الەم • 10 تامىز، 2022

كولۋمبيا ۇلكەن وزگەرىس قارساڭىندا تۇر

318 رەت كورسەتىلدى

بيىل اتالعان ەلدە پارلامەنتتىك، كەيىننەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكەن ەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيلىك تىزگىنى سولشىل باعىتتاعى ساياساتكەرلەردىڭ قولىنا ءتيدى. جەرگىلىكتى حالىق تالاي جىلعا سوزىلعان كەدەيشىلىكتەن، قارۋلى قاقتىعىستان ءبىرجولا قۇتىلاتىنىنان ءۇمىتتى.

ماۋسىم ايىندا ەلدە پرە­زي­دەنتتىك سايلاۋ وتكەنى بەل­گىلى. 2018 جىلى مەملەكەت تىز­گىنىن ۇستاعان يۆان دۋكە كونس­تي­تۋتسياعا ساي ءبىر مەرزىمنەن ارتىق پرەزيدەنتتىك لاۋازىمدى يەلەنە المايتىنىنا بايلانىستى ساياسي باسەكەگە قاتىسقان جوق. داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بو­يىنشا گۋستاۆو پەترو مەملەكەت تىز­گىنىن قولىنا ۇستادى.

ايتا كەتەرلىگى، ءبىرىنشى راۋندتا بىردەن-ءبىر ۇمىتكەر 50 پايىزدىق مەجەدەن اسا المادى. گ.پەترو حالىقتىڭ 40،34 پا­يىزىنىڭ قول­داۋىنا يە بولسا، بۇعان دەيىن بۋكا­رامانگا ءوڭىرىنىڭ مەرى بول­عان رودولفو ەرناندەس 27،17 پايىز داۋىس جينادى. ەكىنشى تۋر­دا حالىقتىڭ 50،42 پايىزى گۋستاۆو پەترونى قولدادى.

جالپى، كولۋمبيا كونستيتۋتسياسىنا سايكەس پرەزيدەنت ەكى كەزەڭدىك جۇيە ارقىلى ءتورت جىل­دىق مەرزىمگە سايلانادى. ەگەر ءبىرىنشى تۋردا بىردە-ءبىر كانديدات 50 پايىزدىق مەجەدەن اسا الماسا، ەكىنشى تۋردا ەڭ كوپ قولداۋعا يە بولعان ەكى كانديدات سىنعا تۇسەدى. سونداي-اق ۆيتسە-پرەزيدەنت بىرگە سايلانادى. مەملەكەت باسشىسى ءبىر رەت قانا بۇل لاۋا­زىمدى اتقارا الادى. سونداي-اق داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەكىنشى ورىن يەلەنگەن ۇمىتكەرگە سەناتتان دەپۋتاتتىق ماندات بە­رىلىپ، ونىڭ ۇسىنعان ۆيتسە-پرەزي­دەنتتىككە ۇمىتكەرى وكىلدەر پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتى اتانادى.

بيىلعى سايلاۋعا 8 ۇمىت­كەر قاتىستى. دەگەنمەن سايلاۋالدى ساۋالدامالار گۋس­تاۆو پەترونىڭ شوقتىعى باس­قا­لار­دان بيىك ەكەنىن كورسەتكەن-ءدى. ماسەلەن، ناۋرىز ايىندا ونى قولدايتىندار 32 پايىز كو­لەمىندە بولسا، داۋىس بەرۋ قار­ساڭىندا 40 پايىزعا جەتتى. ايتا كەتەرلىگى، ءبىرىنشى تۋر قورىتىندىسى بويىنشا وعان ەلدىڭ شەتكەرى ايماقتارى، ال ر.ەرناندەسكە ىشكى بولىكتەگى وبلىس­تار داۋىس بەرگەن ەكەن.

گ.پەترونىڭ ءومىربايانىنا كوز جۇگىرتسەڭىز، جاستايىنان سايا­سي ومىرگە بەلسەنە ارالاس­قا­نىن كورۋگە بولادى. ول 17 جاسىندا 19th of April Movement پار­تيزاندىق توبىنىڭ قاتا­رىنا ەنگەن. كەيىننەن توپ M-19 Democratic Alliance اتتى پار­تيانىڭ قۇرا­مىنا ءوتىپ، ساياسي ومىرگە بەل شە­شىپ كىرىسكەن. 1991 جىلى وكىلدەر پالا­تاسىنىڭ مۇشەسى اتاندى. Alternative Democratic Pole (PDA) پارتياسى اتىنان سەناتقا دا سايلاندى. 2010 جىلى پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر رەتىندە تىركەلىپ، ءتور­تىنشى ورىنعا تۇراقتادى.

پارتيا باسشىلىعىمەن كەلىس­پەۋشىلىككە بايلانىستى پار­تيا قاتارىنان شىعىپ، 2011 جىلى Humane Colombia قوز­عالىسىن ۇيىمداستىردى. ءسويتىپ، بوگوتا قالاسىنىڭ مەرى بولىپ سايلاندى. 2018 جىلى دا پرەزيدەنتتىككە تالاسىپ كورگەن. بىراق ءبىرىنشى تۋردا ەكىنشى ورىن يەلەنگەنىمەن، كەلەسى كەزەڭدە يۆان دۋكەگە ەسە جىبەردى.

ساراپشىلار كولۋمبيانىڭ جاڭا پرەزيدەنتىنىڭ كورشىلەس ەلدەرگە قاتىستى پىكىرى سۋسى­مالى ەكەنىن العا تارتادى. گ.پەترو كەزىندە ۋگو چاۆەس پەن نيكولاس مادۋرونى قاتتى قول­داعان. ءتىپتى چاۆەستى لاتىن امە­ريكاسىنداعى ۇلى كوسەم دەپ سيپاتتادى. بىراق كەيىننەن پىكىرى وزگەرىپ، ولاردىڭ بيلىگى كەزىندە اۆتوريتارلىق جۇيە ورناعانىن سىنعا الدى.

دەسەك تە، ساراپشىلار ساي­لاۋ­دا گ.پەترونىڭ جەڭىسكە جەتۋىن 2021 جىلعى نارازىلىق اكتسيالارىمەن بايلانىستىرادى. ەستە­رىڭىزدە بولسا، يۆان دۋكە ۇكىمەتى ۇسىنعان سالىقتاردىڭ وسۋىنە، سىبايلاس جەمقورلىققا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ رەفورماسىنا قارسى حالىق كوتەرىلگەن ەدى. بوگوتا مەن كالي سەكىلدى ءىرى قالالاردا ءجۇز مىڭ­داعان ادام كوشەگە شىعىپ، ءوز تالاپ-تىلەك­تەرىن جەتكىزدى. قارۋلى كۇش­تەر مەن حالىق اراسىندا قاق­تىعىس بولىپ، 26 ادام قازا تاپ­تى. اقىرى «حالىق قالاسا، حان تۇيەسىن سويا­دى» دەگەننىڭ كەرى كەلىپ، ي.دۋكە جوسپارىنان باس تارتتى. دەگەنمەن تۇرعىندار تى­نىش­تالعان جوق. نارازىلىق اكتسيا­لارى بىرنەشە ايعا سوزىلدى.

سوندىقتان شىعار حالىق سولشىل باعىتتاعى جاڭا باسشى گ.پەترونى قىزۋ قولداپ وتىر. بۇعان دەيىن ناۋرىزدا ەلدە پار­لامەنتتىك سايلاۋ وتكەن-ءدى. سول كەزدە دە قوعامنىڭ وزگەرىستى قالايتىنى انىق بايقالدى. گ.پەترونىڭ Humane Colombia پارتياسى باسقا دا سولشىل باعىت­تاعى پارتيالارمەن كواليتسيا قۇرىپ، ساياسي باسەكەدە جەڭىسكە جەتتى. وسىلايشا، Historic Pact كواليتسيا­سى سەناتتا 20 ماندات (17 پايىز) جانە وكىلدەر پالاتاسىندا 28 ماندات (17 پايىز) يەلەندى.

ەندى، قىزمەتىنە جاڭادان كىرىسكەن گ.پەترو جاڭا سالىق رە­فورماسىن ۇسىنىپ وتىر. سو­نىمەن قاتار ەلدەگى احۋالدى وزگەر­تەتىن تىڭ باعدارلامالار مەن رە­فورمالار پاكەتىن ەن­گىزبەك. جاڭا پرە­زيدەنتتىڭ جوس­پارىنان ءۇمىت كۇتەتىندەر كوپ. ماسەلەن، ساراپ­شىلار كولۋم­بيانىڭ رەۆو­ليۋ­تسيالىق قارۋلى كۇشتەرى (FARC) مەن ۇكىمەت اراسىندا 2016 جىلى جاسالعان كەلىسىم اقىرى ورىندالىپ، ەلدە تىنىشتىق ورنايتىنىنا سەنەدى.

گ.پەترو مينيسترلەر كابينە­تىنىڭ مۇشەلەرىن تاعايىندادى. ساراپشىلار ونىڭ ساياسي قار­سىلاستارىمەن ءتىل تابىسۋى ءوز ميسسياسىنا ادال ەكەنىن كورسە­تەدى دەپ ەسەپتەيدى. گۋستاۆو مىرزا ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋ­دى ماقسات ەتىپ وتىر. ول بىتىمگەر­شىلىك كەلىسىمىن تولىق ورىنداۋعا ۋادە بەردى. پوليتسيانى اسكە­ري باقىلاۋدان شىعارۋعا، ۆەنە­سۋەلامەن قارىم-قاتىناستى قال­­­پىنا كەلتىرۋگە نىق قادام جا­سا­ماق. قارۋلى توپتارمەن كەلىس­سوزدەردى جاڭارتۋ دا جوس­پاردا بار. كەدەي، جالعىزباستى انالارعا جاردەماقى تاعايىن­دالىپ، كول­­لەدجدە تەگىن وقۋ سەكىلدى الەۋ­مەتتىك باعدارلامالار ەنگى­زىلمەك. ەڭ باستىسى، مۇناي ەكسپورتتاۋدان باس تارتىپ، ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى كوزدەيدى.

قازىرگى تاڭدا گ.پەترونىڭ ۇكى­مەتى الەۋمەتتىك باعدار­لا­مالار­مەن اينالىسىپ، 10 پايىزعا جەتكەن ينفلياتسيامەن كۇرەسۋگە ءتيىس. اسىرەسە ساراپشىلار دا، حالىق تا جاڭا سالىق رەفورماسىن مۇقيات قادا­عالاپ وتىر. جوسپار بويىن­شا، باي كو­لۋمبيالىقتارعا سالىناتىن سالىق ناتيجەسىندە شامامەن بيۋدجەتكە 5،75 ملرد دوللار ءتۇسۋى كەرەك.

قورىتا ايتقاندا، كولۋمبيا ءۇشىن سىن ساعاتى كەلىپ تۇر. ءبىر جاعىنان كەدەيشىلىك پەن ينفلياتسيا قىسسا، ەكىنشى جاعىنان بۇرىننان كەلە جاتقان قارۋلى توپتاردى تىنىشتاندىرۋ قاجەت. بۇل ماسەلەنى گ.پەترو ۇكىمەتى قانشالىقتى شەشە الاتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

COVID-19: ۆاكتسينا العانداردىڭ سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:58

ۇقساس جاڭالىقتار