قوعام • 07 تامىز، 2022

اسكەردەگى الىمجەتتىك

1662 رەت كورسەتىلدى

و-و-وڭعا! س-و-ولعا! بالا كەزدە سارباز بولۋدى ارمانداعاندار قازىر اسكەردەن قاشىپ، وڭ-سولىن اجىراتا الماي ءجۇر. ءتورتىنشى كۋرستىڭ ستۋدەنتتەرى «قايدا جۇمىسقا ورنالاسامىن؟» دەپ ەمەس، «قاي اسكەري بولىمگە الىپ كەتەدى ەكەن؟» دەپ الاڭدايتىنى راس. مايتابانداردىڭ وزىنەن سابىر قاشقان. «ىرىلەرى» ىرىكتەۋدەن ىركىلمەس. جۇيكە جۇيەسى السىزدەر دە اسكەرگە اتتانىپ، ءسۋيتسيدتىڭ جيىلەپ كەتۋى سودان ەمەس پە ەكەن؟

حالىقارالىق قاقتىعىستار ۋشىققان سايىن كەز كەلگەن مەملەكەت اسكەري قۋاتىن كۇشەيتە باستايدى. جاڭا قارۋ ويلاپ تابۋ ماقسات ەمەس. قارۋ ۇستاي الاتىن جاستاردى تاربيەلەۋگە ۇمتىلادى. شاش ال دەسە باس الاتىندار ءالى دە كوپ قوي. قۋاتتى اسكەر جاساقتاۋ دەگەن ءسوزدى ادام سانىن تولتىرۋ دەپ تۇسىنەتىندەر بار سياقتى. سوڭعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاستاردى جاپپاي كولىككە تيەپ، قورعانىس ىستەرى جونىندەگى ءبولىمنىڭ عيماراتىنا تاسىمالداۋ دەرەكتەرى كوبەيىپ كەتتى. ءتىپتى ءاي-شايعا قاراماي، تۇنگى ۋاقىتتا مەيرامحانادا شاي ءىشىپ وتىرعاندارعا تۇرپىدەي تيگەندەردى كوردىك. شاقىرتۋ قاعازىن ەلەمەي، قاشىپ جۇرسە دە، اۋلەتىنىڭ ابىرويىن
شاشىپ جۇرسە دە ونداي قادامعا بارۋ دۇرىس پا؟ اسكەردەن جالتارعاندارعا ايىپپۇل قا­راس­تىرىلعان جوق پا ەدى؟ ءجا، بۇل اڭگىمە تا­قى­رىپقا تۇزدىق بولسىن.

ايتپاعىمىز، ءبىزدىڭ اسكەر ادامشىلىقتان ادا سياقتى. قورعان بولىپ ەل قورعايتىن قاتارلاسىم كەلدى دەۋدىڭ ورنىنا، بار بىلگەنىن ۇيرەتۋدىڭ ورنىنا ۇرىپ-سوعۋعا قۇمار «دەمبەلدەر» كوپ. بالىق باسىنان ءشىريتىنىن ءبىلىپ ايتقان عوي بابالارىمىز. باسشىلار دا بار بىلىققا كوز جۇما قاراپ وتىرعانى وتىرىك پە؟ «باس جارىلسا بورىك ىشىندە» دەگەن پيعىلمەن كەز كەلگەن شۋدى اسكەري ءبولىمنىڭ سىرتىنا شىعارماۋعا تىرىسادى. سارباز ءولىمىن جاسىرۋ مۇمكىن ەمەس، ارينە. وتان الدىنداعى بورىشىن وتەگەن كەز كەلگەن جاس «تاياق جەدىم» دەپ تۋراسىنان ايتا قويماس. شىن مانىندە، ء«ومىر مەكتەبىنەن» وتەتىنىن جاسىرمايدى. بۇل – پسيحولوگيالىق السىزدىك. قۇلدىق سانا. «مەن تاياق جەدىم، مەنەن كەيىنگىلەر دە تاياق جەۋگە ءتيىس» دەگەن جابايىلىق. الىمجەتتىك بولماسا ساربازدار ۇيىنەن اقشا سۇراپ سارى ۋايىمعا سالىنا ما؟ جاۋدىڭ كوزىن قۇرتۋعا بەرىلگەن وق ءوز-ءوزىن «جۇتۋعا» جۇمسالا ما؟ اسكەرگە ساۋ بولىپ بارعان جاس وتباسىنا اقىل-ەسى كەم بولىپ قايتار ما ەدى؟ «تۋعان جەرىمدى قورعايمىن!» دەگەن شابىتپەن بارىپ، تۋعان جەرىنە تابىتپەن ورالار ما ەدى؟ تاڭەرتەڭگى جاتتىعۋعا شىداماعاننان، اسكەردىڭ تاماعى ۇناماعاننان، سۇيىكتى قىزى «ۇيدە وتىر» دەگەندى تىڭداماعاننان ءوز-وزىنە قول جۇمسايدى دەپ ويلايسىز با؟ وتان قانداي قىمبات بولسا دا اقيقات تا سونداي قىمبات! شىندىق دامۋدىڭ شىڭىنا جەتەلەيدى. «جاڭا قازاقستان» دەپ ۇرانداپ جاتىر ەكەنبىز، اسكەردەگى بىلىقتار جاسىرىن قالماۋعا ءتيىس. سالانى تسيفرلاندىرۋدان بۇرىن، ءتارتىپ ورناتۋعا كۇش جۇمساۋ كەرەك. حالىقتىڭ تىلەگى وسى!

جوعارىدا تىلگە تيەك ەتكەن جابايىلىق اسكەرگە دەيىن قالىپتاسىپ ۇلگەرگەنى جاسىرىن ەمەس. مەكتەپ تابالدىرىعىندا، كوللەدج جانە ۋنيۆەرسيتەتتەردە دە دامبالىن ازەر كوتەرىپ جۇرگەن «دەمبەل-سىماقتار» بار. سوناۋ 90-شى جىلدارى تامىر جايعان قۇبىلىس ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتقانى راس. تۇسىندىرمە سوزدىكتەرىنە كوز جۇگىرتسەك، «الىمجەتتىك» (دەدوۆششينا) – اسكەري شەپتە قولدانىلاتىن جارگون، تومەنگى دەڭگەيدەگى اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ (ەفرەيتور، سەرجانت جانە ت.ب.) اراسىنداعى بەيرەسمي يەرارحيالىق جۇيە. بۇل جۇيەنىڭ جوعارعى ساتىسىندا تۇرعاندار كوبىنە جاسىنىڭ ۇلكەندىگىمەن، فيزيكالىق كۇشىنىڭ باسىمدىلىعىمەن وزگە توپ مۇشەلەرىنە پسيxولوگيالىق، قارجىلىق، فيزيكالىق نەمەسە جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق كورسەتەدى. تالاپتار ورىندالماعان جاعدايدا قورلاۋشى ءوز جابىرلەنۋشىلەرىنە مورالدىق نەمەسە فيزيكالىق قىسىم جاسايدى.

بۇل قۇبىلىستىڭ ءالى كۇنگە دەيىن جو­يىل­ماۋىنىڭ نەگىزى سەبەبى – تسيكلدى بولۋىندا. توپتىڭ باسىنداعىلار «بيلىكتەن كەتكەن سوڭ» ولاردىڭ ورنىنا كەزىندە جابىرلەنۋشى بولعاندار كەلىپ، ءوشىن ءالسىز توپ وكىلدەرىنەن الادى. ءجاسوسپىرىم شاعىندا قىسىم كورگەن بالادا قۇلدىق سانا قالىپ قويادى ەكەن. وكىنىشتىسى سول، ول ەشقاشان رۋxاني ازاتتىقتى سەزىنە المايدى. ەل ساياساتىن قولداماي، قازاق ەلىنىڭ ازاتتىعىن اياققا باسقاندار قايدان شىعادى دەپ باس قاتىرامىز سوسىن. كىنالى – ءوزىمىز!

بار بىلىقتىڭ باستاۋى – اسكەردەگى الىم­جەتتىك. قازىرگىدەي الماعايىپ زاماندا ءار ساربازدىڭ تاعدىرى ماڭىزدى. بەيبىت كۇندە جالعىز ۇلىنان ايىرىلۋ وڭاي ەمەس. اسكەري سالاعا رەفورما قاجەت. شارۋاشىلىق جاعى ءوز الدىنا، رۋحاني تاربيە ماسەلەسىن مىقتاپ قولعا الۋ كەرەك. ساربازدار ادامشىلىقتان اداسپاسىن! باسشىلار دا اقيقاتتان اتتاماسىن!

سوڭعى جاڭالىقتار

سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 10:42

مەسسي جەڭىسكە جەتەلەي المادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:35

شيرەك فينالعا ءوتتى

تەننيس • بۇگىن، 07:33

ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادى

تەننيس • بۇگىن، 07:32

جۇلدەنىڭ اۋىلى الىس ەمەس

سپورت • بۇگىن، 07:28

بارىمتاعا – «قارىمتا»

قوعام • بۇگىن، 07:25

اسىق اتۋدان الەم چەمپيونى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:24

ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا ارنالادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:20

جاڭا رەفورماعا سەنىم زور

پىكىر • بۇگىن، 07:16

ءۇمىت ءسوزى

پىكىر • بۇگىن، 07:12

بۇل – بولاشاقتىڭ تاڭداۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:08

اشىقتىقتى ارتتىراتىن يگى ىستەر

قازاقستان • بۇگىن، 07:05

قۇقىق ۇستەمدىگى – كەلىسىم كەپىلى

قازاقستان • بۇگىن، 07:03

ەرتەڭىمىز ءۇشىن ۇتىمدى شەشىم

ساياسات • بۇگىن، 07:00

كاسىپ كوزى – ءناسىپ كوزى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار