگىن، 07:03

ەرتەڭىمىز ءۇشىن ۇتىمدى شەشىم

ساياسات • بۇگىن، 07:00

كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار