بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى بىرنەشە رەت ارنايى توقتالىپ, جايىلىمنىڭ, ەڭ الدىمەن, اۋىل تۇرعىندارىنا قولجەتىمدى بولۋى كەرەگىن قاداپ ايتقان ەدى. پرەزيدەنت جۇمىسىن دۇرىس ۇيىمداستىرا الماي وتىرعان جەرگىلىكتى اكىمدەردى سىنعا الىپ, ۇكىمەت پەن باس پروكۋراتۋراعا جىل سوڭىنا دەيىن بوس جاتقان نەمەسە زاڭسىز جەكەمەنشىككە ءوتىپ كەتكەن جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ الۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
وسىدان كەيىن سەڭ قوزعالدى. مامىر ايىندا وبلىس اكىمدىگى جانىنان بوس جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ الۋ جونىندەگى سالاارالىق جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ونى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارمان ابەنوۆ باسقاراتىن بولىپ بەكىتىلدى. جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىنا وبلىستاعى پروكۋراتۋرا, انتيكور, جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتى مەن وزگە دە ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى كىرىپ, پايدالانىلماي جاتقان جانە كەزىندە جەكەنىڭ مەنشىگىنە زاڭسىز ءوتىپ كەتكەن جەر تەلىمدەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ الۋ شارالارىنىڭ جوبا-جوسپارى ناقتىلاندى.
كەيىن وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتى تەكسەرۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى مامىر ايىنان بەرگى قىسقا ۋاقىت ىشىندە جالپى اۋماعى 36,7 مىڭ گەكتار جەرگە يەلىك ەتىپ وتىرعان 40-تان استام شاعىن كاسىپكەرلىك نىسانىن تەكسەرىپ شىقتى. ال بۇعان دەيىن ەسكەرتۋ ۇلەستىرىلگەن شارۋاشىلىقتار بۇرىن بوس جاتقان 80 مىڭ گەكتار جايىلىمعا ءتورت ت ۇلىك ورگىزىپ, پايداعا اسىرا باستاعان.
وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وڭىردە 2015 جىلدان بەرى قاراي اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 260 مىڭ گەكتاردان استام جەر مەملەكەت مەنشىگىنە وتكەن. ونىڭ 141 مىڭ گەكتارى – جايىلىمدىق جەر.
جالپى, وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتى پايدالانۋسىز جاتقان جەرلەردى كەرى قايتارىپ الۋ بويىنشا رەسپۋبليكا كولەمىندە كوش باستاپ تۇرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. مىسالى, 2022 جىل باستالعالى اتالعان دەپارتامەنتتىڭ كۇشىمەن 44 مىڭ گەكتار جايىلىم مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا, سوتتىڭ قاراۋىندا 36 مىڭ گەكتار جەردى ءماجبۇرلى تۇردە قايتارىپ الۋ تۋرالى ءىس جاتىر. 1,5 مىڭ گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان 3 جەر تەلىمى دە ءماجبۇرلى تۇردە مەملەكەت مەنشىگىنە ءوتتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا قارقىن الا تۇسپەسە, باسەڭدەمەيدى. ماماندار تەكسەرۋ شارالارى بارىسىندا اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىندا پايدالانىلاتىن جەرلەردىڭ عارىشتىق مونيتورينگى ارقىلى الىنعان دەرەكتەرگە يەك ارتادى.
يگەرۋسىز بوس جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ الۋ – تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋ دەپارتامەنتىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى راس. بىراق جەردى دەپارتامەنت ارقىلى قايتارىپ الۋ – ايلاپ-جىلداپ ۋاقىت الاتىن وتە ۇزاق ۇدەرىس. ياعني, دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى الدىمەن تەكسەرۋ جۇرگىزەدى. زاڭ تالاپتارىن بۇزۋ دەرەكتەرى انىقتالسا, ونى جويۋ جونىندە ەسكەرتۋ جاساپ, بەلگىلى ءبىر مەرزىمنىڭ ءوتۋىن كۇتەدى. وسىدان كەيىن عانا الگى شارۋاشىلىقتى سوتقا بەرىپ, قاراۋسىز جاتقان جەردى سوت ارقىلى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارادى. سوندىقتان جوعارىدا اتالعان اكىمدىك جانىنان قۇرىلعان جۇمىس توبى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن شىعارۋشىلاردى سوتقا سۇيرەگەننەن گورى, ولارعا بوس جاتقان جەرلەردى ەرىكتى تۇردە قايتارىپ بەرۋ جونىندە قۇقىقتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ءتيىمدى دەپ شەشكەن.
– 15-20 مىڭ گەكتار جەرى يگەرىلمەي بوس جاتقان شارۋالار بار. شىنتۋايتىنا كەلگەندە وعان ول جەر كەرەك ەمەس تە. نە ەگىن ەكپەيدى, نە مال جايمايدى, قۇر بوس جاتىر. ءبىز وسىنداي شارۋاشىلىق باسشىلارىمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ەگەر ول ءوزى تالاي جىلدان بەرى پايداعا اسىرماي كەلگەن جەرىن ەرىكتى تۇردە مەملەكەتكە قايتارماسا, ءبىز تەكسەرۋدى قاتايتامىز. مۇنداي جاعدايدا, بىرىنشىدەن, ونىڭ جەر تەلىمىنە تىيىم سالىنادى, ەكىنشىدەن, شارۋانىڭ ءوزى جاۋاپكەرشىلىكسىز جەر پايدالانۋشىلار رەەسترىنە ەنەدى. بۇل رەەسترگە ىلىككەندەر ءۇش جىل بويى جەرىن جالعا بەرۋ نەمەسە باسقا جەر تەلىمىن جالعا الۋ قۇقىنان ايىرىلادى. تورتىنشىدەن, مۇنداي شارۋاشىلىققا سالىناتىن سالىق كولەمى 20 ەسە كوبەيەدى. مىسالى, ول بوس جاتقان جەرىنە بۇعان دەيىن جىل سايىن 300 مىڭ تەڭگە سالىق تولەپ كەلسە, ءبىز تەكسەرىپ كەتكەننەن كەيىن 6 ملن تەڭگە تولەيتىن بولادى. وسىنداي قاتاڭ شارالاردىڭ ناتيجەسىندە كوپتەگەن سەرىكتەستىك بوس جاتقان جەرلەرىن ەرىكتى تۇردە قايتارىپ بەرە باستادى. جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسى ءار بەيسەنبى سايىن ءوتىپ تۇرادى. وعان اۋدان اكىمدەرى دە قاتىسىپ, ەسەپ بەرىپ وتىرادى. پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى قايتارىپ الۋدا اكىمدەر دە كوپ جۇمىس اتقارىپ جاتىر. جەرگىلىكتى شارۋالاردىڭ باسىن قوسىپ, نەگىزگى ءتۇسىندىرۋ شارالارىن جۇرگىزەتىن دە سولار, – دەدى وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى قايرات وماروۆ.
بۇل جەردە مىنا جايتتى ەسكەرۋ كەرەك, قايتارىلىپ جاتقان جايىلىمدار ەلدى مەكەندەردەن قاشىقتا بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان جايىلىمنان تارىعىپ وتىرعان اۋىلداردىڭ اينالاسى ارشىلىپ, جەكەنىڭ مەنشىگىندەگى جەر اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدىگىنىڭ مەنشىگىنە ءوتۋى ءتيىس. قايتقان جەر سوندا عانا حالىققا قايىرلى بولادى.
بۇگىندە ءار اۋىلدا جايىلىمدى باسقارۋ جوسپارى دەگەن جاڭا ۇعىم پايدا بولىپ جاتىر. بۇل جوسپاردى جەرگىلىكتى جەردەگى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى جاسايدى. اكىم اۋەلى وكرۋگتەگى تۇرعىندار سانى مەن مال باسىن ساناپ شىعىپ, جاقىن جەردەن قانشا جايىلىم كەرەك ەكەنىن انىقتايدى. ودان كەيىن اۋىلدىڭ اينالاسىنداعى 15-20 شاقىرىم جەردەن قاجەتىنشە قولايلى دەگەن جايىلىم جەردى بەلگىلەيدى. ال جەر باسقا شارۋاشىلىققا تيەسىلى بولعان جاعدايدا, اكىم ول شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسىمەن سويلەسىپ, الگى جەردى ەرىكتى تۇردە مەملەكەتكە تاپسىرۋىن تالاپ ەتۋى ءتيىس. شارۋاشىلىق بۇعان كونبەگەن جاعدايدا, اكىم كوميسسياعا كەلىپ جۇگىنەدى. كوميسسيا بۇل ماسەلەنى جوعارىدا ايتىلعانداي تارتىپپەن زاڭ كۇشى ارقىلى شەشەدى.
– ۇكىمەت جانىنان قۇرىلعان كوميسسيا وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا, كەم دەگەندە, 5 ملن گەكتار جەردى قايتارىپ الۋدى مىندەتتەپ وتىر. وسى 5 ملن گەكتار جەردىڭ, جوق دەگەندە, 10 پايىزى, ياعني 500 مىڭ گەكتارى ءبىزدىڭ وبلىسقا تيەسىلى. سوندىقتان جىل اياعىنا دەيىن ءبىز وسى مىندەتتى ورىنداپ شىعۋعا ءتيىسپىز, – دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.
قايرات وماروۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىس اكىمدىگى جانىنان قۇرىلعان جۇمىس توبى جۇرگىزىپ جاتقان ءتۇسىندىرۋ, ناسيحات شارالارى ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىر. ياعني, وزدەرىنىڭ جەر پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىن ناقتى باعالاي العان ديقاندار زاڭدا كورسەتىلگەن ايىپپۇل سانكتسيالارىنا ۇرىنىپ قالماۋ ءۇشىن بوس جاتقان جەرلەرىن ەرىكتى تۇردە قايتارىپ بەرۋدە.
بيىل 5 مامىردا وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنىڭ جانىنان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان Jer adaldyg alany فرونت كەڭسەسى اشىلدى. جايىلىمنان تارىعىپ وتىرعان اۋىلدار وسى كەڭسەگە وكىل جىبەرىپ, جەر ماسەلەسىنە قاتىستى شاعىم تۇسىرە الادى.
قوستاناي وبلىسى
