جاقىندا وبلىس اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋدىڭ زاڭدىلىعى تۋرالى ماسەلە كوتەرگەن ەدى. وسى جيىن بارىسىندا ءۇش اۋداندا جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتكەن فاكتىلەر انىقتالدى. ماسەلەن, ىلە اۋدانىندا ءۇش جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتى شارۋا قوجالىعىن جۇرگىزۋدەن ونەركاسىپ نىسانىنا وزگەرتىلگەن. ءدال وسىنداي ەكى فاكت ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا, تاعى 2 فاكت قوناەۆ قالاسىندا تىركەلگەن. انىقتالعان جاعدايلارعا بايلانىستى وبلىس اكىمى بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ زاڭدىلىعىنا تالداۋ جاساۋدى تاپسىرىپ, اۋدان اكىمدەرىنىڭ جەر قاتىناستارىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ورىنباسارلارىنا سوگىس جاريالايتىنىن ەسكەرتتى.
– مەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ سەگمەنتاتسياسىنا جانە ونىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋگە جول بەرمەۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنمىن. جالپى, 27 ماۋسىمنان 1 شىلدەگە دەيىن وبلىس بويىنشا 7,5 مىڭ گەكتار جەردە 578 ۋچاسكە ۇسىنىلعان. قازىر جەر بەرۋدى قاتاڭ تۇردە قولدانىستاعى زاڭنامالاردىڭ تالاپتارىنا سايكەس رەتتەۋ تالابى الدىمىزدا تۇر. جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بەرىلەتىن جەر ۋچاسكەلەرى بەكىتىلگەن قۇجاتتارى بار, دايىندالعان الاڭداردان بەرىلۋى كەرەك, – دەيدى وبلىس اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ.
جالپى, جەر داۋى الماتى وبلىسىنىڭ بالقاش, ەڭبەكشىقازاق, رايىمبەك, كەگەن اۋداندارىندا ءجيى كوتەرىلىپ وتىر. جاقىندا بۇل جايىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى زاكىرجان كۋزيەۆ تە ماسەلە كوتەرىپ, دەپۋتتاتىق ساۋال جولداعان بولاتىن. حالىق قالاۋلىسى الماتى وبلىسىنداعى 1,5 ميلليون گەكتار شۇرايلى جەرگە تەك 30 ادامعا عانا يەلىك ەتىپ وتىر دەگەندى ايتتى. بۇل ماسەلەنىڭ قاراپايىم حالىق تاراپىنان نارازىلىق تۋدىرىپ وتىرعانىن, تەز ارادا شەشىمىن تاپپاسا, الەۋمەتتىك دۇمپۋگە اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن ەكەنىن دە مالىمدەدى دەپۋتات. انىعىندا, جايىلىم مەن شابىندىق القاپتاردىڭ, ەگىستىك جەردىڭ قالتالى ادامداردىڭ جەكەمەنشىگىنە ءوتىپ كەتكەنى جايلى اڭگىمەلەر جىلدار بويى ايتىلىپ كەلەدى. سوڭعى كەزدە مۇنداي جاعدايدىڭ ناقتى دەرەگى كەگەن, رايىمبەك, ۇيعىر, ەڭبەكشىقازاق, تالعار, قاراساي, پانفيلوۆ اۋداندارىندا بەلگىلى بولا باستادى.
– قالتالى ازاماتتاردىڭ شاعىن توبى الماتى مەن جەتىسۋ وبلىستارىنداعى ەڭ شۇرايلى ورماندى القاپتاردى, تاۋ قويناۋلارى مەن شابىندىقتاردى تۇتاستاي باۋىرلارىنا باسىپ, ەلدەن قىزعىشتاي قورىپ وتىرعانى جانعا باتادى. حالىقتىڭ نارازىلىعى ورىندى. ويتكەنى ولار ءۇشىن اتا-بابادان قالعان اتامەكەننىڭ ءار پۇشپاعى قاسيەتتى ءارى قىمبات. ءبىز ەل ارالاعاندا حالىقتىڭ جەرگە قاتىستى نارازىلىعى ءجيى الدان شىعادى. ماسەلەن, كەگەن, نارىنقول اۋىلدارىندا بولعاندا جۇرتتى الاڭداتاتىن باستى پروبلەمانىڭ ءبىرى جەر ەكەنىن بارىنشا سەزىندىك. كەگەن اۋدانىندا مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ 415 مىڭ گەكتارى 12 ادامعا تيەسىلى بولسا, رايىمبەك اۋدانىندا 11 ادام اڭشىلىق شارۋاشىلىعىنا ارنالعان 523 مىڭ گەكتار جەردى تۇتاستاي قورشاپ العان. جاركەنت وڭىرىندەگى قۇيقاسىن تارتساڭ مايى شىعاتىن ورماندى القاپتارداعى 78 مىڭ گەكتار التى جەكە تۇلعانىڭ مەنشىگىنە ءوتىپ كەتكەن. وسى شەكارالىق اۋدانمەن شەكتەسەتىن ۇيعىر اۋدانىنداعى جاعداي تىپتەن شەكتەن شىققان. مەملەكەتتىك ورمان قورى مەن مەملەكەتتىك بوسالقى جەرگە جاتاتىن 415 مىڭ گەكتار جەر اڭشىلىق شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن دەگەن سىلتاۋمەن التى ادامنىڭ اراسىندا بولىنىسكە ءتۇسىپ كەتىپتى. بۇل كولەم اۋدانداعى ورمان القاپتارىنىڭ 97 پايىزىن الادى. جوعارىداعى ءۇش اۋداندا 1,5 ميلليون گەكتار جەردىڭ 30 ادامنىڭ قولىندا ەكەنى انىق, – دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى زاكىرجان كۋزيەۆ.
ال رايىمبەك اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى تىرشىلىك كوزى عانا ەمەس, ءومىر ءسۇرۋ سالتى دەسە دە بولادى. دەگەنمەن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ايتۋىنشا, ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن بۇل سالانى ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك جوق. سەبەبى ەگىستىك, جايىلىمدىق جەرلەر جەتىسپەيدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك تاراپىنان جەر ءبولۋ مەن ونىڭ پايدالانىلۋىن, جالپى جەر زاڭنامالارى تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدىڭ السىزدىگى بۇعان ءوز اسەرىن تيگىزىپ وتىر. جەردى ءتيىمسىز قولدانۋ, جاۋاپسىزدىق سالدارىنان كوپتەگەن ماسەلە تۋىندايدى. ءتىپتى مال ازىعىنىڭ جەتىسپەۋىنە, سوعان سايكەس مال سانىنىڭ ازايۋىنا اكەپ سوقتىراتىن سالدارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىنا, وبلىستىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ, اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ قارقىنىنا تەرىس ىقپال ەتەدى. وسىعان بايلانىستى, بۇگىنگى كۇنى اۋداندا جەر رەۆيزياسىن جۇرگىزۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە بولىپ وتىر. ونداعى باستى ماقسات – پايدالانىلماعان جەر ۋچاسكەلەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ.
– اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتى جەرمەن تىكەلەي بايلانىستى. ءىرى كومپانيالارعا جاقسى جەر ۋچاسكەلەرى ءبولىنىپ بەرىلىپ, ول جەرلەر ماقساتىنا ساي پايدالانىلماي, ءتىپتى مۇلدە پايدالانىلماي جاتقان جايتتار دا كەزدەسەدى, بىراق مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلماعان. ماعان دا, باسقاعا دا جوق دەپ بۇلاي قاراپ وتىرۋعا بولمايدى عوي. ءبىز نە مال باسىن كوبەيتە المايمىز, نە كارتوپ ەگىستىگىن ۇلعايتا المايمىز. سونىڭ ءبارى سۋارمالى جەر مەن جايىلىمنىڭ جەتىسپەۋىنەن تۋىنداپ وتىر. وسىعان شارا قابىلداپ, جەرگە رەۆيزيا جۇرگىزسەڭىزدەر, سونىمەن بىرگە جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ كونكۋرسىن ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋگە ەرەكشە ءمان بەرۋلەرىڭىزدى سۇرايمىن, – دەيدى بىزگە حابارلاسقان اۋدان تۇرعىنى ماقسات ءىلياس ۇلى.
جالپى, بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ پارمەنىنە سايكەس اۋدان, قالا اكىمدىكتەرى وبلىستىق جەر ينسپەكتسياسىمەن بىرلەسىپ, پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جانە زاڭ بۇزۋشىلىقتى جويۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى باستاعان بولاتىن. بۇل رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان الماتى وبلىسى مەن جەتىسۋ وبلىسىنا قارايتىن 16 اۋدان, 1 قالانىڭ اۋماعىنداعى 450 مىڭ گا جەرگە جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزۋ تاپسىرىلعان, سونىڭ ىشىندە رايىمبەك اۋدانى دا بار. وعان قوسا پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن بىرلەسكەن تەكسەرۋدىڭ ناتيجەسىندە پايدالانىلماي جاتقان 350 جەر ۋچاسكەسى انىقتالعان.
ايتپاقشى, اۋدانداعى سۋ جەتىسپەۋشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن تەجەيتىن تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. جالپى ۇزىندىعى 141 شاقىرىمنان اساتىن 8 ماگيسترالدى كانالدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ بۇل ماسەلەنى شەشۋگە وڭ ىقپال ەتەدى. اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا, الدىمەن نەعۇرلىم كوپ جەر ۋچاسكەسىن قامتيتىن, ماسەلەن, كازاچي, «جاڭا جەمىس», داراتى سياقتى كانالداردى ءبىرىنشى كەزەكتە جوندەۋ كەرەك. سوندا 15 مىڭ گەكتارداي سۋارمالى جەر اينالىمعا قوسىلادى. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالار دايىن, مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى بار, قىمباتشىلىققا بايلانىستى تۇزەتۋ ەنگىزۋ ءۇشىن قاراجات قاجەت ەكەنىن ايتادى تۇرعىندار. ال بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن وبلىسقا 97 ملرد تەڭگە بولىنۋگە ءتيىس. سونىڭ شامامەن 40 ملرد تەڭگەسى يرريگاتسيالىق جۇيەلەردى, سۋ قويمالارىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ مەن جاڭعىرتۋعا, سالۋعا, سول سياقتى جالپى ەگىس القاپتارىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان ماسەلەلەردى شەشۋگە جۇمسالماقشى. ال ءدال وسى رايىمبەك اۋدانىنداعى جوباعا 6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان ەكەن.
الماتى وبلىسى
