بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ سوت ورگانى حالىقارالىق ادىلەت سوتى جاريالاعان شەشىمدە ميانمانىڭ گەنوتسيد ىسىندەگى «يۋريسديكتسيانىڭ جوقتىعى» جانە «قابىلداۋ» شارتتارىنا قاتىستى قارسىلىقتارى قابىلدانباعانى اتاپ كورسەتىلدى.
ميانمانىڭ نەگىزگى ءتورت سەبەپپەن سوتقا بەرگەن قارسىلىقتارىنىڭ ۇشەۋى سۋديالار تاراپىنان ءبىراۋىزدان قابىلدانباعان. ال بىرەۋى تەك قىتاي سۋدياسىنىڭ قارسىلىعىنا بايلانىستى كوپشىلىك داۋىسپەن ەسەپكە الىنعان جوق.
سوت ميانمانىڭ گامبيا ءىستى ءوز اتىنان ەمەس, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ اتىنان قوزعادى دەگەن قارسىلىعىن جوققا شىعاردى. گەنوتسيد قىلمىسى تىكەلەي وعان قارسى جاسالماسا دا, ءاربىر ادام جانە مەملەكەت تالاپ ەتە الاتىنىن جانە بۇل قىلمىستىڭ قۇربانى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن مالىمدەدى.
ميانما تاراپىنىڭ گامبيا 1948 جىلعى گەنوتسيد كونۆەنتسياسىنا سايكەس ونى سوتقا بەرە المايتىنى تۋرالى ەكىنشى قارسىلىعىن دا سوت ەسكەرمەدى. سونداي-اق سوت شەشىمى گەنوتسيد كونۆەنتسياسىنا جاسالعان ەسكەرتپەنىڭ سوتقا جۇگىنۋگە كەدەرگى بولماعانى, ميانمانىڭ ءۇشىنشى قارسىلىعىنىڭ دا قابىلدانبايتىنى ايتىلعان.
سونىمەن قاتار حالىقارالىق ۇيىم ميانمانىڭ ءىس قوزعالعان كەزدە گامبيامەن ارادا ەشقانداي داۋ بولماعانى تۋرالى ءتورتىنشى قارسىلىعىن نازارعا الۋدان باس تارتتى. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ءوزارا حات الماسۋ, بۇۇ تەرگەۋ كوميسسيالارىنىڭ ەسەپتەرى جانە بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ جارلىقتارى ميانمادان كەلگەن اراكاندىق مۇسىلماندارعا قارسى قىلمىستاردى تەرگەۋدى جانە كىنالىلەردى جازالاۋدى بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى.
حالىقارالىق سوت گامبيا بەرگەن سوت ىسىنەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. وسىلايشا, ميانمانىڭ روحيندجا مۇسىلماندارىنا قاتىستى ءىس-قيمىلى 1948 جىلعى گەنوتسيد كونۆەنتسياسىن قانشالىقتى بۇزاتىنىن انىقتاماق.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, روحيندجا مۇسىلماندارىنا قارسى ەتنوستىق قۋدالاۋ جۇرگەنى بەلگىلى. 2012 جىلى اراكاندا بۋدديستەر مەن مۇسىلماندار اراسىندا قاقتىعىستار بولىپ, ناتيجەسىندە مىڭداعان مۇسىلمان قازا تاپتى, جۇزدەگەن ۇيلەر وتقا وراندى.
2016 جىلى ميانمانىڭ بيلىك باسىنا اۋن سان سۋ چجي حانىم كەلدى. كوپشىلىك جاڭا باسشى ۇزاق جىل بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان قاقتىعىستى توقتاتادى دەپ كۇتكەن. بىراق جاڭا باسشى بۇل ماسەلەدە قاۋقار كورسەتە المادى. وسىلايشا, 2017 جىلدىڭ 25 تامىزىندا اراكاندا ميانما اسكەرى مەن بۋدديست ۇلتشىلدار جەرگىلىكتى مۇسىلماندارعا قىسىم كورسەتىپ, زورلىق-زومبىلىق ارەكەتكە باردى. ەل بيلىگى اسكەريلەردىڭ بۇل ارەكەتىن «ەل تاۋەلسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن ەكسترەميستەرمەن كۇرەس» دەپ اقتاعان ەدى.
بۇۇ مالىمەتىنە قاراعاندا, 2017 جىلدىڭ تامىز ايىنان كەيىن اراكانداداعى قىسىم مەن قۋدالاۋدان قاشىپ, بانگلادەشتى پانالاعاندار سانى 900 مىڭعا جەتكەن. حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى جاريالاعان سپۋتنيكتىك سۋرەتتەر جۇزدەگەن اۋىلدىڭ قيراعانىن كورسەتتى.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى مەن حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى روحيندجا مۇسىلماندارىنا قارسى زورلىق-زومبىلىقتى «ەتنوستىق قۋدالاۋ» نەمەسە «گەنوتسيد» دەپ اتادى.
جالپى, بۇۇ حالىقارالىق سوتى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرى الەمدەگى ءۇش وقيعانى – 1970 جىلى كامبودجاداعى مەملەكەتتىك تەرروريزمدى, 1994 جىلعى رۋانداداعى وقيعانى, 1995 بوسنياداعى سرەبرەنيتسا قىرعىنىن – گەنوتسيد دەپ تانىعان.
مادينا امانبەكقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
