قوعام • 09 تامىز، 2022

مال باعۋدى نەگە جەڭىلدەتپەسكە؟

522 رەت كورسەتىلدى

قازىر ەلىمىزدە مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى كاسىپكەرلەر مال باقتىرۋعا مالشى تابا الماي زار يلەيدى. قوعامنىڭ ءبىر بولىگى «مالشىعا جالاقىنى دۇرىس تولەمەيدى» دەپ ولاردىڭ ءوزىن ايىپتايدى.

مەنىڭ ويىمشا، اتا كاسىپ مالشى ەڭبەگىنىڭ وبالى، ەڭ الدىمەن، ونى جەڭىلدەتۋ باعىتىندا تۇك ىستەي الماعان قازاقستان عىلىمىندا جاتىر. مال شارۋاشىلىعى مەن تەحنيكا سالاسىندا اتى دارداي عىلىم دوكتورلارى مەن كانديداتتارى ەلىمىزدە قاپتاپ ءجۇر. بىراق قازاقستانداعى مالشى كاسىبى زامانعا ساي دامي الماۋدا. ال شەتەلدىكتەر تۋرالى بۇلاي ايتا المايسىڭ. ولاردا مال شارۋاشىلىعىن اۆتوماتتاندىرۋ، روبوتتاندىرۋ مەن مەحانيكالاندىرۋ ءىسى باياعىدا جولعا قويىلعان. دامىعان ءاربىر ەل ءوز جەرىنىڭ تابيعاتىنا سايكەس مال باعۋعا سەبى تيەتىن تەحنولوگيالاردى جاساپ العان. بۇل تەحنولوگيالاردىڭ ءبىر ۇشىعى بىزگە دە كەلىپ جاتىر. درونمەن مال ىزدەۋ، موتوتسيكل­مەن مال قايىرۋ سەكىلدى جاڭالىقتاردىڭ ءۇردىس الىپ كەلە جاتقانى سەزىلەدى. بىراق بۇل تەحنولوگيالار تاۋلى-تاستى، سايىن دالالى قازاق جەرىنە تولىق سايكەس كەلە بەرمەيتىنىن بايقاۋعا بولادى. سوندا قازاقستان عىلىمى تىم قۇرىعاندا مالدىڭ قيىن ويىپ بەرە الاتىنداي سەنىمدى تەحنيكانى جاساي الماي نە ءبىتىرىپ وتىر؟ بايقاپ قاراساڭىز، قازىرگى نارىق زامانىندا قيدىڭ ءوزى ءار نارسەگە قولدانارلىقتاي باعالى شيكىزات كوزى. تەك ونى تۇرلەندىرۋ، وسى ىسكە ازداپ عىلىم مەن ونەرتاپقىشتىقتى ارالاستىرۋ ارقىلى قۇرىلىس پەن وتىن سالاسىندا جاڭا زاتتار شىعارۋ عانا قولىمىزدان كەلمەي وتىر.

نەگە بۇلاي؟ باسىمىز ىستەمەي مە؟ جوق! قازىر قازاقستان شاحماتشىلارى مەن ماتەماتيك جاسوسپىرىمدەرى مەن بالالارى ءتۇرلى حالىقارالىق دودادا جارىپ شىعۋدا. دەمەك پروبلەمانىڭ ءتۇپ توركىنى عىلىم مەن اۋىل شارۋاشىلىعىن، اسىرەسە اتاكاسىپ مال شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرۋ ىسىندە تۇر دەگەن ويدامىز.

وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن قايروللا يسماعۇلوۆ دەگەن ونەرتاپقىشپەن كەزدەسىپ، اڭگىمەلەسكەن ەدىم. ول ماعان بىلاي دەدى:

«مەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جانى­بەك اۋدانىندا مالشى وتباسىندا دۇنيەگە كەلدىم. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە زامانعا ساي ءبىلىم ىزدەپ اتاكاسىپتى ۇستاپ قالا المادىم. سول كەزدە ەل باسقارۋ ىسىنە ارالاسا باس­تاعان اعام مىرزاش يسماعۇلوۆتىڭ اقىلىمەن لەنينگراد قالاسىنداعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەدە وقىپ، گيدرواكۋس­تيك ماماندىعىن الدىم. ارتىنشا اسكەرگە شا­قىرىلىپ، سولتۇستىك تەڭىز فلوتىنىڭ سۇڭگۋىر قايىعىندا قىزمەت ەتىپ، ەلگە ورالعان سوڭ ەڭ العاشقى ونەرتابىسىمدى ومىرگە اكەلۋگە مىنا ءبىر جاعداي تۇرتكى بولدى.

اسكەردەن ەلگە كەلگەن سوڭ ءبىراز ۋاقىت مامان­دىعىم بويىنشا جۇمىس تابا الماي، مالداعى اكەمە كومەكتەسۋىمە تۋرا كەلدى. سول جىلدارداعى شوپان ەڭبەگىنىڭ جاعدايى تۇسىنىكتى عوي، بارلىق جۇمىس قولمەن اتقارىلادى. قورانىڭ قيىن ويۋ دا سونداي شارۋانىڭ ءبىرى. بۇكىل قورانىڭ ابدەن سۇر­لەنگەن كۇرەك بويى قالىڭدىقتاعى قيىن اۋدارىپ، تازالاۋ ەكى ادام ءۇشىن بىرنەشە كۇنگە سوزىلاتىن ۇلكەن جۇمىس. مەن سول جۇمىستى جاساي ءجۇرىپ، وسىنى تەحنيكامەن اتقارۋدىڭ جولدارى جوق پا ەكەن دەپ كوپ باس قاتىردىم. اقىرى ونىڭ دا جولىن تاپقانداي بولدىم.

ول كەزدەرى مالشىلارعا قۇدىقتان سۋ تارتاتىن «زيد» موتورى بەرىلەتىن. سونداي موتوردىڭ بىرەۋى مەنىڭ اكەمە دە بۇيىرىپتى. سول موتوردى قي ويۋعا ىڭعايلادىم. ارينە، ول ءۇشىن تالاي قاعازدى شيمايلاۋعا تۋرا كەلدى. لەنينگرادتا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەدە وقىعانىمنىڭ كوپ پايداسىن سول كەزدە كوردىم. ءسويتىپ، الگى موتورمەن قورانىڭ قيىن ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە اۋدارىپ تاستادىم. مەنىڭ بۇل تەحنيكالىق جاڭالىعىمنىڭ ءبىر كەمشىلىگى – قورانىڭ ءىشى موتوردان شىققان كوك تۇتىنگە تولىپ كەتە بەرەدى دە، ادامنىڭ قولقاسىن قابادى. سودان «يسماعۇلدىڭ بالاسى قي وياتىن ماشينە ويلاپ تاۋىپتى» دەگەن حابار كوپ ۇزاماي مالشىلاردىڭ اراسىنا تاراپ كەتتى. كورشى وتىرعان قويشى-قولاڭ ادەيىلەپ ىزدەپ كەلىپ كورىپ، تاڭعالعانى بار» دەپ ەسكە الادى قايرەكەڭ.

مۇنان كەيىن ق.يسماعۇلوۆ ءبىر اۋىسىمدا حالال جولمەن 25 باس ءىرى قارانى، 50 باس ۇساق مالدى سويىپ، ىشەك-قارنىن تازالاپ، ءمۇيىز بەن تۇياعىن جەكەلەپ الاتىن جىلجىمالى قاساپحانانى ويلاپ تاۋىپتى. مۇنداي قوندىرعىلار گەرمانيادا، رەسەيدە بار ەكەن. بىراق ولار وتە قىمبات، ال قايروللانىكى ولاردان كوپ ارزان.

دەمەك مالشىعا كومەكتەسۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن، ۇكىمەتتە نيەت بولۋى كەرەك. وسى سالاداعى عىلىمي جوبالار مەن ونەر­تابىستارعا اۋىق-اۋىق بايقاۋلار جاريا­لاۋدىڭ ءوزى كوپ ماسەلەنى شەشكەن بولار ەدى. بۇدان باسقا دا جولى كوپ ەكەنى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەل بىرىنشىلىگى باستالدى

بوكس • بۇگىن، 07:42

دۋبايدا دايىندالادى

تەننيس • بۇگىن، 07:40

«بارىس» تاعى جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 07:39

كىشكەنتاي قۇتقارۋشى

قوعام • بۇگىن، 07:38

جاساندى جۇرەك تە ءومىردى ۇزارتادى

مەديتسينا • بۇگىن، 07:37

كارديولوگتەر ەنگىزگەن تەحنولوگيا

مەديتسينا • بۇگىن، 07:35

جىلۋ قۇبىرىنداعى اپات

ايماقتار • بۇگىن، 07:32

مۇز قۇرسانعان ەكىباستۇز

ايماقتار • كەشە

ءۇمىت ساۋلەسى

ساياسات • كەشە

ساڭلاقتىڭ سوڭعى سامعاۋى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار