تابيعي سۇزگى رەتىندەگى كوكجيدە قۇمدارىنىڭ ارتىقشىلىعى سول, مۇنداعى سۋ قورىنىڭ قۇرامى جانە ساپاسى جاعىنان ەلىمىزدىڭ باتىس وبلىستارىن, سونىڭ ىشىندە اقتوبە, اتىراۋ, اقتاۋ قالالارىن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى. كەڭەس وكىمەتىندە وسى اۋماقتى وندىرىستىك ماقساتتا پايدالانۋعا تىيىم سالىنىپ, كوكجيدەنىڭ ورقاش بولىگىندەگى قۇمىنا قاراعايلار وتىرعىزىلىپ, تابيعي قورىق رەتىندە قورعالدى. قازىر بۇل ءىس جايىنا قالدى. ويتكەنى سوڭعى جيىرما جىلدان بەرى مۇناي وندىرەتىن التى كومپانيا كوكجيدە قۇمدارىنان توقتاۋسىز مۇناي الىپ جاتىر. جۇرتشىلىقتىڭ الاڭداۋشىلىعى دا وسىعان بايلانىستى.
قۇمدى القاپتا «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق, «كمك-مۇناي» اق, «فيرما ادا ويل» جشس, «ورىكتاۋ وپەرەيتينگ» جشس, «قازاقويل اقتوبە» جشس, «RAMCO Oil» جشس جانە «Aral Petroleum Capital» جشس مۇناي وندىرەدى.
قۇمدى القاپتا ەڭ كوپ ۇڭعىما ورناتقان «كمك-مۇناي» كومپانياسى (108 ۇڭعىما) مەن «فيرما ادا ويل» جشس-ءى (38 ۇڭعىما). ەكولوگتەر مۇناي توقتاۋسىز الىنعاندا قۇم بەلدەۋىندە مۇنايدىڭ ءبىر كوكجيەكتەن ەكىنشى كوكجيەككە اعۋى بىرەگەي سۋ كەن ورنىنىڭ ءبىرجولا جوعالۋىنا اكەلەدى دەگەن دە قاۋىپ ايتىپ وتىر.
اقتوبە وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى سوڭعى رەت جۇرگىزگەن مونيتورينگ قورىتىندىسىندا جىل سايىن جەر استى سۋلارىنىڭ مۇناي ونىمدەرىمەن لاستانۋى ارتىپ كەلە جاتقانىن انىقتادى.
كوكجيدەنىڭ استىندا تۇششى سۋ قورى بەلدەۋى جاتسا, بەتكى بولىكتەرىن مۇناي تاسيتىن اۋىر كولىكتەر تاپتاپ تاستاعان. مۇناي ۇڭعىمالارى اۋماعى قاتتى لاستانعان, كونسەرۆاتسيالانعان ۇڭعىلاردىڭ بەكىتىلۋىن ەشكىم قاداعالاپ جاتقان جوق. وسى توڭىرەكتەگى تەمىر جانە ەمبى وزەندەرىنىڭ ارنالارى تۇرمىستىق قالدىقتارمەن لاستانعان, وزەن ارنالارىنىڭ سايازدانعان كەز كەلگەن تۇسىن اۋىر تەحنيكالار وتكەل ەتكەن.
كوكجيدە كەن ورنىنىڭ جەر استى سۋلارى كەن ورنىن ساقتاۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مۇناي كومپانيالارىنىڭ قىزمەتىنە تىيىم سالۋ تۋرالى ۇسىنىستى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە جولدادى. جوعارىدا كورسەتىلگەن ۇسىنىستار نەگىزىندە اتالعان ۆەدومستۆو كوكجيدە جەراستى سۋلارىنىڭ بىرەگەي كەن ورنىن ساقتاۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەپ, كوكجيدە قۇم سىلەمىنىڭ جەراستى سۋلارىنىڭ ساپاسىن زەرتتەۋ ءۇشىن مونيتورينگتىك ۇڭعىمالار سانىن 17-دەن 108 بىرلىككە ۇلعايتىپ, جەراستى سۋلارى قورىنا قايتا باعالاۋ جۇرگىزدى.
2019 جىلى وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى «كمك مۇناي» اق جانە «فيرما ادا ويل» جشس ۇڭعىلارىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋى ناتيجەسىندە جەر استى سۋلارىنداعى مۇناي قالدىقتارى شەكتى رۇقسات ەتىلگەن مولشەردەن بىرنەشە رەت اسقانىن انىقتادى. سونىڭ ىشىندە «كمك مۇناي» اق-عا قاراستى 4 باقىلاۋ ۇڭعىسى جانىنان الىنعان سىنامادا تۇششى سۋداعى مۇناي قالدىقتارى رۇقسات ەتىلگەن شەكتى مولشەردەن سەگىز ەسە ارتقان. وسى سياقتى «فيرما ادا ويل» جشس-ءنىڭ 5 ۇڭعىماسىندا دا 7,8 ەسەگە ۇلعايعان. تۇششى سۋ قورىنىڭ قاق ورتاسىنا قوندىرىلعان مۇناي ۇڭعىلارىنىڭ ەكوجۇيەنى ءبۇلدىرىپ جاتقانىن وسىدان-اق كورۋگە بولادى.
مينيسترلىك جەراستى سۋلارى شەكاراسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشى – «سنپس اقتوبەمۇنايگاز» اق, «كمك مۇناي» اق, «فيرما ادا ويل» جشس, «ورىكتاۋ وپەرەيتينگ» جشس قىزمەتتەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن توقتاتۋعا ۇسىنىستى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە جولدادى. سونىمەن قاتار ەكولوگيا مينيسترلىگى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا وتەماقى رەتىندە باسقا جاقتان جاڭا كەن ورىندارىن بەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندى. قازىرگى كەزدە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ جاۋابىن كۇتىپ وتىر. بىراق ەنەرگەتيكتەردىڭ جاۋابى ۇزاققا سوزىلىپ بارادى.
وسى سۇراقتى ءبىر اي بۇرىن اقتوبە وبلىسىنا كەلگەن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشوۆكە قويعان ەدىك. مينيستر كوكجيدە كەنىشىندە بۇرعىلاۋ جۇمىستارىن توقتاتۋعا بايلانىستى جاۋاپ بەردى.
«كوكجيدە جەراستى سۋ قورىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسە جول كارتاسى بەكىتىلدى. وسى جول كارتاسى بويىنشا 8 مۇناي كومپانياسىنىڭ ۇڭعىلارى جەراستى سۋ قويماسى شەكاراسىنا كىرەتىن بولسا توقتاتىلاتىنى انىقتالدى. ازىرشە توقتاتىلعان جوق. ويتكەنى سۋ بەلدەۋىندەگى ۇڭعىلارداعى مۇناي قالدىقتارى شەكتى رۇقسات ەتىلگەن مولشەردەن اسپايتىنىن ساراپتاما ناتيجەسى كورسەتتى. بىراق سۋدا مۇناي قالدىقتارى بار. بۇل ماسەلە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسە شەشىلىپ جاتىر. جاقىن ارادا جۇمىسقا كىرىسەمىز», دەدى مينيستر.
الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە تۇششى سۋ قورى ازايادى دەگەن قاۋىپ بار. سوندىقتان دا بولاشاقتا جەراستى تۇششى سۋ قورىن ساقتاۋ, ىسىراپسىز پايدالانۋدى توقتاتۋ وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن جۇرتتىڭ ءبارى تۇسىنەدى, بىراق ارەكەت از. قازىر دە جۇرتشىلىق اۋىز سۋ تاپشىلىعىن سەزىنە باستادى. بۇگىندە اقتوبە قالاسىنىڭ تۇرعىندارى مەن وندىرىستىك نىساندارى تاۋلىگىنە 90 مىڭ تەكشە مەتر سۋدى تۇتىنادى. ءبىر ادامنىڭ سۋدى تاۋلىكتىك تۇتىنۋ شەگى –120 ليترگە تەڭ. اقتوبە قالاسى تۇرعىندارىنىڭ سانى 600 مىڭ ادام دەپ ەسەپتەسەك, سۋ تۇتىنۋ مولشەرى تاۋلىگىنە 64,8 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايدى. قالا توڭىرەگىندەگى سۋ الاتىن بەلدەۋلەردە سۋ ازايىپ بارادى. كوكجيدەنىڭ ساپالى سۋىن قالاعا قۇبىر ارقىلى تارتۋ جوباسى دا كۇن تارتىبىندە تۇر. جاقىن ۋاقىتتا مۇناي كومپانيالارىنىڭ قۇم بەلدەۋىندەگى بەي-بەرەكەتسىز جۇمىستارىنا توقتام بولماسا, الداعى ۋاقىتتا ستراتەگيالىق سۋ قورىنان ايىرىلاتىن ءتۇرىمىز بار.
قۇم – سۇزگى. جەراستى سۋلارىنىڭ نەگىزگى كوزى بولىپ تابىلادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار «كوكجيدە-قۇمجارعان» ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق قۇرۋعا ىقىلاستى. تابيعي قورىق قۇرىلسا, ونىڭ اۋماعىن وندىرىستىك ماقساتتا پايدالانىپ جاتقان مۇناي كومپانيالارىنىڭ بەي-بەرەكەتسىز ارەكەتىنە تىيىم سالىنسا, وسى جەردەگى سيرەكتەۋ قاراعاي توعايى مەن اڭ-قۇستارىنا دا قورعان بولاتىن ەدى. الايدا مۇعالجار قىراتتارىنىڭ كونە سىلەمدەرىنىڭ ءبىر تۇسىنداعى ەكوجۇيەنى ساقتاۋ جونىندەگى ماسەلە ءالى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاي كەلەدى.
اقتوبە وبلىسى
