قوعام • 11 تامىز، 2022

ۆەنەتسيادان نەسى كەم؟

802 رەت كورسەتىلدى

شىركىن، قازاق ەلى تاريحقا باي عوي. الەمنىڭ قاي كەرەمەتىن الىپ قاراساڭىز دا، ونىڭ بالاماسىن ۇلى دالادان تابا الاسىز. وسىنداي ساتتەردە قيالعا بەرى­لىپ وتىرىپ، الەم حالقى تۇران ويپاتىنان تاراعان دەپ جازاتىن اسىرە جازۋ­شى­لاردىڭ ايتقانى، نۇحتىڭ كەمەسى قازى­عۇرت­تىڭ باسىندا قالعان دەگەن اڭىز راس پا دەپ ويلايسىڭ.

ماسەلەن، شارتاراپتى ارالاعان جيھان­كەز­دەر بۇگىندە امەريكاداعى ۇلكەن كانون شاتقالىنا قاراي اعىلادى. 500 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان Grand Canyon تۋريستەردىڭ سۇيىكتى مەكەنى. جىل سايىن شامامەن بەس ميلليونعا جۋىق مەيمان تابيعاتتىڭ وسى ءبىر سۇلۋلىعىن تاماشالاۋ ءۇشىن مۇحيتتىڭ ارعى بەتىنە جول تارتادى ەكەن. ءار تۋريست مول قاراجات شىعاراتىنىن ەسكەرسەك، اقش قازىناسىنا جىل سايىن ميلليونداعان دوللار قاراجات تۇسەدى. ناقتى كىرىستى ەسەپتەۋ قيىن شىعار، دەگەنمەن ءتۇرلى دەرەككوزدەر جىلىنا شامامەن 20 ميلليون دوللار تازا پايدا تۇسەتىنىن ايتادى.

قۇدايعا شۇكىر، توعىزىنشى تەرريتوريا دا تابيعاتتىڭ مۇنداي سۇلۋلىعىنان كەندە ەمەس. بۇگىندە شارىن شاتقالىن بىلمەيتىن تۇرعىن ەلدە كەمدە-كەم شىعار. 200 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان شاتقال بىرتىندەپ جيھانكەزدەر ءجيى ات باسىن بۇ­راتىن مەكەنگە اينالىپ كەلەدى. راس، ۇلكەن كانون سەكىلدى ميلليونداپ قاراجات تۇسىر­مە­سە دە بولاشاعى زور مەكەن.

تۋريستەردىڭ باستى نىساناسىنا اينالعان تاعى ءبىر جەر – شۆەيتساريا. ەۋروپانىڭ تورىندە ورنالاسقان، بەيتاراپ ساياسات ۇستا­نا­تىن بۇل ەلگە جىل سايىن شامامەن 20 ميلليوننان استام تۋريست ات باسىن بۇرادى ەكەن. بۇل پاندەمياعا دەيىنگى دەرەكتەر. 2020 جىلى جيھانكەزدەر سانى 9 ميلليونعا دەيىن تومەندەپتى. دەسەك تە، جىل سايىن شۆەيتساريا تۋريزم سالاسىنان 10 ميلليارد دوللار پايدا تابادى. وسىلايشا، ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 1،2 پايىزىن تۇمسا تابيعات تاماشالايمىن دەگەندەر اكەلەتىن كورىنەدى.

ءدال وسى شۆەيتساريانىڭ قازاقستاندىق نۇسقاسى بار ەكەنىن جۇرت جاقسى بىلۋگە ءتيىس. حالىق اراسىندا بۋرابايدى «قازاقستاننىڭ شۆەيتسارياسى» نەمەسە «ەكىنشى شۆەيتساريا» دەپ اتاپ كەتكەن. كوركىنە كوز تويمايتىن بۋرابايداعى تۇمسا تابيعات – مىڭ بۇرالعان قاراعايلى ورمانى، بيىك-بيىك قۇزدارى، قات­پارلى جارتاستارى، سانسىز كولى ءتۇرلى بەي­نەنى كوز الدىنا ەلەستەتىپ، سان عاسىرلىق تاريحتان سىر شەرتەتىندەي. بىلايشا ايت­قان­دا، شۆەيتساريادان ارتىق بولماسا، ءبىر مىسقال كەم ەمەس.

كەيىنگى كەزدە تۋريستەر اراسىندا ساحارا دا تانىمالدىلىققا يە. كوكجيەككە دەيىن ءتىرى جان كورىنبەيتىن، بۇيرالانا بىتكەن قۇمدار كوشكىنىن ءوز كوزىمەن تاماشالاۋ ءۇشىن شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جيھانكەزدەر اعىلادى. ساحارا ماڭىنداعى مەملەكەتتەر تابىسىنىڭ ەداۋىر بولىگى وسى تۋريزم سالاسىنان تۇسەتىنى دە بەلگىلى. تالايدى قىزىقتىرعان قۇمدار كوشكىنى ءبىزدىڭ ەلدە دە جەتىپ ارتىلادى. قىزىلقۇم مەن مويىنقۇم ەل ماقتاعان ساحارادان كەم ەمەس. ۇشى-قيىرى جوق قۇم جوتالار توعىزىنشى تەرريتوريادا بۇيىعى جاتىر.

الەمنىڭ تاعى ءبىر كەرەمەتى – ۆەنەتسيا قالاسى. پالەنباي عاسىر بۇرىن سۋ ۇستىنە سالىنعان شاھار تۋريستەردىڭ سۇيىكتى مەكەنىنە اينالعالى قاشا-ا-ان؟! قازىرگى تاڭدا ۆەنە­تسيانى تاماشالاۋعا، «ماحاببات كوپىرىنە» بارۋعا، گوندولالارمەن جۇزۋگە ميلليونداعان تۋريست قۇشتارلىق تانىتادى. جىل سايىن شاھارعا اعىلعاندار سانى 25 ميلليوننان اسىپ جىعىلادى ەكەن. ال 2025 جىلعا قاراي تۋريستەردىڭ سانى 38 ميلليونعا جەتەدى دەگەن بولجام بار. ۆەنەتسيانىڭ وسى سالادان تۇسكەن تابىسى بىلتىر 2 ميلليارد ەۋروعا جەتكەن.

اتالعان شاھار قۇرىلىسىنىڭ باستالۋىنا ۇلى دالانىڭ ۇلەس قوسقانىن دا ايتا كەتۋ ءلازىم. تاريحقا جۇگىنسەك، ەۋروپانى ءدۇر سىلكىندىرىپ، ريم يمپەرياسىن تالاپايعا سالعان عۇنداردان قاشقان ۆەنەتسيا پاتشالىعىنىڭ حالقى ادريات تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىندە، ءدال سۋدىڭ ۇستىنە قالا سالعان ەكەن. وسىلايشا ولار عۇنداردىڭ شابۋىلىنان امان قالعان دەسەدى.

كەيىنگى كەزدە ۆەنەتسياعا ەلىكتەپ، كىشىگىرىم نۇسقاسىن سالىپ جاتقاندار جەتەرلىك. مىسالى، ازەربايجان استاناسى باكۋدە «ميني ۆەنەتسيا» دەپ اتالاتىن تۋريستىك ورىن بار. ۇلكەن بولماسا دا، مەيماندار ءجيى ات باسىن بۇراتىن جەر. تاعى سونداي كىشىگىرىم ۇلگىسى تۇگەل تۇركىنىڭ تەمىرقازىعى تۇر­كىستان قالاسىندا سالىنعانى بەلگىلى. بۇگىن­دە ول جەر دە تۋريستەردىڭ سۇيىكتى ورنىنا اينالعان. باكۋدەگى «ۆەنەتسيا» كاسپي تەڭىزى­نىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان. سوندىقتان سۋدان تارشىلىق كورمەيدى. ال تۇركىستانداعى ارنالاردى تولتىرۋعا ديقاندارعا قاجەتتى سۋدى بۇرا سالىپ، اسا قينالماي، العىرلىق تانىتتىق.

وسى ورايدا، كەيىنگى كەزدە ەلىمىزدە «تابيعي ەمەس ۆەنەتسيالار» پايدا بولعانىن ايتا كەتكەن ءجون. جاۋىن جاۋسا، كەيبىر شاھارلارىمىز سۋدا قالقىعان شاھارعا اينالىپ شىعا كەلەدى. راحات! ميلليونداپ اقشا شىعارىپ، يتالياعا شابىلىپ اۋرە بولمايسىز. ۆەنەتسيادان كورەتىن بەينەنى قالا كوشەلەرىنەن دە بايقاي الاسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

COVID-19: ۆاكتسينا العانداردىڭ سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:58

ۇقساس جاڭالىقتار