جوعارىدا اتالعان ەنشىلەس ەكى ەل باتىس ەۋروپاعا جۇك تاسۋ قۇقىنان ايىرىلعاندا, وتاندىق جۇك تاسىمالداۋشىلار ەندى ولاردىڭ ورنىن ءبىز باساتىن شىعارمىز دەپ ۇمىتتەنگەن. بەلارۋس پەن رەسەيدە تىركەلگەن جۇك كولىكتەرىنە كىرۋگە تىيىم سالعان بەسىنشى سانكتسيا پاكەتىنەن كەيىن قازاقستاندىق كومپانيالار ءۇشىن اۋەلدە ەۋروپانىڭ ەسىگى ايقارا اشىلاتىنداي بولىپ كورىنگەنى راس. وسىلايشا, جۇك جەتكىزۋ قىزمەتىنىڭ باعاسى كۇرت ءوسىپ, كوپتەگەن كومپانيا ەكسپورتقا شىعۋعا قامدانا باستاعان. بىراق كۇتپەگەن جەردەن كولدەنەڭ كەدەرگىلەر كەس-كەستەپ شىعا كەلدى. ەڭ الدىمەن وزگە مەملەكەتتەرگە كىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن شەتەلدىك رۇقسات بلانكىلەرى جەتپەي قالدى. اقىرى باتىستاعى باسەكەلەستەرىنە ەسە جىبەرگەن قازاقستاندىق جۇك تاسىمالداۋشىلاردىڭ كوبى نارىقتان شەت قالدى.
– رەسەي مەن بەلارۋستىڭ اۋىر جۇك كولىكتەرىنە ەۋروپاعا كىرۋگە تىيىم سالىنعان كەزدە, ولار رەسەيدەن قازاقستانعا جۇك تاسىمالداي باستادى. بۇرىن بۇل باعىتتاعى جۇكتەردى ءبىز تاسيتىنبىز. بىراق رەسەي كولىك كوميتەتىنىڭ ءوز كاسىپكەرلەرىن قولداۋ ءۇشىن تاۋاردى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تەك رەسەيلىك كولىكتەرگە جۇكتەۋ تۋرالى جارياسىز نۇسقاۋى بار. تيىسىنشە, ءبىز ولاردىڭ ورنىنا ەۋروپاعا جۇك تاسىمالداۋدى جوسپارلاپ ەدىك, وكىنىشكە قاراي, رۇقسات بلانكىلەرىنىڭ تاپشىلىعىنا تاپ بولدىق. ەۋروپاعا وتۋگە رۇقسات بەرەتىن بلانكىلەر قازاقستاندا ۋاقىتشا تىركەلگەن رەسەي مەن بەلارۋستىڭ كولىك كومپانيالارىنا تيەسىلى سارى ءنومىرلى جۇك كولىكتەرىنەن ارتىلماي قالدى. قۇزىرلى ورگاندار مۇنىڭ ءبارى زاڭدى, ولار بىزگە سالىق تولەيدى دەپ وتىر. بىراق بۇل كولىكتەردىڭ ءبارى – شەتەلدىكى, ول جۇرگىزۋشىلەردىڭ بارلىعى تاپقان اقشاسىن ءبىزدىڭ ەلگە ەمەس, شەتەلگە جۇمسايدى عوي. رەيس جوق بولعان سوڭ, جۇرگىزۋشىلەرىمنىڭ 70%-ى جۇمىستان شىعىپ كەتتى, – دەيدى Asia Trans Plus كومپانياسىنىڭ باسشىسى الدان مەنكەنوۆ.
ول وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا كولىك سالاسى مەن لوگيستيكانى دامىتۋعا باعىتتالعان 6 پايىزدىق جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپتى. مۇنداي نەسيە جاي بەرىلە سالمايدى, بۇكىل دۇنيە-مۇلكىن كەپىلدىككە قويعان. ال قازىرگى جاعدايدا نەسيەنى تولەۋدىڭ ءوزى قيىنداپ بارا جاتسا كەرەك. سوندىقتان كەپىلدىكتە تۇرعان دۇنيەمنەن دە ايىرىلىپ قالامىن با دەپ تە قاۋىپتەنەدى ەكەن.
قوستانايعا ىرگەلەس جاتقان توبىل قالاسىنىڭ شەتىندەگى اۋىر جۇك كولىكتەرىنە ارنالعان اۆتوتۇراقتا ءبىزدىڭ ەلدە ۋاقىتشا تىركەلگەن سارى ءنومىرلى بەلورۋس رەفريجەراتورلارىن ءجيى كورۋگە بولادى. سانكتسياعا بايلانىستى قازاقستانعا ۋاقىتشا تىركەۋگە تۇرعاننان كەيىن ولاردىڭ الدىنان تابىسى جوعارى باتىسقا اپارار جول قايتا اشىلدى. بەلارۋستەر كارى قۇرلىققا بۇرىننان جۇك تاسىپ ۇيرەنگەن. ولارمەن باتىس جولىنا تالاس-باسەكەدە ءبىزدىڭ كولىك كومپانيالارىنىڭ ەسە جىبەرىپ الۋى زاڭدى دا. ويتكەنى ەۋرووداق ەلدەرىندە وتۋگە رۇقسات بلانكتەر تاجىريبەسى بار, سەنىمدى جۇك تاسىمالداۋشىعا ءبىرىنشى بەرىلەدى. مىسالى, بىلتىر 20 رۇقسات بلانكىن العان جۇك تاسىمالداۋشى جۇمىسىن تياناقتى اتقارىپ, مىندەتىن ءوز مەرزىمىندە وتكىزىپ بەرسە, كەلەسى جىلى وعان تاعى وسىنشاما بلانك بەرىلەدى. ياعني بەلارۋس جۇرگىزۋشىلەرى قازىرگى بلانكتەرىن بىلتىر الىپ العان دەسە بولادى. ال باتىس جولىنا شىعۋعا بيىل عانا تالپىنىس جاساپ جاتقان قازاقستاندىق كومپانيالار تەك بەلارۋستەردەن ارتىلعان بلانكتەرگە عانا ءۇمىت ارتا الادى.
– وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ءبىزدىڭ وبلىسقا 6 500 بلانك بولىنگەن. بيىل ءدال وسى كەزەڭدە 9 500 بلانك ءبولىنىپ وتىر, ياعني 40% ءوسىم بار. بىراق تاسىمالداۋشى كومپانيالار دا كۇرت كوبەيدى. مىسالى, وتكەن جىلى قوستاناي وبلىسىندا 54 تاسىمالداۋشى تىركەلگەن بولسا, قازىر ولاردىڭ سانى 132-گە جەتتى. ءوسىم تەك بەلارۋس جانە رەسەي كومپانيالارىنىڭ ەسەبىنەن بولىپ جاتقان جوق. سارى نومىرمەن شەتەلدىك كولىكتەر عانا جۇرمەيدى. ليزينگتە تۇرعان ءوزىمىزدىڭ اۆتوموبيلدەر دە بار. سوندىقتان قوستانايلىق كولىك كومپانيالارى نەگىزسىز بەكەر دۇرلىگىپ جاتىر دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ كومپانيالار بەلارۋس پەن رەسەيدەگى گەوساياسي جاعدايدى پايدالانىپ تابىسىن ەسەلەگىسى كەلگەن سياقتى. بىراق ەۋرووداق ەلدەرىنە جۇك تاسىمالداۋ بەلگىلى ءبىر تاجىريبەنى قاجەت ەتەتىنىن ەسكەرمەدى. مىسالى, ءبىزدىڭ كەيبىر جۇرگىزۋشىلەر ليتۆاعا رۇقسات بلانك العان. بىراق ۆيزاسى جوق. ال 50 كۇننەن كەيىن رۇقسات بلانكىسىن تاپسىرۋعا ءتيىس. ۆيزا ءالى رەسىمدەلمەگەندىكتەن, وعان ۇلگەرۋ مۇمكىن ەمەس. ناتيجەسىندە, جۇرگىزۋشى رۇقسات بلانكىسىن نە ءوزى قولدانبايدى, نە باسقاعا بەرمەيدى. وسىنداي ويلانباي جاسالعان ارەكەتتەردىڭ سالدارى كەلەسى جىلى ونىڭ وزگە ارىپتەستەرىنە تيەدى. مىسالى, ەگەر بيىل ليتۆاعا بەرىلگەن 500 بلانكتىڭ 50-نە ايىپپۇل سالىنسا, كەلەسى جىلى وبلىسقا بولىنەتىن بلانك تە ازايادى, – دەيدى وبلىستاعى كولىكتىك باقىلاۋ يسپەكتسياسىنىڭ مامانى تيمۋر ازان.
جۇك تاسىمالداۋ سالاسىندا كوپتەن بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان Sv Trans Logistics كومپانياسىنىڭ باسشىسى ۆالەري سۋسارەنكونىڭ ايتۋىنشا, رۇقسات بلانكىنى پايدالانۋعا بەرىلگەن 50 كۇن وتە از. بۇل مەرزىم ىشىندە جۇكتى اپاراتىن جەرىنە اپارىپ تاپسىرۋ تاجىريبەلى جۇرگىزۋشىلەر ءۇشىن دە وتە قيىن. شەكارادا ۇزاق كەزەك كۇتىپ تۇرىپ قالعان نەمەسە كولىگى بۇزىلىپ, جولدا بوگەلىپ قالعان جۇرگىزۋشىلەر كەلەسى جىلى بلانكىنى بيىلعىسىنان كەم الادى. سوندىقتان كاسىپكەرلەر 2 جىلدان بەرى بلانك مەرزىمىن 70-90 كۇنگە دەيىن سوزۋدى تالاپ ەتىپ كەلەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, رۇقسات بلانكتەرى قات بولىپ كەتكەن سوڭ, ونى الىپساتارلار دا كوبەيگەن.
– ءبىز بۇل ماسەلەنى بارلىق دەڭگەيدە بىرنەشە مارتە كوتەردىك. شەتەلگە جۇك تاسۋعا رۇقسات بەرەتىن بلانكىنىڭ رەسمي قۇنى شامامەن 3 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ال الىپساتارلار ونى جۇك باراتىن مەملەكەتكە بايلانىستى 200 دوللاردان 1 000 دوللارعا دەيىن ساۋدالايدى. ءبىز پايدالاناتىن چاتتاردا مۇنداي ۇسىنىس تولىپ ءجۇر. مۇنداي رۇقسات بلانكىلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن الىپساتارلار بىردەن بىرنەشە وڭىردە نە كولىگى, نە جۇرگىزۋشىسى جوق ءبىر كۇندىك فيرمالارىن تىركەۋگە قويادى. ولار ءوز تانىستارىنىڭ كولىك قۇجاتتارىن پايدالانادى. بلانك بەرۋدىڭ ەلەكتروندى جۇيەسى پايدا بولعاندا قىزمەت اشىق ءجۇرىپ ماسەلە ءبىرشاما رەتتەلىپ قالىپ ەدى, بىراق الىپساتارلار بۇدان دا جول تاۋىپ الدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋدىڭ ءبىر-اق جولى بار, وزگە ەلدەردەگىدەي, جاڭا اشىلعان كولىك كومپانيالارىنا تەك 3 جىلدان كەيىن عانا ەكسپورتقا تاۋار تاسىمالداۋعا رۇقسات بەرىلۋى كەرەك. الىپساتارلىق سوندا عانا ساپ تىيىلادى, – دەيدى Sv Trans Logistics كومپانياسىنىڭ باسشىسى ۆالەري سۋسارەنكو.
قازىر ۆ.سۋسارەنكو باسقاراتىن كومپانياعا تيەسىلى كولىكتەردىڭ 80 پايىزى جۇمىسسىز تۇر. كومپانيانىڭ اۋىر جۇك اكەلە جاتقان 10 شاقتى كولىگى رەسەيدە رۇقسات بلانكىسىن كۇتىپ قاڭتارۋلى تۇرعانىنا دا ءبىراز بولعان. جۇك تاسىمالداۋ سالاسىندا قوردالانىپ قالعان كۇرمەۋلى ماسەلەنىڭ ءبىرازىن تەرمەلەپ شىققان كاسىپكەر قازىر وعان كىنالىلەردى ىزدەۋگە ۋاقىت تاپشى ەكەنىن, سوندىقتان جۇرگىزۋشىلەرگە اۋاداي قاجەت بولىپ تۇرعان بلانك ماسەلەسى جەدەل شەشىلۋى كەرەگىن ايتادى. مۇنى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى دە قولداپ وتىر.
– تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جالعىز جولى – شەتەلدىك رۇقسات بلانكىلەرىنىڭ سانىن كوبەيتۋ. ولاردىڭ ءادىل ءبولىنۋىن قاتاڭ قاداعالاۋ. بۇل ماسەلەنى بىرنەشە ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن ەلشىلىكتەرىنىڭ دەڭگەيىندە قاراستىرۋ كەرەك. مۇنىڭ سىرتىندا, رۇقسات بلانكىلەرىن بەرۋ ەرەجەسىن دە وزگەرتكەن ابزال, – دەيدى قوستاناي وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءبولىم باسشىسى روبەرت يۋسۋپوۆ.
ال كەلىسىمشارتقا بىلتىر وتىرعان كەيبىر كومپانيالاردىڭ جۇك كولىكتەرى توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر. بىراق تاپسىرىس بەرۋشىلەر ولارعا قىزمەت باعاسىن ارزانداتامىز دەگەن حابار جىبەرىپتى.
قوستاناي وبلىسى
