قارجى پيراميداسى: كوپ اسقانعا – ءبىر توسقان

جالعان ۇيىمنىڭ ليتسەنزياسى بولمايدى

وسىنداي جاعدايلار جيىلەپ كەتكەننەن كەيىن مەملەكەت زاڭدى كۇشەيتتى. ەندى قارجى پيراميداسىن قۇرۋمەن اينالىسقاندار عانا ەمەس, ونىڭ جارناماسىن جۇر­گىزگەندەر دە قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلادى.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ دەرەك­­تەرىنە سۇيەنسەك, 2022 جىل­عى مامىردا «قارجىلىق (ينۆەس­تيتسيالىق) پيراميدانى قۇرۋ جانە وعان باسشىلىق ەتۋ» 217-بابى بويىنشا 163 قىلمىس­تىق ءىس تىركەلگەن, بۇل بيىلعى قاڭتار ايى­مەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەدەي كوپ. ەندى ۋاكىلەتتى ورگاندار قار­جى پيراميدالارىنا قاتىستى جۇمىس تاسىلدەرىن جان-جاقتى قاراستىرىپ, جالعان كومپانيالاردى قۇرىقتاۋ تەتىكتەرىن ۇزدىكسىز جەتىلدىرىپ جاتىر.

قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, قا­زىرگى تاڭدا اناليتيكالىق قۇرال­دار­دى كەڭىنەن قولدانۋ ارقىلى «جازا­لاۋشى» پوستفاكتورلىق ادىستەن پروفي­لاك­تي­كالىق ادىسكە كوشۋ قولعا الىنعان. ياعني قولدانىستاعى زاڭناماعا قارجى پي­را­ميدالارىن جارنامالاعانى ءۇشىن قىل­­مىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى. بۇعان قوسا, پيراميدالاردى جارنامالاي­تىن سايتتاردى بۇعاتتاۋدىڭ تەتىگى دە ازىر­لەن­دى. قابىلدانعان شارالاردىڭ نا­تي­جەسىندە قازىردىڭ وزىندە 3 مىڭنان استام وسىنداي سايتتار بۇعاتتالۋعا جىبە­رى­لىپتى.

«بيىل بارلىعى 28 قارجى پيراميداسىن ۇيىمداستىرۋشىلارعا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 217-بابى بو­يىنشا 33 قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن. سوت 7 قىلمىستىق ءىستى قارادى, 11 ادام سوتتالدى. ولاردىڭ بىرەۋى – شەت ەلدىڭ ازاماتى. قىلمىسقا قاتىسى بار تۇلعالار 3 جىلدان 6 جىل 8 ايعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالدى. بۇل رەتتە 7 ادام 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايرىلدى», دەيدى ۆەدومستۆو وكىلدەرى.

ال قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ FinGramota.kz رەسۋر­سى­نىڭ حابارلاۋىنشا, قازىردىڭ وزىندە اقتوبەدە ءتورت قارجى پيراميداسى – «ەstate لومبارد», ء«نۇرالى كاپيتال», ء«تيىمدى قارىز» جانە «گارانت 24» ءىسى بويىنشا اۋقىمدى پروتسەسس ءجۇرىپ جاتىر. قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن 17 مىڭنان استام ادام زارداپ شەككەن. پوليتسيانىڭ دەرەگىنشە, كەلتىرىلگەن شىعىن كولەمى 30 ملرد تەڭگەدەن اسادى. زارداپ شەگۋشىلەردىڭ كوپشىلىگى تۇرىپ جاتقان ۇيىنە دەيىن ساتىپ, پيراميداعا اقشا قۇيعان. جالعىز كولىگىن سالىپ, جاياۋ قالعاندار دا بارشىلىق.

«قارجى پيراميدالارىن ۇيىمداس­تى­رۋشىلار اي سايىن 35%-دان جوعارى ينۆەستيتسيالىق پايىزدى ۋادە ەتەدى. بىراق بۇل قوماقتى اقشاعا قارجى پيراميداسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ العاشقى لەگى عانا ىلىگۋى مۇمكىن. قالعاندارى قۇر ۋادەنى قاناعات تۇتادى, بىراق ولار ءۇمىتىن ۇزبەيدى, ءسويتىپ ءجۇرىپ ۋاقىتىن جوعالتىپ الادى», دەيدى Stop-piramida.kz جوباسىنىڭ وكىلى نۇركەن شارداربەكوۆ.

ول قاراجاتىن بەلگىسىز ادامدارعا بەرمەس بۇرىن جەلىدەگى ءتۇرلى ينۆەستيتسيالىق ونلاين-جوبالار تۋرالى اقپاراتتاردى جانە كومپانيانىڭ بار-جوعىن الدىمەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ سايتىنان ءبىر تەكسەرىپ الۋعا شاقىرادى. ويتكەنى ليتسەنزياسى جوق ۇيىمدار اگەنتتىك تىزىمىندە تىركەلمەگەن.

2021 جىلى قارجى پيراميدالارىنىڭ بەلگىلەرى بار سۋبەكتىلەردى الدىن الا انىقتاۋ ماقساتىندا اگەنتتىك قارجى پيراميدالارىنىڭ 39 بەلگىسىنەن تۇراتىن تىزبەنى ازىرلەپ شىققان. وندا ۆەدومستۆو وكىلدەرى قارجى پيراميداسىنىڭ ەڭ ءبىرىنشى بەلگىسى – ولاردا قارجى رەتتەۋشىسى ەكەنىن دالەلدەيتىن ليتسەنزياسى بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى. اگەنتتىكتىڭ حابارلاۋىنشا, قارجى پيراميدالارى قارجى ۇيىمدارىنا جاتپايدى جانە ولاردىڭ دەپوزيتتەردى قابىلداۋ, جەكە تۇل­عالاردىڭ بانكتىك شوتتارىن اشۋ جانە جۇرگىزۋ, سونداي-اق باعالى قاعازدار نارىعىندا قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا قۇقى جوق. قارجى ۇيىمىنىڭ ليتسەنزياسىنىڭ بار-جوعىن اگەنتتىكتىڭ www.gov.kz سايتىنان تەكسەرۋگە بولادى.

جالعان جارناما جارعا جىعادى

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ سايتىندا جاريالانعان «BCC Invest» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر ءدرونيننىڭ مالىمدەمەسىنە سۇيەنسەك, قارجى پيراميدالارى وزدەرىن كەز كەلگەن ۇيىم رەتىندە كورسەتۋى مۇمكىن. كوبىنەسە ولار وزدەرىن ينۆەستيتسيالىق ۇيىم رەتىندە تانىستىرادى. جارنامالارى دا «جارقىراپ» تۇرادى. ولار «پەرسپەكتيۆالى بيزنەس», «جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيا», «ين­نو­ۆاتسيالىق جوبا» دەگەن ۇراندارعا اۋەس. سونداي-اق الاياقتار وزدەرىن باسقا­رۋ­شى كومپانيالار, تۇتىنۋ كووپەرا­تيۆ­تەرى, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر جانە ت.ب. بو­لىپ كورسەتۋى مۇمكىن.

«الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەر­لەر­دە پيراميدالاردىڭ سانى ار­تىپ كەلەدى. سوندىقتان ءسىزدى ءتۇرلى چات­تارعا, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جال­پى اڭگىمەگە قوسىلۋعا شاقىرۋى مۇم­كىن. مۇنداي جەلىلەردىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەت­پە­ڭىز. بۇل – ونلاين-پيراميدا بولۋى مۇم­كىن, ساق بولىڭىز», دەپ ەسكەر­تەدى ا.درونين.

«وتە پايدالى دا جىلدام تابىس تا­با­­تىن بيزنەسكە» شاقىرعان جارناما­لار الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءورىپ ءجۇر. ينس­تاگرام, تەلەگرام, فەيسبۋك جەلى­لە­رى­نە پىكىر قالدىرۋشىلاردىڭ اراسىندا مىندەتتى تۇردە وسىنداي جارناما­لار ءورىپ جۇرەدى. ماماندار مۇنداي جەڭىل تابىسقا قۇمارتپاۋدى, جەڭىل اق­شا­نىڭ سوڭى جاقسىلىققا اپارمايتىنىن ەس­كەر­تەدى. «بۇگىندە كريپتوۆاليۋ­تالار ينۆەستيتسياسىن جارنامالاۋ ءۇردىسى بەلەڭ الىپ بارا جاتقانىن بايقاپ ءجۇر­مىز. الاياقتار ينۆەستيتسيالىق سايت قۇرىپ, كريپتوۆاليۋتالارمەن, شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ اكتسيا­لارىمەن, بيجۋتەريامەن, تۋريستىك جولدامالارمەن نەمەسە باسقا دا قىزمەتتەر مەن تاۋارلارمەن زاڭدى تۇردە ساۋدا جاسايتىنىن حابارلاپ جاتادى. بۇل دا الاياقتىقتىڭ ءبىر ءتۇرى. ەگەر سىزگە اسا جوعارى پايىزدار, كەيدە ءتىپتى كۇندەلىكتى تابىس جانە ءوزىڭىزدىڭ ارتىنان تاعى دا ادامدار اكەل­گە­نىڭىز ءۇشىن قوسىمشا بونۋستار ۋادە ەتسە, مۇنى بىردەن پيراميدا ەكەنىن تانىپ, ودان بويدى اۋلاق سالعانىڭىز ءجون. قارجى پيراميداسىنىڭ ايقىن بەلگىسى دە وسى», دەيدى ماماندار.

ونلاين ينۆەستيتسيالىق ويىندار تۇرىندەگى قارجىلىق پيراميدالاردىڭ جاڭا ءتۇرى قازاقستاندا اسا كەڭ تارالما­عا­نىن ايتا كەتۋ كەرەك. رەسەيدىڭ ورتالىق بانكى 2021 جىلعى كۇزدەن باستاپ قاۋىپتى قارجى پيراميدالارىن بەلسەندى تۇردە انىقتاي باستاعان جانە ءوز تىزىمىنە قارجى نارىعىندا زاڭسىز قىزمەت بەلگىلەرى بار كومپانيالاردى ەنگىزىپتى. قازاقستاندا دا وسىنداي جوسىقسىز قىزمەت بەلگىلەرى بار ۇيىمداردىڭ ءتىزىمىن جۇرگىزۋ قولعا الىندى, ونى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى جاڭارتىپ وتىرادى.

قازىرگى ۋاقىتتا تىزىمگە قىزمەتى قار­جى­لىق ليتسەنزيالاۋ مەن رەتتەۋ ول­شەمىنەن تىس ورنالاسقان جانە قارجى رەت­­­تەۋىشىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جانە Fingramota.kz وقىتۋ سايتىندا جاريا­لانعان 154 سۋبەكت كىرەدى, دەيدى اگەنتتىك ماماندارى.

قارجى پيراميداسىنىڭ تاعى ءبىر بەلگىسى – قۇپيالىلىعى, دەيدى ۆەدومستۆو­نىڭ جاريالاعان حابارلاماسىندا. كوم­پانيا قۇرىلتايشىلارى مەن باسشى­لارىنىڭ بولماۋى, نە جوبا تۋرالى ناق­تى اق­پارات­تىڭ جوقتىعى بىردەن كۇمان تۋعى­زۋعا ءتيىس.

«كوپ جاعدايدا قارجى پيراميدالارى وزدەرىنىڭ مۇناي ءوندىرۋ, التىن ءوندىرۋ, قۇرىلىس, ميكروقارجىلىق قىزمەت, Forex نارىعى ءتارىزدى جوعارى كىرىس اكەلەتىن سالالاردا قىزمەت ەتەتىندەرىن مالىمدەيدى. ولار كومپانياعا تارتىلعان قاراجات پەن باسقا دا ەسەپ-قيساپ تۋرالى اقپارات ۇسىنا المايدى. ماسەلەن, كومپانيا زاڭدى تۇلعا تۇرىندە قۇرىلعان بولسا, وندا ونىڭ سايتىندا قۇرىلتايشىلىق قۇجاتتار ورنالاس­تىرىلۋى كەرەك, ال پيرامي­دالاردا ونداي قۇجاتتار بولمايدى, مۇنى دا ەسكەرگەن ءجون. ەگەر ءسىز قارجى پيراميداسىنا تاپ بولساڭىز, وندا «Fingramota Online» ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى نەمەسە قالالىق تەلەفوننان call-ورتالىعىنا «1459» ءنومىرى بويىنشا قوڭىراۋ شالىپ, قارجى رەتتەۋشىسىنە جۇگىنە الاسىز», دەيدى FinGramota.kz.

باستى ماقسات – قارجى پيراميداسىنىڭ جولىن كەسۋ

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى قارجى پيراميدالارىنىڭ جو­لىن كەسۋ ماقساتىندا القالى ورگان قۇرعان. قارجى پيراميدالارىن انىقتاۋ جانە ولاردىڭ قىزمەتىن توقتاتۋ بويىنشا ءتيىمدى شارالار ازىرلەۋگە كىرىسكەن ورگاننىڭ قۇرامىندا اتالعان اگەنتتىكتىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ۇلت­تىق بانكتىڭ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ جانە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مي­نيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى بار.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگىنىڭ قارجى نارىعىنداعى تەرىس پاي­دالانۋشىلىققا قارسى ءىس-قيمىل باس­­قارماسىنىڭ باستىعى ماقسات شاع­دا­­روۆتىڭ ايتۋىنشا, اگەنتتىك قارجى پيراميداسىنىڭ بەلگىلەرى انىقتالعان ۇيىمدار تۋرالى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ۇنەمى اقپارات بەرىپ وتىرادى. وسىلايشا, 2022 جىلدىڭ باسىنان باس­تاپ قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنە 14 سۋبەكت بويىنشا (2021 جىلى – 73) جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە 36 سۋبەكت­ بو­يىنشا (2021 جىلى – 135) اقپارات, ونىڭ ىشىندە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن الىنعان اقپارات جولدانعان.

ۆەدومستۆو قارجىلىق پيراميدالار بەلگىلەرىنىڭ ءتىزىمىن بەكىتكەنىن حابارلادى. وعان جوسىقسىز مىنەز-ق ۇلىق پراك­تيك­اسىنىڭ 39 ولشەمشارتى ەنگىزىلگەن. بۇل جۇمىس قارجىلىق الاياقتىق جانە قارجى پيرا­ميدالارىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق جۇ­مىس توبى­­نىڭ قىزمەتى شەڭبەرىندە جۇر­گىزى­لىپ­­تى.

ەگەر جۇمىس توبىنا الاياقتىق ارەكەت­تەرى بايقالعان جانە الاياقتىق ارە­كەت­تەر­دىڭ بەلگىلەرى انىقتالعان كومپانيا­لار تۋرالى اقپارات كەلىپ تۇسسە, وندا ولارمەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اينالىسا باستايدى. الاياقتىق ارەكەتتەرى دا­لەلدەنگەننەن كەيىن قىلمىستىق ءىس قوز­عا­لىپ, الاياقتاردىڭ بۇدان ءارى اقشانى زاڭسىز الۋ ءۇشىن ادامدار تارتا المايتىنداي كومپانيانىڭ ۆەب-سايتى بۇعاتتالادى.

قارجى پيراميدالارىن انىقتاۋ بو­­يىنشا الدىن الۋ شارالارى شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك ورگاندار 2022 جىلدىڭ ءبى­رىن­شى جارتىجىلدىعىندا 3 مىڭنان استام سايتتى بۇعاتتاپ, 44 قىلمىستىق ءىس قوز­عاپتى. قىزمەتى كۇماندى كومپانيا­لار ءالى دە تەكسەرىلىپ جاتىر. ماماندار ەل تۇر­عىن­دارىن كۇدىكتى ۇيىمداردىڭ قۇ­رى­عىنا ءىلىنىپ قالماي, تاپقان تابىسىن بايىپپەن جۇمساۋعا شاقىرادى.