كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
كەز كەلگەن ەلگە ەكسپورت تابىس اكەلەدى. سوندىقتان كوپتەگەن مەملەكەت ەكسپورت پەن يمپورتتىڭ ارا قاتىناسىن تەڭەستىرۋگە تىرىسادى. ال يمپورتقا تاۋەلدى قازاقستان ءۇشىن ەكسپورتتىڭ ۇلعايۋى – ايتارلىقتاي جەتىستىك. ERI ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, مۇناي, مەتالل جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ تۇراقتى جوعارى باعاسى قازاقستانعا 5 اي ىشىندە 34,2 ملرد دوللار ەكسپورتتىق ءتۇسىم اكەلگەن. بۇل – وتكەن جىلعى بەس ايداعى كورسەتكىشتەن 59%-عا نەمەسە 12,7 ملرد دوللارعا ارتىق.
قازاقستاننىڭ ەكسپورتى شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلاردىڭ ساتىلىمى ەسەبىنەن وسكەن. اتاپ ايتقاندا, ەكسپورتتىڭ ۇلعايۋىنا دا مۇنايدىڭ ۇلەس سالماعى باسىم – 91% نەمەسە 9,6 ملرد دوللار. ودان كەيىنگى ورىندا فەرروقورىتپالار – 61% نەمەسە 529 ملن دوللار, مىس كاتودتارى – 25% نەمەسە 318 ميلليون دوللار, بيداي – 61% نەمەسە 322 ملن, ۋران 2,6 ەسە كوپ ەكسپورتتالعان, ودان كەلگەن پايدا 497 ملن دوللاردى قۇراعان. ال كۇكىرتتىڭ سىرتقى ەلدەرگە ساتىلىمى 3,3 ەسە كوبەيىپ, 238 ملن دوللار
بولعان.
وسى تاۋاردىڭ ءبارى ەل ەكسپورتىنىڭ 90%-عا دەيىن ۇلعايۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جيىنتىعىندا 11,5 ملرد دوللار ءوسىمدى كورسەتكەن.
سونداي-اق ۇن (+135 ملن دوللار), كۇكىرت (+238 ملن دوللار) جانە سۇيىتىلعان گاز (+94 ملن دوللار) ەكسپورتىنىڭ كولەمى وسكەنىن دە اتاپ وتكەن ءجون.
ەكسپورتتىق تاۋارلار نەگىزىنەن يتالياعا (2,9 ملرد دوللار), قىتايعا (1,5 ملرد دوللار), وڭتۇستىك كورەيا (1,3 ملرد دوللار) مەن تۇركياعا (1,1 ملرد دوللار) جونەلتىلگەن.
ەكونوميست-ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, تاۋارلاردى ەۋروپالىق وداققا جەتكىزۋ 5,8 ملرد دوللارعا جانە ازيا ەلدەرىنە 5,2 ملرد دوللارعا وسكەن. بۇل ەكى باعىت قازاقستاندىق ەكسپورتتىڭ 87% ءوسىمىن قامتاماسىز ەتكەن. ەسەسىنە, ەلىمىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنە ەكسپورتى قاڭتار-مامىردا 0,9%-عا تومەندەگەن.
ال 2022 جىلعى قاڭتار-مامىردا قازاقستانعا يمپورت 14,4%-عا ءوسىپ, 17,1 ملرد دوللاردى قۇراعان. بۇرىن بىزدە يمپورت ءوسىمى ارالىق تاۋارلار مەن ءوندىرىس قۇرالدارىنىڭ ەسەبىنەن بولسا, قازىر حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى سىرتتان اكەلۋ باسىمدىققا يە بولىپ وتىر. تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ يمپورتى ازىق-ت ۇلىكتەن (ۇلەسى – 28%) جانە ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن (ۇلەسى – 72%) ونىمدەردەن تۇراتىنى بەلگىلى. قازىرگى تاڭدا سوڭعىسىنىڭ ءباسى باسىم تۇر. ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە, تەك بىلتىرعى 9 اي ىشىندە ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلاردى جەتكىزۋ 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 25,9%-عا جانە داعدارىسقا دەيىنگى 2019 جىلعا قاراعاندا 30,7%-عا ءوسىپ, 6,3 ملرد دوللاردى قۇراعان. يپورتتىڭ ەڭ ۇلكەن ءوسىمى رەسەيدەن, وزبەكستاننان جانە جاپونيادان كەلگەن. بۇل مەملەكەتتەردەن نەگىزىنەن اۆتوكولىكتەر تاسىمالدانعان, ونىڭ يمپورتتىق كولەمى 1 ملرد دوللارعا جەتكەن. ودان كەيىن قىتاي تۇر, بۇل ەلدەن اياقكيىم كوپ اكەلىنىپتى.
سونداي-اق بيىل اۆتوموبيلدەرگە ارنالعان شاناقتار, ولشەنىپ ساتىلاتىن دارىلىك زاتتار, مىس كەندەرى مەن كونتسەنتراتتار, قارا مەتالدان جاسالعان وزگە دە بۇيىمدار, ءارتۇرلى بولشەكتەر سىرتتان كوپ تاسىمالدانعان. سونىڭ ەسەبىنەن يمپورت ءوسىپ وتىر.
ەلىمىزدە يمپورتقا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىس قولعا الىنعان. وسى باعىتتا شەت مەملەكەتتەردىڭ وزىق تاجىريبەسى دە زەردەلەندى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى ق.وسكەنباەۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا يمپورتتى الماستىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى ازىرلەنىپ جاتقانىن ايتقان ەدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, مينيسترلىك يمپورتتى الماستىرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە ساراپتاما جۇرگىزگەن. ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسە جۇرگىزگەن جۇمىس ناتيجەسىندە دايىن ءونىمدى ەكسپورتتاۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى ازىرلەنىپتى. ول تىزىمگە 700-گە جۋىق جوبا كىرگەن. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ 286-سى – يمپورتتى الماستىراتىن نەگىزگى جوبالار. بيىل 165 جوبا ىسكە قوسىلسا, قالعان 498 جوبا 2023 جىلدان باستاپ 2026 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرىلماق.
مينيسترلىكتىڭ حابارلاماسىنا سەنسەك, جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە بارلىعى 9,1 ملرد دوللار كولەمىندەگى ءونىم الماستىرىلادى, شيكىزاتتىق ەمەس تاۋار ەكسپورتىنىڭ ءوسۋى 17,2 ملرد دوللاردى قۇرايدى. سونىمەن قاتار جوسپار بويىنشا فەرروقورىتپالاردى الەمدىك ەكسپورتتا ەكىنشى ورىنعا شىعارۋ, بولات يمپورتىن 75%-عا قىسقارتۋ, ماقتا وڭدەۋدى 100%-عا دەيىن ارتتىرۋ, سونداي-اق ەدەن جابىندارى مەن گەوسينتەتيكا يمپورتىن 25%-عا الماستىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
