بالانى وقىتۋ ماسەلەسى قاي قوعامدا دا وزەكتى. اسىرەسە, سوڭعى كەزدە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋگە قاتىستى ستاندارت ازىرلەنىپ, ول پەداگوگتاردىڭ اراسىندا قىزۋ تالقىلانىپ, جۇيەگە تۇبەگەيلى رەفورما جاسالۋ قاجەتتىگى ناقتىلانعان تۇستا جالپىعا مىندەتتى باستاۋىش ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنىڭ جوباسى دا مامانداردىڭ نازارىنان تىس قالعان جوق. اتالمىش تاقىرىپ بويىنشا سوڭعى ءبىر جىلدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا پەداگوگتار تاراپىنان جاريالانىپ جاتقان ءتۇرلى ماتەريالدار سونىڭ ايعاعى. وسى ورايدا «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىندە ۇيىمنىڭ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆانىڭ جۋرناليستەر ءۇشىن ارنايى بريفينگ ۇيىمداستىرىپ, جوبانىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەرۋىن جوبا جاساۋشىلاردىڭ پىكىرى دەپ تۇسىنگەن ءجون سياقتى.
«جاھاندىق وزگەرىستەر مەكتەپتەردە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. ۇزىن ارقان, كەڭ تۇساۋدىڭ زامانى ءوتىپ كەتكەن. قازىرگى زاماناۋي ادامعا قويىلاتىن باستى تالاپ – ۇتقىرلىق. مىنا جاعدايدىڭ ءوزى كەز كەلگەن ادامعا وي سالۋى ءتيىس. مىسالى, 2003 جىلى ينتەرنەتتەن 3 ميلليارد اقپارات ىزدەلگەن بولسا, 2013 جىلى بۇل 30 ميللياردقا جەتكەن. عىلىمداعى جاڭالىقتار مەن جاڭا يدەيالاردىڭ قارقىنى ادامزات ءداۋىرىنىڭ بەس مىڭ جىلدىق ىزدەنىسىمەن سايكەسەدى. قىزىقتى قاراڭىز, الەمدە 75 ميلليون جۇمىسسىزدار بار دەيمىز, كەرىسىنشە, بوس جۇمىس ورىندارى دا ميلليونداپ سانالادى. بىراق, جۇمىسسىزداردى سول بوس ورىندارعا المايدى. ويتكەنى, بىلىگى, ورەسى جەتىسپەيدى. سول ءۇشىن وقىتۋدىڭ, باعالاۋدىڭ جۇيەسىن وزگەرتۋ كەرەك. جۇمىستان شىعىپ قالۋدى تراگەدياعا اينالدىرمايتىن جاس بۋىن ءوسىپ-جەتىلۋى ءتيىس. ولار زامانعا ساي ويلاي الاتىن, جەكە باسى دا, ۇجىممەن دە جۇمىس ىستەي الاتىن ادامدار بولۋى قاجەت», دەيدى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, قولدانىستاعى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ كەمشىلىگى – وقۋشىلارعا بارلىق كەزدە دايىن اقپارات ۇسىنىلادى. ەكىنشىدەن, وقۋشى مۇعالىمگە تاۋەلدى. بالا مۇعالىم مەن وقۋلىقتى وقۋ اقپاراتىنىڭ قاينار كوزى رەتىندە قابىلدايدى. ءۇشىنشى كەمشىلىك – وقۋدىڭ ناتيجەسىن «بىلەدى» نەمەسە «بىلمەيدى» دەپ باعالاۋ.
ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, قازىرگى مەكتەپتەردىڭ كەڭەس وداعى كەزىندەگى مەكتەپتەردەن پالەندەي ايىرماشىلىعى جوق. تەك كەيبىر پاندەر وقۋ جوسپارىنان الىنىپ تاستالعان. ەسەسىنە, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ولاردىڭ ورنىن وزگە پاندەر باستى. تيىسىنشە قولدانىستاعى جۇيەنىڭ «مەكتەپتە نەنى وقۋ كەرەك» دەگەن ماسەلەنىڭ كونتەكستىندە دايىندالعانى وزىنەن-ءوزى بەلگىلى. ال جاڭا ستاندارت جوبانىڭ اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن ءبىر ەرەكشەلىگى – «مەكتەپتە نە ءۇشىن وقۋ قاجەت؟» دەگەن تۇرعىدا جاسالعانى. بۇل ورايدا, ەڭ ءبىرىنشى كۇتىلەتىن ناتيجە انىقتالادى. سوسىن بارىپ وقىتىلۋى ءتيىس پاندەر تاڭدالادى. ءبىر عانا مىسال ايتايىق. جاڭا جوبا بويىنشا «ونەر» دەگەن ءپان ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل ونەردىڭ جيىنتىق تۇرلەرى قامتىلعان ءپان. سۋرەت سالۋ نەمەسە ءان ايتىپ, بي بيلەۋ, ءتۇرلى ديزاين جاساۋ قابىلەتى ءبىر سىنىپتاعى بارلىق بالادا بىردەي بولمايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان, بالالار توپ-توپقا ءبولىنىپ, اركىم ءوزىنىڭ قابىلەتىنە ساي ىسپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك الماق. سونداي-اق, اقپارات عاسىرىندا باستاۋىش ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنىڭ جوباسىنا اكت (اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالار) ءپانىنىڭ ەنگىزىلۋىن قوعامداعى تەحنولوگيالىق وزگەرىستەردەن بالالاردى دا شەت قالدىرماۋعا جاسالعان ءبىر قادام دەپ تۇسىنگەن ءجون. ءبارىبىر ءاربىر ۇيدە ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بالا ۇلكەن ادامداردىڭ كومپيۋتەر, پلانشەت, تەلەفون, ت.ب ءتۇرلى تەحنيكالىق قۇرالدارىنا ءوز «ۇستەمدىگىن جۇرگىزەتىنى», ءتىپتى كەي جاعدايلاردا ۇلكەن ادامدار سياقتى پايدالانىپ, قۇرىعاندا ويىن ويناي الاتىنى جاسىرىن ەمەس. سول ءۇشىن دە باستاۋىش سىنىپتاردا اكت تۇرلەرىمەن جالپىلاما تانىسىپ, جاس ەرەكشەلىكتەرىنە ساي اقپاراتتار الۋعا ۇمتىلۋى بولاشاق بۋىننىڭ ويلاۋ قابىلەتىنىڭ ۇشقىر بولۋىنا سەرپىن بەرە مە دەگەن ويىمىز بار. بۇل تۇرعىدا جوبانى جاساۋشىلار قازىرگى ءبىلىم, بىلىك, داعدى جۇيەسىن مەڭگەرگەن «بىلەتىن ادامدى» ەمەس, بەلسەندى, شىعارماشىلىقپەن ارەكەت ەتەتىن, ينتەللەكتۋالدى, ەڭ باستىسى, «العان ءبىلىمىن ومىردە قولداناتىن ادامدى» ارتىعىراق باعالاپ وتىرعانى بايقالادى.
«نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسشىسىنا جۋرناليستەر تاراپىنان «قولدانىستاعى جۇيەنى وزگەرتۋ نە ءۇشىن قاجەت» دەگەن تۇرعىدا ساۋال قويىلدى. ساۋالعا جاۋاپ بەرۋ بارىسىندا ول الەمدە ءتۇرلى وزگەرىستەر ورىن الىپ جاتقانىن, ەرتەڭگى كۇنى قانداي ماماندىقتارعا سۇرانىستىڭ ارتاتىنىن ءداپ باسىپ ەشكىم بولجاي المايتىنىن, سول ءۇشىن بالاعا نەعۇرلىم ومىردەن ءوز ورنىن تابۋعا العىشارت جاساۋ قاجەتتىگىن ءسوزىنىڭ كىرىسپەسى رەتىندە بايانداپ, جالپىسىندا جوعارى ءبىلىمدى ينتەگراتسيالاۋ بارىسىندا ءبىلىم جۇيەسىن وزگەرتۋدىڭ قاجەتتىلىگى ءوز-وزىنەن تۋىنداپ وتىرعانىنا باسا ءمان بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىرىنشىدەن, بىرقاتار دامىعان مەملەكەتتەردە جوعارى ءبىلىم سالاسى مەملەكەتكە تابىس اكەلەتىن سالالاردىڭ قاتارىندا. ەكىنشىدەن, ەلىمىز ليسسابون كونۆەنتسياسىنا, بولون دەكلاراتسياسىنا قول قويعان ەل. ەۋروپالىق كلاسسيفيكاتسياعا سايكەس, مەكتەپتى بىتىرگەن بالا 4-ءشى دەڭگەيدە بولۋعا ءتيىس. ساراپشىلار ءبىزدىڭ التىن ۇيالاردان تۇلەپ ۇشقان تۇلەكتەردىڭ دەڭگەيىن 3-ءشى دەڭگەي رەتىندە باعالاپ وتىرعان كورىنەدى. بۇل دەگەنىڭىز, ەڭ قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردى بىتىرگەن بالالار شەتەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا وقۋعا تۇسە المايدى دەگەن ءسوز. سوندىقتان الدىمەن جۇيەنى وزگەرتۋ, جاڭا ستاندارت بويىنشا اعىلشىن ءتىلىن باستاۋىش سىنىپتاردا وقىتا باستاۋ – ەڭ ءبىر وزەكتى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا.
جاڭا جوبا بويىنشا ءبىلىمنىڭ مازمۇنى عانا وزگەرمەيدى. رەسۋرستاردى, مۇعالىمدەردى, مازمۇندى وزگەرتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى دايىندالعان. بۇل تۇرعىدا پەداگوگ مامانداردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرۋ مەن پەداگوگ مامانداردىڭ جاڭا بۋىنىن دايارلاۋدا پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ دە قاراستىرىلعان. سونداي-اق, «قۇرمەت», «ىنتىماقتاستىق», «اشىقتىق», «قازاقستاندىق پاتريوتيزم جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك», «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» سىندى قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلىپ جاسالعان جاڭا قۇجات 2015 جىلدىڭ جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ رەسپۋبليكا بويىنشا وتىز مەكتەپتە اپروباتسيادان وتەتىنى دە بريفينگ بارىسىندا بەلگىلى بولدى. قالاي دەسەك تە, الاش بالاسى ءبىلىمنىڭ جاڭا الىپپەسىن اشاتىن كۇنگە بىرتىندەپ جاقىنداپ كەلەدى.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
«جاھاندىق وزگەرىستەر مەكتەپتەردە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. ۇزىن ارقان, كەڭ تۇساۋدىڭ زامانى ءوتىپ كەتكەن. قازىرگى زاماناۋي ادامعا قويىلاتىن باستى تالاپ – ۇتقىرلىق. مىنا جاعدايدىڭ ءوزى كەز كەلگەن ادامعا وي سالۋى ءتيىس. مىسالى, 2003 جىلى ينتەرنەتتەن 3 ميلليارد اقپارات ىزدەلگەن بولسا, 2013 جىلى بۇل 30 ميللياردقا جەتكەن. عىلىمداعى جاڭالىقتار مەن جاڭا يدەيالاردىڭ قارقىنى ادامزات ءداۋىرىنىڭ بەس مىڭ جىلدىق ىزدەنىسىمەن سايكەسەدى. قىزىقتى قاراڭىز, الەمدە 75 ميلليون جۇمىسسىزدار بار دەيمىز, كەرىسىنشە, بوس جۇمىس ورىندارى دا ميلليونداپ سانالادى. بىراق, جۇمىسسىزداردى سول بوس ورىندارعا المايدى. ويتكەنى, بىلىگى, ورەسى جەتىسپەيدى. سول ءۇشىن وقىتۋدىڭ, باعالاۋدىڭ جۇيەسىن وزگەرتۋ كەرەك. جۇمىستان شىعىپ قالۋدى تراگەدياعا اينالدىرمايتىن جاس بۋىن ءوسىپ-جەتىلۋى ءتيىس. ولار زامانعا ساي ويلاي الاتىن, جەكە باسى دا, ۇجىممەن دە جۇمىس ىستەي الاتىن ادامدار بولۋى قاجەت», دەيدى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسقارما ءتورايىمى كۇلاش ءشامشيدينوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, قولدانىستاعى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ كەمشىلىگى – وقۋشىلارعا بارلىق كەزدە دايىن اقپارات ۇسىنىلادى. ەكىنشىدەن, وقۋشى مۇعالىمگە تاۋەلدى. بالا مۇعالىم مەن وقۋلىقتى وقۋ اقپاراتىنىڭ قاينار كوزى رەتىندە قابىلدايدى. ءۇشىنشى كەمشىلىك – وقۋدىڭ ناتيجەسىن «بىلەدى» نەمەسە «بىلمەيدى» دەپ باعالاۋ.
ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, قازىرگى مەكتەپتەردىڭ كەڭەس وداعى كەزىندەگى مەكتەپتەردەن پالەندەي ايىرماشىلىعى جوق. تەك كەيبىر پاندەر وقۋ جوسپارىنان الىنىپ تاستالعان. ەسەسىنە, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ولاردىڭ ورنىن وزگە پاندەر باستى. تيىسىنشە قولدانىستاعى جۇيەنىڭ «مەكتەپتە نەنى وقۋ كەرەك» دەگەن ماسەلەنىڭ كونتەكستىندە دايىندالعانى وزىنەن-ءوزى بەلگىلى. ال جاڭا ستاندارت جوبانىڭ اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن ءبىر ەرەكشەلىگى – «مەكتەپتە نە ءۇشىن وقۋ قاجەت؟» دەگەن تۇرعىدا جاسالعانى. بۇل ورايدا, ەڭ ءبىرىنشى كۇتىلەتىن ناتيجە انىقتالادى. سوسىن بارىپ وقىتىلۋى ءتيىس پاندەر تاڭدالادى. ءبىر عانا مىسال ايتايىق. جاڭا جوبا بويىنشا «ونەر» دەگەن ءپان ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل ونەردىڭ جيىنتىق تۇرلەرى قامتىلعان ءپان. سۋرەت سالۋ نەمەسە ءان ايتىپ, بي بيلەۋ, ءتۇرلى ديزاين جاساۋ قابىلەتى ءبىر سىنىپتاعى بارلىق بالادا بىردەي بولمايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان, بالالار توپ-توپقا ءبولىنىپ, اركىم ءوزىنىڭ قابىلەتىنە ساي ىسپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك الماق. سونداي-اق, اقپارات عاسىرىندا باستاۋىش ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنىڭ جوباسىنا اكت (اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالار) ءپانىنىڭ ەنگىزىلۋىن قوعامداعى تەحنولوگيالىق وزگەرىستەردەن بالالاردى دا شەت قالدىرماۋعا جاسالعان ءبىر قادام دەپ تۇسىنگەن ءجون. ءبارىبىر ءاربىر ۇيدە ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بالا ۇلكەن ادامداردىڭ كومپيۋتەر, پلانشەت, تەلەفون, ت.ب ءتۇرلى تەحنيكالىق قۇرالدارىنا ءوز «ۇستەمدىگىن جۇرگىزەتىنى», ءتىپتى كەي جاعدايلاردا ۇلكەن ادامدار سياقتى پايدالانىپ, قۇرىعاندا ويىن ويناي الاتىنى جاسىرىن ەمەس. سول ءۇشىن دە باستاۋىش سىنىپتاردا اكت تۇرلەرىمەن جالپىلاما تانىسىپ, جاس ەرەكشەلىكتەرىنە ساي اقپاراتتار الۋعا ۇمتىلۋى بولاشاق بۋىننىڭ ويلاۋ قابىلەتىنىڭ ۇشقىر بولۋىنا سەرپىن بەرە مە دەگەن ويىمىز بار. بۇل تۇرعىدا جوبانى جاساۋشىلار قازىرگى ءبىلىم, بىلىك, داعدى جۇيەسىن مەڭگەرگەن «بىلەتىن ادامدى» ەمەس, بەلسەندى, شىعارماشىلىقپەن ارەكەت ەتەتىن, ينتەللەكتۋالدى, ەڭ باستىسى, «العان ءبىلىمىن ومىردە قولداناتىن ادامدى» ارتىعىراق باعالاپ وتىرعانى بايقالادى.
«نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسشىسىنا جۋرناليستەر تاراپىنان «قولدانىستاعى جۇيەنى وزگەرتۋ نە ءۇشىن قاجەت» دەگەن تۇرعىدا ساۋال قويىلدى. ساۋالعا جاۋاپ بەرۋ بارىسىندا ول الەمدە ءتۇرلى وزگەرىستەر ورىن الىپ جاتقانىن, ەرتەڭگى كۇنى قانداي ماماندىقتارعا سۇرانىستىڭ ارتاتىنىن ءداپ باسىپ ەشكىم بولجاي المايتىنىن, سول ءۇشىن بالاعا نەعۇرلىم ومىردەن ءوز ورنىن تابۋعا العىشارت جاساۋ قاجەتتىگىن ءسوزىنىڭ كىرىسپەسى رەتىندە بايانداپ, جالپىسىندا جوعارى ءبىلىمدى ينتەگراتسيالاۋ بارىسىندا ءبىلىم جۇيەسىن وزگەرتۋدىڭ قاجەتتىلىگى ءوز-وزىنەن تۋىنداپ وتىرعانىنا باسا ءمان بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىرىنشىدەن, بىرقاتار دامىعان مەملەكەتتەردە جوعارى ءبىلىم سالاسى مەملەكەتكە تابىس اكەلەتىن سالالاردىڭ قاتارىندا. ەكىنشىدەن, ەلىمىز ليسسابون كونۆەنتسياسىنا, بولون دەكلاراتسياسىنا قول قويعان ەل. ەۋروپالىق كلاسسيفيكاتسياعا سايكەس, مەكتەپتى بىتىرگەن بالا 4-ءشى دەڭگەيدە بولۋعا ءتيىس. ساراپشىلار ءبىزدىڭ التىن ۇيالاردان تۇلەپ ۇشقان تۇلەكتەردىڭ دەڭگەيىن 3-ءشى دەڭگەي رەتىندە باعالاپ وتىرعان كورىنەدى. بۇل دەگەنىڭىز, ەڭ قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردى بىتىرگەن بالالار شەتەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا وقۋعا تۇسە المايدى دەگەن ءسوز. سوندىقتان الدىمەن جۇيەنى وزگەرتۋ, جاڭا ستاندارت بويىنشا اعىلشىن ءتىلىن باستاۋىش سىنىپتاردا وقىتا باستاۋ – ەڭ ءبىر وزەكتى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا.
جاڭا جوبا بويىنشا ءبىلىمنىڭ مازمۇنى عانا وزگەرمەيدى. رەسۋرستاردى, مۇعالىمدەردى, مازمۇندى وزگەرتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى دايىندالعان. بۇل تۇرعىدا پەداگوگ مامانداردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرۋ مەن پەداگوگ مامانداردىڭ جاڭا بۋىنىن دايارلاۋدا پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ دە قاراستىرىلعان. سونداي-اق, «قۇرمەت», «ىنتىماقتاستىق», «اشىقتىق», «قازاقستاندىق پاتريوتيزم جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك», «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» سىندى قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلىپ جاسالعان جاڭا قۇجات 2015 جىلدىڭ جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ رەسپۋبليكا بويىنشا وتىز مەكتەپتە اپروباتسيادان وتەتىنى دە بريفينگ بارىسىندا بەلگىلى بولدى. قالاي دەسەك تە, الاش بالاسى ءبىلىمنىڭ جاڭا الىپپەسىن اشاتىن كۇنگە بىرتىندەپ جاقىنداپ كەلەدى.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
