كينو • 11 تامىز، 2022

رەجيسسەرلەرگە تەڭ مۇمكىندىك بەرىلۋگە ءتيىس

232 رەت كورسەتىلدى

قازاقتار «قاسىمحاندى» ءتۇسىرىپ، قوعامدى قاق جارعان قىزۋ تالقىلاۋدىڭ قوزداعان شوعى سونۋگە اينالعاندا، قىرعىزدار «ماناستىڭ ۋلى – سەمەتەي» اتتى جاڭا تاريحي تۋىندىنىڭ تۇساۋىن كەسۋگە دايىندالىپ وتىر.

كينورەجيسسۋراداعى باتىل قادام، تىڭ يدەيالارىمەن بۇكىلالەمدىك تانىمالدىلىعىن ۇستەمەلەي تۇسكەن قىرعىز كينوسىنداعى بۇل جاڭالىق جارىققا شىقپاعان ءفيلمنىڭ اتاعىن قازىردىڭ وزىندە اسپانداتىپ تۇر.

ماۋسىم ايىندا تۇركسوي حالىق­­ارالىق ۇيىمىنىڭ جانە قىر­عىزستاننىڭ تۇركياداعى ەلشى­لىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن انكارا قالاسىندا ءفيلمنىڭ جابىق كورسە­تىلىمى ءوتىپ، جاڭا تۋىندىنى تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ باس كەڭەسشىسى يالچىن توپچى باستاعان بىرقاتار مەملە­كەت بيلىگىندەگى شەندىلەر بارىپ تا­ماشالادى. تۇركيانىڭ كينو­­تەاترلار جۇيەسىندەگى پروكات باس­شىلارى، اقىلى ينتەرنەت ار­نالاردىڭ، تەلەارنالاردىڭ باسشىلارى دا تەگىس قاتىسىپ، تۇر­كيالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا، ءبارى دە فيلمگە وڭ باعاسىن بەرىپ ۇلگەرگەن. قازىر «ماناستى» تەلەارنالار، ينتەرنەت الاڭى، كينوتەاتر­لار ارقىلى كورسەتۋ جونىندە مامىلە جاسالىپ، حالىقارالىق پروكاتقا شىعۋ ماسە­لەسى قوزعالىپ جاتىر. ء«بىر جول، ءبىر بەلدەۋ» باعدارلاماسىنا سايكەس، ءفيلمدى قىتاي، تۇركيا، امەريكا، رەسەي، فرانتسيا مەملەكەتتەرىنىڭ «كي­نوشنيك­تەرىمەن» قاۋىشتىرۋدىڭ قادام­دارى جاسالۋدا.

Netflix جانە Amazon سياقتى الەمنىڭ جەتەكشى ديستريبيۋتورلارىمەن دە مامىلەلەر جاسالىپ، جەر بەتىندە ميللياردتان استام جازىلۋشىسى بار ايگىلى امەريكالىق Netflix الپا­ۋىت كينوجەلىسىنىڭ ستريمينگ الاڭدارىنا شىعۋدىڭ مۇمكىندىگى قاراستىرىلۋدا. جاقىن كۇندەرى ءۇندىستان مەن قىتايدا حالىقارالىق تۇساۋكەسەر جوسپارلانعان.

600 000 جولدان تۇراتىن، شىعىستىڭ رۋحاني شامشىراعىنداي «شاھنامادان» 5 ەسە، «يليادا» مەن «گومەردەن» 40 ەسە كوپ، كولەمى جاعىنان قىرعىز ادە­بيە­تىندەگى ەمەس، كۇللى الەمدەگى ءبىرىنشى شى­عارما بولىپ ەسەپتەلەتىن «ماناس-سەمەتەي» داستانىنىڭ كينەماتوگ­رافياداعى العاشقى اياق الىسى وسىلايشا ءدۇبىرلى باستالىپ جاتىر.

قىرعىزدىڭ تاڭدى تاڭعا ۇرىپ جىرلايتىن ۇلى داستانىن دۇنيە ءجۇزىنىڭ كينو الاڭىنا الىپ شىعۋ جۇرەك جۇتقان رەجيسسەردىڭ قولىنان كەلمەسە، كەز كەلگەن كولدەنەڭ كوك اتتىعا جالىنان سيپاتا قويماسى انىق. ال وسى «ماناستىڭ ۇلى – سەمەتەيدى» تۇسىرگەن قوس رەجيسسەردىڭ ءبىرى قازاق رەجيسسەرى دەسەك، قالاي قابىلدار ەدىڭىز؟ «قالايشا؟» دەگەن سۇراقتىڭ بىردەن كومەيگە كەپتەلەتىنى راس. ءيا، قازاق كينوسىنا بولىنگەن مەملەكەتتىڭ ميللياردتاعان اقشاسى ۇزاق جىلداردان بەرى اقان ساتاەۆ، رۇستەم ءابدىراش، ەرمەك تۇرسىنوۆ دەگەن ۇشتىكتىڭ اراسىندا عانا ۇزدىكسىز اينالىپ جاتقاندا، دارحان قوجاحان دەگەن ەسىم كوپشىلىككە ەشنارسە اڭعارتپاۋى دا مۇمكىن.

الايدا قىرىق جىلعا جۋىق «قازاق­فيلم» كينوستۋدياسىندا جۇمىس ىس­تەيتىن، كورەرمەن جىلى قابىلداعان «قۇ­لا­ننىڭ اجالى»، «جانسەبىل»، «قا­زاقي وقيعا»، «ساردار»، «كەك»، «كوش­پەن­دىلەر»، «اۋرەلەڭ»، «بالۋان شو­لاق»، «اقىن» سەكىلدى بەلگىلى فيلمدەر­دە ەكىنشى رەجيسسەر، سونداي-اق «مۇحتار ماعاۋين»، «مۇنار...مۇنار...مۇنارىم... – يران عايىپ»، «اياعان»، «المالىدا اۋىلىم»، «التايدىڭ التىن تامىرى – ۇلىقبەك ەسداۋلەت»، «گەنەرال ەر­تاەۆ»، «ساعادات نۇرماعامبەتوۆ. سوڭ­­عى سۇحبات»، «ارالدىڭ اردا پەر­زەنتى – ۇزاقباي قارامانوۆ» دەرەكتى فيلم­دەرىندە رەجيسسەر، پروديۋسەر، رەداكتور رەتىندە قولتاڭباسىن قالدىرعان دارحان قوجاحاندى قىرعىزداعى سىرالعى ارىپ­تەس­تەرى مارتەبەلى «ماناس» ءفيلمىن تۇسى­رۋگە قولقا سالدى. تاريحي فيلم تۇسىرۋدە تاجىريبەسى بار، تاسادا كەلە جات­قان رەجيسسەرىمىزدى قىرعىز كينوسى ار­قى­لى تانۋدىڭ تاعى ءبىر مۇمكىندىگى تۋىپ تۇر، ەندەشە رەجيسسەردىڭ شىعارما­شى­لىق سيپاتىن شيراتا ءتۇسۋدىڭ دە ءبىر سەبەبى بۇل. ەندى ءبارىن رەتىمەن بايان­داپ كورەيىك.

«پرەزيدەنت جانە بومج» اتتى كينوتۋىندى ءتۇسىرۋدى باستاپ، قوعامنىڭ قابىلداۋى مەن كورەرمەن سۇرانىسىنا وراي كەيىن تاعى ءۇش سەريامەن تولىقتىرىپ، قىرعىز كينوسىنداعى بەلگىلى ەسىمدەردىڭ بىرىنە اينالعان ومىرزاق تولوبەكوۆ ۇزاق تولعانىستان سوڭ نارتاۋەكەلگە بەل بۋىپ، «ماناس» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى ۇيعارادى. ماماندىعى – جۋرناليست، 1994 جىلى ماسكەۋدە ادەبيەت ينستيتۋتىندا وقىعان. ماسكەۋدەگى حالىقارالىق جازۋشىلار وداعىندا قىرعىز ادەبيەتى بويىنشا كەڭەسشىلىك قىزمەت اتقارعان. نا­رىق كەلىپ، كۇنكورىسى قيىنداعان جۇرت ادەبيەتتى كەيىنگى قاتارعا ىسىرىپ، رۋحا­نياتتىڭ ىدىراۋى باستالعاندا، كينو ونە­­رى­نىڭ جارقىن بولاشاعىن بولجا­عان­­داي، العاشقى كينوپوۆەستەرىن جازىپ، كاسىپ رەتىندە شىنداپ اينالىسا باستايدى.

ا

كەڭەستىك رەسپۋبليكا كەزىندە كينەماتوگرافياسى كوش باسىنان كورىنگەن «قىرعىزفيلم» كەيىنگى جىلدارى قو­عامدا ءورىس الىپ، ەڭسە كوتەرتپەگەن ساياسي وقيعالاردىڭ دەگراداتسياسىنا ۇشى­راماي، كەرىسىنشە، داستۇرگە ادالدىعىن تانىتىپ دامۋ جولىندا ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ، كينوسىمەن-اق ەلدىڭ كوڭىل كۇيىن دەمەپ كەلەدى. جوبالارىن ءساتتى جۇزەگە اسىرعان قىرعىز پروديۋسەرى مەن قازاق رەجيسسەرىنىڭ شىعارماشىلىق سەرىكتەستىگى شيەلەنىستەن شارشاعان قىرعىز ەلىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋدى كوز­دەۋ­­دەن تۋدى. «پرەزيدەنت جانە بومج» وسكارعا ۇسىنىلىپ، وسكار اكادە­مياسىندا كورسەتىلگەننەن كەيىن وسى كوميتەتتىڭ توراعاسى، قىرعىزدىڭ مىقتى حالىق جازۋشىسى مار بايجيەۆ: «ومىرزاق، سەن ماسكەۋدە جۇمىس ىستەگەن ەكەنسىڭ. بايقايمىن، قولىڭ ۇزىن، بايلانىستارىڭ دا كۇشتى. سەنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعۋعا مۇمكىندىگىڭ بار. «ماناستى» تۇسىر­سەڭ قايتەدى؟» دەپ ۇسىنىس جاسايدى. «تۇسىرۋگە بولادى، بىراق ەكى سەبەپ­پەن باس تارتامىن. بىرىنشىدەن، وعان ۇلكەن قاراجات كەرەك. ال قىرعىز ەكونو­مي­كاسىنىڭ جاعدايى بەلگىلى. ەكىن­شى­­دەن، فيلم جارىققا شىققان سوڭ قىرعىزدار مىندەتتى تۇردە «ماناستىڭ تۇگىن قالدىرماي، تال­قانداپ تاستاپتى» دەپ كىنا ارتىپ شىعادى» دەپ تارتىنشىقتايدى پروديۋسەر.

«اقباتافيلم» – ومىرزاق تولوبە­كوۆ­تىڭ جەكە كينوكومپانياسى. پرەزيدەنت سادىر جاپاروۆ پروديۋسەردىڭ ۇسىنىسىن قولداپ، «قىرعىز رۋحانياتىنا قىزمەت قىلاتىن ومىرزاق اعانىڭ جاقسى جوباسى بار ەكەن» دەپ ەل بيزنەسمەندەرىن وسى ستسەناري جەلىسىمەن فيلم تۇسىرۋگە كومەكتەسۋگە شاقىرادى. ءو.تولوبەكوۆ پروديۋسەر رەتىندە ءفيلمدى تۇسىرۋگە ەكى رەجيس­سەردى شاقىرادى. قىرعىز اكادەميا­لىق دراما تەاترىنىڭ رەجيس­سەرى، قىر­عىز رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى ەگەمبەردي بەكبوليەۆتى جانە ەكىنشى رەجيسسەر رەتىندە «قازاقفيلمنىڭ» تاريحي تۋىندىلارىنا ەكىنشى رەجيسسەر بولىپ قاتىسىپ جۇرگەن دارحان قوجاحاندى شاقىرادى.

دارحان قوجاحانمەن سۇحباتتاسقا­نىمىزدا، ول «ماناس» تۋرالى اڭگىمەسىن ارىدەن باستادى. ءبىر الاتاۋدىڭ ساياسىن «تۇسكە دەيىن – مەنىكى، تۇستەن كەيىن – سەنىكى» دەپ، ەنشىسىن ءبولىپ-جارماعان باۋىرلاس قىرعىز حالقىنىڭ جارتى ميلليوننان استام جولدان تۇراتىن «ماناس» تاريحي ەپوسىنىڭ تاعدىرىندا قازاق حال­قى دا از ءرول ويناماعان. «ماناس» جىرىن « ۇلى دالا يلياداسى» دەپ اتاپ، الدىمەن ورىسقا، ورىس ءتىلى ارقىلى بۇكىل الەمگە تانىلۋىنا زور ەڭبەك سىڭىرگەن شوقان ءۋاليحانوۆ بولاتىن. بۇدان بولەك، ايگىلى ماناسشى ساياقباي قارالاەۆتىڭ كوزى تىرىسىندە ەرتەرەكتە بەلگىلى رەجيسسەر بولات شامشيەۆتىڭ تە تۇسىرگەن دەرەكتى ءفيلمى بار. رەجيسسەردىڭ ايتۋىنشا، سوعىس اياقتالا سالا، 1940-جىلداردىڭ سوڭىن­دا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمە­تى «ماناس» ءفيلمىن ءتۇسىرۋ جونىندە قاۋلى قابىلدايدى. الايدا سوعىستان كەيىنگى اۋىر جاعداي ماناستىڭ كوركەم شەجىرەسىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. بۇعان قوسا، 1950 جىلدارى «ماناس» ەپوسىنىڭ باسىنا قارا بۇلت ءۇيىرىلىپ، تاريحتا قالۋ-قالماۋى نەعايبىل زامان تۋعاندا قىرعىز اعايىننىڭ «الاقانداي نامىسىن الىپ بەرۋگە» اتسالىسقان، اتسا­لىسقان ەمەس-اۋ، قىرعىز ۇلتىنىڭ «ماناسسىز» ءومىر ءسۇرۋىنىڭ مۇمكىن ەمەسىن دالەلدەپ، تاعدىرىن تاريحتان سىزىپ تاستاۋعا قۇلشىنىپ وتىرعانداردىڭ داۋرىقپا تالاس-تارتىسىنا دالەلدى نۇكتەسىن قويىپ، ماناستىڭ باسىن ماڭگىگە اراشالاپ بەرگەن ۇلى مۇحتار اۋەزوۆ ەكەنىن ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتكەن ءجون. اۋەزوۆتىڭ بۇل ەرلىگىن قىرعىز حالقى ءالى كۇنگە ۇمىتقان جوق، قۇرمەتپەن ايتىپ وتىرادى. «جىردىڭ وركەندەپ، دامۋ تاريحىنا قازاقتىڭ دا قاتىسى بولعان» دەگەن كورشىلىك بازىنامىزعا ەندى دارحان قوجاحاننىڭ دا ەلەۋلى ەڭبەگى قوسىلدى دەپ تولىقتىرا تۇسسەك، قىرعىز اعايىن دا سوزىمىزدەن سوكەتتىك كورە قويماس.

– «ماناستىڭ ۇلى – سەمەتەي» پەساسى قىرعىز تەاترىندا قىرىق جىلدان بەرى قويىلىپ كەلەدى. دراماتۋرگياداعى وسى نۇسقا پروديۋسەر ءو.تولوبەكوۆتىڭ دە كوڭىلىنەن شىعىپ، ۇزاق ۋاقىت ابدەن ءپىسىرىپ، شيراتىپ بارىپ، پەسا جەلىسى بويىنشا كينوستسەناري دايارلاۋدى قولعا العان ەكەن. كەز كەلگەن فيلمدەگى نەگىزگى ماسەلە – باستى كەيىپكەردى اداسپاي تانۋ. باستى رولدەگى اكتەر سەنىم ۇيالا­تا السا، كورەرمەن ءارى قارايعى وقيعا­عا دا كۇمانسىز سەنەدى. سوندىقتان سەمەتەيدىڭ وبرازىنا ءدال كەلەتىن اكتەردى ۇزاق ىزدەدىك، نەبىر ەكى يىعىنا ەكى كىسى مىنگەندەي قوبى جاۋىرىن، ءاپايتوس، الپامسا جىگىتتەر سۇرىپتاۋدان ءوتتى. كۇ­دەرىمىز ۇزىلە باستاعاندا نۇرلان مۇ­را­تۋلى دەگەن جاس جىگىت تابىلا كەتتى. جاس تا بولسا، كامەرا الدىنداعى اكتەرلىك حاريزماسىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزە المايمىن. نەگىزگى رولدەردىڭ بارىنە قىرعىز تەاتر جانە كينو ونەرىنىڭ بەتكە ۇستار تاجىريبەلى اكتەرلەرىنىڭ ءبىرازى تارتىلدى. قىرعىزستاننىڭ ەل ءارتيستى تەميرلان سمانبەكوۆ، ماناستىڭ اناسى قانىكەيدىڭ ءرولىن قىرعىز ەل ءارتيستى كاليچا سەيداليەۆا وينايدى. ماناستىڭ ايەلى، سەمەتەيدىڭ اناسىنىڭ ءرولى قىرعىز ەلىندەگى ەڭ تانىمال ارتىس­تەردىڭ ءبىرى البينا يماشەۆاعا جۇك­تەلدى. ءبىر تاڭعالارلىعى، اقى، اقشاعا كەلگەندە، قىرعىز ارتىستەرىنىڭ «تابەتى» ءبىزدىڭ ارتىستەردىكىندەي ەمەس، قاناعاتى باسىم. اتاعىنان ات ۇركيتىن حالىق ار­تىس­تەرىنىڭ ءوزى شاعىن عانا ەپيزودتىق ءرول­دى ىقىلاسپەن قابىل الادى ەكەن. اري­نە بۇل جەردە قازاق پەن قىرعىزدى سالىستىرۋدىڭ رەتى جوق، ءبارىن قارجىلىق مۇمكىندىك شەشەدى عوي، – دەيدى د.قوجاحان.

دارحان اعامىزدىڭ ايتۋىنشا، قىرعىز كينوسىندا وپەراتورلىق جۇمىستىڭ مىقتى مەكتەبى قالىپتاسقان. كينو سالاسىن وركەندەتۋمەن عانا اينالىسقان تۇتاس بۋىنمەن قالاي ماقتانسا دا، جاراسادى. ش.ايتماتوۆ قىرعىز كينەما­توگرافياسىنىڭ باسشىسى بولىپ تۇرعاندا كينو ونەرىن جانداندىرۋعا بار كۇشىن سالعانى بەلگىلى. قىرعىز كينوسى داۋىرلەپ تۇرعان كەزدە جاستارىنىڭ مول شوعىرىن ماسكەۋدەن ارنايى وقى­تىپ العان. «ماناس» فيلمىندە دە رەجيسسەرلەر قىرعىز جەرىنىڭ ماقتانىش تۇتار جاعراپيالىق كورىنىسى كوز تارتار سۇلۋلىعىن تۇتاس وپەراتور كامەراسىنان قاعىس قالدىرماعان. قىرعىز جەرىنىڭ جىلت-جىلت ەتكەن مەرۋەرتى مەن مارجانى – ىستىقكول جاعالاۋى دا تولىعىمەن قامتىلدى. شۋدىڭ شۇيگىن جايلاۋى مەن ەركە تالاس بويى دا ەجەلدەن قىرعىز وپەراتورلارىنىڭ شابىتتانا جۇمىس ىستەيتىن قاستەرلى مەكەنى. سونىمەن بىرگە قارجى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا بۇقار مەن قوقاندى قامتيتىن وقيعالاردىڭ ءبارى دە كومپيۋتەرلىك گرافيكانىڭ كومەگىمەن، ال كەيبىر ەپيزودتار قازاقستاندىق ارىپ­تەس­تەرىنىڭ سەرىكتەستىگىمەن الما­تى مەن ەلوردادا ءتۇسىرىلدى. قازىر گرا­في­كا­نىڭ زامانى، سەمەتەي اكەسى ولگەن سوڭ بۇقارداعى ناعاشىلارىنىڭ قولىن­دا وسەدى. سول زامانداعى بۇقار شاھا­رىنىڭ بەينەسى وزبەكستانعا بارماي-اق، گرافيكا كومەگىمەن جاسالدى. باس­تاپ­قىدا پروديۋسەردىڭ سەمەتەي مەن قوڭىربايدىڭ سوعىساتىن كورىنىسىنە 2 000 ادام شاقىراتىن ويى بولعان ەكەن. بىراق گرافيكانى جاسايتىن ماماندار «الدىڭعى قاتارعا 100-200 ادام قويساڭىز جەتكىلىكتى، كومپيۋتەرمەن ءوزىمىز ۇلعايتىپ الامىز» دەيدى، راسىندا دا، باتالدى كورىنىستەرى جەر قايىسقان قالىڭ قولمەن ءساتتى ورىن­دالعان.

ءبىر قىزىعى، دارحان قوجاحاننىڭ كينوداعى ەڭ العاشقى قادامى «قىرعىز­فيلمنەن» باستالعان. ول كەزدە، 1988 جىلى شەتەلدە قالىپ قويعان قىرعىز بوكسشىنىڭ ءومىرى تۋرالى تۇسىرىلگەن «نوكداۋن» دەگەن فيلمگە جاس رەجيسسەر اسسيستەنت بولىپ كەلگەن ەدى. كەيىنگى جىلداردا دا قىرعىز كينوسىنان قول ۇزگەن جوق. مىنە، تاجىريبەسى تولىسقان شاعىندا تاريحي تۋىندى تۇ­سىرۋگە قايتا ورالدى. ءومىرىن تەك كينو ونەرىمەن عانا بايلانىستىرعان رەجيس­سەردىڭ بۇل تاراپتاعى ويى قىزىق ءارى تەرەڭگە تارتادى. «كوركەم فيلمدەردە تاريحي دالدىكتىڭ ساقتالۋى باستى شارت ەمەس ەكەنىن رەجيسسەرلەر ايتۋداي ايتىپ كەلەدى. قازىر باتىس كينوسىندا اعىل­شىن اريستوكراتتارىن قارا ءناسىلدى اكتەرلەر ويناپ ءجۇر. كەز كەلگەن تاريحي كارتينانىڭ باستى ماقساتى – بەلگىلى ءبىر تاريحي تۇلعا نەمەسە وقيعا ارقىلى قىزىقتى بايان قۇراستىرۋ، كورەرمەنگە وي ءتۇسىرۋ، رۋح وياتۋ، ءتىپتى بولماعاندا، تاريحتاعى سول كەزەڭدى كوپشىلىككە تانىس­تىرۋ. دەتالدىڭ دالدىگىن، ءابسوليۋتتى شىندىقتى كۇتىپ وتىرعان كورەرمەن بۇل كورگەن دۇنيەنىڭ دەرەكتى ەمەس، كوركەم فيلم ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. رەجيسسەر شىعارماشىلىق قيالىن شارىقتاتپاسا، وتكەن ءداۋىردى ءوز قيالىمەن دامىتىپ، بۇگىنگى كۇننىڭ يدەياسىمەن ساباقتاستىرا الماسا، ونىڭ نەسى رەجيسسەر؟ قاي جەرى كينو؟» دەيدى كۇيىنىپ.

تاريحي تاقىرىپتاعى فيلمدەرگە بايلانىستى سىننىڭ كوپ ايتىلاتىنىن مەڭزەگەن ساۋالىمىزعا دارحان اعامىز وسىلاي جاۋاپ قاتتى. دامىعان قىرعىز دەموكراتياسى تەك ساياساتتا عانا بەلسەندى ەمەس، ول كينوسىنىڭ دا قۋاتتى قوزعاۋشى كۇشى، سىن ءار تاراپتان جانە وتە وتكىر ايتىلادى. فيلم ەكرانعا شىقپاي جاتىپ توپەلەگەن سىننىڭ استىندا قالعان تولوبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، جالپى جۇرتتىڭ سىنمەن ءىسى جوق. سىن ونەر مەن مادەنيەتكە بەلسەندى ارالاساتىن ادامدار تاراپىنان ايتىلادى. «ماناستىڭ» دا ماڭدايىنان سيپامادى. «تاريحي شىندىقتى بۇرمالاپ كورسەتتى»، «تۇسىرمەۋ كەرەك ەدى، تۇسىرگەن سوڭ «ترويا» سياقتى مول قاراجاتپەن ءتۇسىرۋ كەرەك ەدى»، «از قاراجاتپەن نەسىنە اۋرە بولىپ ءتۇسىرىپ جاتىر؟» دەگەن ادىلەتتى-ادى­لەتسىز ايتىلاتىن پىكىرلەر پروديۋسەرگە ءالسىن-ءالسىن باعىتتالىپ جاتادى. ءتىپتى «ماناس پەن سەمەتەيدى قوزعاماۋ كەرەك، ارۋاعى ۇرادى» دەپ مىڭ بۇرالاڭ جول­دى باستان كەشىرىپ، تەلەديداردان كورسەتىلىپ، راديودان بەرىلىپ، سپەكتاكلدەر ساحنالانعان ۇلىق شىعارمادان ميستيكا، ميف ىزدەگەندەر دە تابىلدى. مۇندايدا، ارۋاق سىيلاپ وسكەن ەلدىڭ بالاسى ەمەس پە، پروديۋسەردىڭ كوڭىلى سەكەم الىپ تا قالعان كەزى بولعان. باتالدى كورىنىستەردە ات قۇلاپ، ادام جىعىلاتىن ەپيزودتاردى كاسكادەرلەر ورىنداپ جاتقاندا، الگىندەي بۇرالقى ءسوزدى قۇلاعى شالعان ومىرزاق اعامىز اكتەرلەردىڭ ارقا-موينى امان بولسا ەكەن دەپ «اللالاپ» ارتىستەردىڭ اينالاسىنان شىقپاي، شارق ۇرىپ، دامىلسىز دۇعا جاساپ ءجۇرىپتى. قۇ­داي ءوزى جار بولىپ، تاۋ-تاستىڭ شاتقا­لى، وزەن-كولدىڭ ورتاسىنداعى قيىن تريۋكتاردىڭ ءبارىن اكتەرلەر امان-ساۋ ورىنداپ شىققان. «1960-جىلدارى ۇندى­لەر «ماحابحاراتانى» ءتۇسىردى، كەيىن كينوكومپانيانىڭ كوپ قاراجاتقا قولى جەتكەندە، ەكىنشى نۇسقاسىن ءتۇسىردى. سول سەكىلدى، «ماناستى» دا ءالى مىڭ قايتارا ءتۇسىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بار، وعان ەپوستىڭ رۋحاني قارىم-قۋاتى تولىعىمەن جەتەدى، قۇنارى مول، تۇگەسىلمەيتىن، الەۋەتى مول شىعارما ەكەنىن مارتەبەلى كورەرمەن تۇسىنسە ەكەن»، دەيدى ءو.تولوبەكوۆ.

سەريال ەمەس، ەكى ساعاتتان ارتىق جۇ­رە­تىن تولىقمەتراجدى ءفيلمدى پروديۋسەر ۇكىمەتتەن ءبىر تيىن دا الماستان ءوزى قاراجات تاۋىپ ءتۇسىردى. پروديۋسەر ءفيلمنىڭ جالپى بيۋدجەتى 1 ملن دوللار بولعانىن ايتادى. قالعان قۇرال-جابدىق، كيىم سياقتى رەكۆيزيتتەردى «قازاق­فيلم­نەن» جالعا العان. انيما­تسياسى، ورىس تىلىندەگى دىبىستالۋى رە­سەي­دە جاسالدى. پروكاتى ءساتتى جۇزەگە اسى­رىلسا، پروديۋسەر كاسىپكەرلەردىڭ قارجى­سىن قايتارىپ بەرۋدى دە ويلايدى. وندا كاسىپكەرلەر دەمەۋشى ەمەس، سەرىكتەس بولىپ شىعادى.

قىرعىزستانعا قاراعاندا قازاقستاندا كينو سالاسىنا بولىنەتىن قارجى الدە­قايدا كوپ.

وسى ورايدا ايتا كەتەيىك، «قۇرمان­جان داتقا» ءفيلمىن مەملەكەت قارجى­لاندىرىپ، 1،5 ملن دوللارعا ءتۇسىرىلدى. قىرعىز حالىق ءارتىسىنىڭ ءبىر كۇندىك قا­لا­م­اقىسى – 70-80 دوللار. ەڭبەك سىڭىر­گەن ارتىستەرگە 40-50 دوللار تولە­نەدى. ءو.تولوبەكوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعان­دا، «ماناسقا» بار ماحابباتى مەن سۇيىسپەنشىلىگىن سالىپ تۇرىپ تازا ەنتۋزيازممەن تۇسكەن اكتەرلەر ءۇشىن قىرعىز كينو ونەرىنىڭ نامىسى جانە قىرعىز ەلىنىڭ ىنتىماعى بارىنەن بيىك تۇرادى. فيلم ەكى ايعا جۋىق ۋاقىت ءتۇسىرىلىپ، ءتۇسىرىلىمى اياقتالعاننان كەيىن دە كەيبىر دەتالدار مەن ەپيزودتاردى قوسىمشا قايتا تۇزەتىپ ءتۇسىرۋ جۇمىسى تاعى ءبىر جىلعا سوزىلدى.

تاريحي تاقىرىپتاعى فيلم ءتۇسىرۋ دەگەنىڭىز – قيىن، جاۋاپتى، سونىمەن بىرگە العىسىمەن بىرگە قارعىسى قاتار جۇرەتىن، قازاقشا قيسىنداعاندا، ريزالىعى دا، «راحمەتى» دە جوق راقىمسىز جۇمىس. دالدىكپەن جازىلاتىن ستسەناري، دۇرىس قيسىن، سول تاريحي كەزەڭگە ءدال كەلەتىن كيىم، قارۋ-جاراق، دراماعا سايكەس وزگە دە دەكوراتسيا مەن دەتالدار، دايىندىقپەن كەلگەن ارتىستەر توبى، اگاراكي، وسىنىڭ بىرەۋى تاريحي شىندىقپەن ۇيلەسپەدى دەپ تابىلسا، ەسىل ەڭبەكتىڭ ءبارى ەش بولىپ، رەجيسسەردى پروديۋسەرىمەن قوسىپ قارا ەسەككە تەرىس مىنگىزەدى. سوعان قاراماستان، «ماناستىڭ»، قىرعىز رۋحانياتىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاي وتىرىپ، جەكە ادامنىڭ تاعدىرى ارقىلى قىرعىز حالقىنىڭ تۇتاس تاريحىن تولعاعان كوركەم تۋىندى تۇسىرۋگە بەل بۋىپ، كۇردەلى ءھام ۇلتقا كەرەك ۇلكەن جۇمىستى اتقارعان ءتۇسىرۋ توبىنىڭ ەڭبەگىنە ساتتىلىك تىلەيمىز.

25 تامىزدان باستاپ قىرعىز ەلىنىڭ بارلىق كينوتەاترىندا كوپتەن كۇتكەن «ماناستىڭ ۇلى – سەمەتەي» ءفيلمى پروكاتقا شىعادى.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

COVID-19: ۆاكتسينا العانداردىڭ سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:58

ۇقساس جاڭالىقتار