1983 جىلى تۇساۋى كەسىلگەن جەڭىل اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتىنا قازاقستان قۇراماسىنىڭ سپورتشىلارى دەربەس مەملەكەت رەتىندە 1993 جىلى گەرمانيانىڭ شتۋتگارت قالاسىندا جالاۋى جەلبىرەگەن الەم بىرىنشىلىگىنەن باستاپ قاتىسىپ كەلەدى. سول ۋاقىتتان بەرى جەرلەستەرىمىز 14 جاھاندىق دودادا ونەر كورسەتىپ, 3 كۇمىس, 5 قولا مەدال جەڭىپ الدى. اتاپ ايتار بولساق, ەل قورجىنىنا جۇلدەلەردى ءۇش قارعىپ سەكىرۋدەن ولگا رىپاكوۆا (1 كۇمىس, 2 قولا), 100 مەترگە كەدەرگىلەر ارقىلى جۇگىرۋدەن ولگا شيشيگينا (1 كۇمىس, 1 قولا), ونسايىستان دميتري كارپوۆ (2 قولا) جانە سىرىقپەن سەكىرۋدەن گريگوري ەگوروۆ (كۇمىس) سالعان ەدى.
وسى ۋاقىت ارالىعىندا جەرلەستەرىمىزگە الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىسى مەن قولاسى بۇيىرسا دا, 29 جىل بويى وتانداستارىمىزدىڭ مەدال جيىنتىعىندا ءبىر التىننىڭ ورنى ويسىراپ تۇرعان ەدى. مىنە, سول ولقىلىقتىڭ ورنىن يۋدجيندە العاش وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە 3 000 مەترگە كەدەرگىلەر ارقىلى جۇگىرۋ سايىسىندا ونەر كورسەتكەن نورا دجەرۋتو تولىقتىردى. فينالدىق باسەكەدە بۇكىل ەلدىڭ ءۇمىتىن ارقالاپ جارىس جولىنا شىققان دجەرۋتو الدىنا جان سالماي, اقش تورىندە ءانۇرانىمىزدى شىرقاتتى. بۇل قازاقستان ءۇشىن جەڭىل اتلەتيكادان وتكەن الەم چەمپيوناتتارىنداعى العاشقى التىن ەدى.
جالپى, ورەگونداعى الەم چەمپيوناتىندا قازاقستان قۇراماسىنىڭ 12 سپورتشىسى 10 باعدارلاما بويىنشا سىنعا ءتۇستى. جەرلەستەرىمىز اراسىندا ەڭ ۇزدىك ناتيجەگە نورا دجەرۋتو يە بولسا دا, بىرقاتار اتلەتىمىز اقش-تا وزدەرىنىڭ جەكە كورسەتكىشتەرىن جاقسارتا الدى. ماسەلەن, 400 مەترگە جۇگىرۋ سىنىندا ميحايل ءليتۆيننىڭ الەم چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىنا جولداما العان العاشقى قازاقستاندىق اتلەت ەكەنىن اتاپ وتۋگە بولادى. ال 35 شاقىرىمعا سپورتتىق جۇرىستەن جارىس جولىنا شىققان گالينا ياكۋشەۆا الەم چەمپيوناتىندا جۇلدەگەرلەر قاتارىنا ىلىنبەسە دە, اتالعان قاشىقتىقتى 2 ساعات 54 مينۋت 50 سەكۋندتا ءجۇرىپ ءوتىپ, قازاقستان رەكوردىن ورناتتى.
بيىكتىككە سەكىرۋ بويىنشا فينالدا ونەر كورسەتكەن نادەجدا دۋبوۆيتسكايا مەدالعا قول جەتكىزە الماعانىمەن, 196 سانتيمەترگە سەكىرىپ, 8-ساتىدان كورىندى. جالپى, نادەجدا دۋبوۆيتسكايا – بيىككە سەكىرۋدەن الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىنا شىققان ءۇشىنشى قازاقستاندىق اتلەت. بۇعان دەيىن سۆەتلانا زالەۆسكايا (1999 ج) مەن مارينا ايتوۆا (2007 ج) وسىنداي دەڭگەيگە كوتەرىلگەن ەدى.
وسىلايشا, اقش-تاعى الەم چەمپيوناتىندا العاشقى التىنىن ولجالاعان قازاقستان قۇراماسى جالپىكوماندالىق ەسەپتە 22-ورىننان كورىندى. بۇل – ەگەمەندىك العان جىلداردان بەرگى الەم چەمپيوناتتارى تاريحىنداعى ەڭ ۇزدىك كورسەتكىش. سونداي-اق ءبىر التىن جۇلدە يەلەنگەن باگام ارالدارى, فرانتسيا, پورتۋگاليا, ماروككو, قاتار, سلوۆەنيا مەن ۆەنەسۋەلا قازاقستانمەن قاتار جايعاستى.
جالپىكوماندالىق ەسەپتە جارىس قوجايىندارى قاتارىنان ەكى الەم چەمپيوناتىندا توپ جاردى. اقش سپورتشىلارى 13 التىن, 9 كۇمىس, 11 قولا مەدال ەنشىلەدى. ەكىنشى ورىنعا ەفيوپيا قۇراماسى تابان تىرەدى – 4 التىن, 4 كۇمىس, 2 قولا. بۇل – ەفيوپيانىڭ الەم چەمپيوناتتارىندا كورسەتكەن ەڭ ۇزدىك ناتيجەسى. بۇعان دەيىن ولار 5-6-ورىننان جوعارى كوتەرىلمەگەن ەدى. ال ۇزدىك ۇشتىكتى يامايكا تۇيىندەدى – 2 التىن, 7 كۇمىس, 1 قولا. جەلاياقتار وتانى سانالاتىن اتالعان ەل كوبىنە بەستىكتەن تومەن سىرعىعان ەمەس. ال 2015 جىلى قىتايدا ۇيىمداستىرىلعان جاھاندىق دودادا ولار كەنيادان كەيىن 2-ورىنعا جايعاسقان ەدى.
كەنيا جەڭىل اتلەتتەرى اقش-تا 2005 جىلدان بەرگى الەم چەمپيوناتتارىنداعى ەڭ ناشار ورىننان كورىندى. ولار 2 التىن, 5 كۇمىس, 3 قولامەن جالپىكوماندالىق ەسەپتە ءتورتىنشى ورىنعا ءتۇسىپ قالدى. كەيىنگى 7 الەم چەمپيوناتىندا كەنيا اتلەتتەرى ۇنەمى ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان تابىلاتىن.
بۇل جارىستا بارلىعى 22 مەملەكەتتىڭ ءانۇرانى شىرقالدى. ودان بولەك 45 ەلدىڭ تۋى كوكتە جەلبىرەدى. سونداي-اق اقش-تاعى الەم چەمپيوناتىندا ەكى الەم رەكوردى, توعىز الەم چەمپيوناتىنىڭ رەكوردى, ءتورت قۇرلىقتىق جانە سەگىز ۇلتتىق رەكورد جاڭاردى.
كەلەسى الەم چەمپيوناتى 2023 جىلدىڭ 19-27 تامىزى ارالىعىندا ماجارستاننىڭ باس شاھارى – بۋداپەشتتە ۇيىمداستىرىلادى.
