وبلىس ورتالىعى تاراز قالاسىنا جاقىن ورنالاسقان اۋدانداردىڭ ءبىرى – جۋالى. اۋدان اۋماعىنداعى بەرىكقارا شاتقالىنا بارعان تۋريستەر عاجاپ جەردىڭ كوركىن ەسەلەگەن پەيزاجعا تامسانا قاراپ, تاڭداي قاعىپ جاتادى. سۇلۋلىعىمەن سونادايدان كوز سۇيسىندىرەتىن شاتقالدا جويىلۋعا شاق قالعان وسىمدىكتەردىڭ ءتۇر-ءتۇرى سامساپ تۇرعانىن جەرگىلىكتى حالىق ماقتان تۇتادى. اۋدان ورتالىعى باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلىنان 30 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان قاسيەتتى جەرگە وزگە ەلدەن كەلگەن ادامدار دا ات باسىن ءجيى بۇرىپ جاتادى. ال مۇنداعى تىم سيرەك كەزدەسەتىن تەرەكتەر مەن قىزعالداقتار كەلۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزباي قويمايدى. اسىرەسە وزگە ەلدەن كەلگەن ازاماتتار مول تابيعي بايلىققا ۇزاق قاراپ, كوپ دەرەكتەرگە قانىققىسى كەلەدى.
قولدا بار دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, ۇكىمەت 2002 جىلى ارنايى قاۋلى شىعارىپ, بەرىكقارانى مەملەكەتتىك قاۋمال, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق ساناتىنا ەنگىزىپ قويعان. قورىقشانىڭ جالپى اۋماعى 17,5 گەكتار جەردى الىپ جاتىر.
بەرىكقارا شاتقالىنا قاتىستى اۋىزدان اۋىزعا تاراعان اڭگىمەلەردى ءوڭىر حالقى جارىسا ايتۋدان جالىققان ەمەس. جەرگىلىكتى حالىق ايتاتىن اڭىزدارعا قۇلاق تۇرسەك, بەرىكقاراعا قاتىستى قىزىقتى مالىمەتتەرگە قانىعا تۇسەسىز. ولاردىڭ ايتۋىنشا, شاتقالدىڭ اتاۋى جاۋگەرشىلىك زاماندا جاۋعا قارسى قول باستاعان, بەيبىت زاماندا تاۋ اڭعارىندا ەلدى ەگىنشىلىككە ۇندەپ ارىق قازدىرىپ, ەلگە شاراپاتى تيگەن بەرىك ەسىمدى كەدەي جىگىتتىڭ ەسىمىمەن اتالعان كورىنەدى. ارينە, بۇل شاتقالعا قاتىستى ايتىلاتىن ءارتۇرلى اڭگىمەنىڭ ءبىر نۇسقاسى عانا.
ال ءبىراز جىل بۇرىن ومىردەن وزعان جەرگىلىكتى قالامگەر كارىم باياليەۆ ءبىر كەزدەرى جازعان «جاسارعان جامبىل جەرىندە» اتتى كىتابىندا جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە بۇل شاتقالدا بەرىك قامال بولعان دەگەن دەرەكتى العا تارتقان.
«شاتقالدىڭ اتاۋى سول سەبەپتى بەرىكقارا دەپ اتالعان» دەپتى اۆتور ءوزى بىلەتىن مالىمەتپەن بولىسكەن كەزدە. جەرگىلىكتى حالىق كوكتەم, كۇز مەزگىلدەرىندە ءجيى سوعاتىن داۋىلدىڭ اتىن «بەرىكقارا جەلى» دەپ اتاپ كەتكەن كورىنەدى. قىسقاسى, بەرىكقاراعا قاتىستى ەلدىڭ نازارىن اۋداراتىن دەرەك از ەمەس. شاتقالدىڭ سىرىمەن تانىسقان سايىن قۇپياسىن اشا تۇسكىڭ كەلەدى, جاڭا دەرەكتەرمەن تانىسۋعا بەيىل تۇراسىڭ.
ءيا, بەرىكقارادا تابيعات عاجايىپتارى جەتىپ ارتىلادى. ولكەتانۋشىلار تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, مۇندا «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن اعاشتار جانە شوپتەردىڭ سيرەك تۇقىمدارى بارشىلىق. جابايى المانىڭ سيرەك كەزدەسەتىن ءتۇرىن دە وسى جەردەن تابۋعا بولادى. بۇل از دەسەڭىز, زەراۆشان ارشاسى, رەچەل المۇرتى, تيان-شان جوڭىشكاسى, تاۋ ساعىزى, كوك تىكەن, كورولكوۆ بايشەشەگى, گرەيگ, كاۋفمان قىزعالداعى مەن بەرىكقارا تەرەگى كوزدىڭ جاۋىن الادى. ولكەتانۋشىلار بەرىكقارا شاتقالىن ايرىقشا باعالايدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, سيرەك كەزدەسەتىن تەرەك شاتقالدىڭ تەرەڭ تۇكپىرىندە ىقىلىم زامانداعىداي كوپ بولماسا دا, ازداپ كەزدەسەدى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, مۇنداي تەرەك تەك اقش ەلىندەگى شاتقالداردىڭ بىرىندە عانا بار كورىنەدى.
قالاي الىپ قاراساق تا, بەرىكقارا شاتقالى ءوڭىردىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ ساناتىنا جاتادى. مۇنداعى تابيعي بايلىقتى ماماندار ۇدايى نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس. «بەرىكقارانىڭ باستى بايلىعى – تىم سيرەك كەزدەسەتىن تەرەكتەرى» دەيدى ولار. راسىندا دا شاتقالداعى تازا اۋا مەن عاجايىپ كورىنىس كورگەن كوزدى ارباي تۇسەدى.
جامبىل وبلىسى,
جۋالى اۋدانى
