مۇددەلەر مەن مۇمكىندىكتەر
ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر بيزنەسكە كەڭ جول اشۋدا
«ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق 2030 جىلعا دەيىن ءۇش مۇشە مەملەكەتتىڭ ءىجو-ءسىن 25 پايىزعا جانە 600 ميلليارد دوللاردان استام وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى».ن.ءا.نازارباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى.
ينتەگراتسيا جەمىسى
قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسياعا كىرىگۋدەگى ەڭ باستى ماقساتى دوستاستىق ەلدەرىنە قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ اينالىمىن جانە ەكسپورتىن ارتتىرۋ, قايتا وڭدەۋ سالاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ, وتكىزۋ رىنوگىن كەڭەيتۋ ارقىلى قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە قازاقستان سەرىكتەس مەملەكەتتەر رىنوگىنا قازاقستاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ شىعارىلۋىنا شەكتەۋ كەلتىرەتىن كەدەرگىلەردى جويۋ جانە تەمىر جول, اۆتوكولىك ينفراقۇرىلىمىنا كىرىگۋدى قامتاماسىز ەتۋگە بارىنشا باسىمدىق بەرەدى. 2013 جىلى قازاقستاننىڭ رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرىمەن تاۋار اينالىمى 24 ميلليارد دوللاردى قۇرادى.بارناۋل, تاۋلى التاي, موڭعوليا اراسى...
وبلىس ورتالىعىنداعى دوستىق ۇيىندە «ازيا ەلدەرىندە مادەني مۇرانى وزەكتەندىرۋ» تاقىرىبىندا حالىقارالىق الەۋمەتتىك-مادەني جانە عىلىم-ءبىلىم جوباسى اياسىندا تاريحي-تانىمدىق مادەني فورۋم ءوتتى. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاريحي-مادەني بايلانىسقا وراي تاقىرىبى ماڭىزدى بۇل جيىندى وتكىزۋگە بارناۋلدىڭ التاي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق اكادەمياسى, ازيا ەلدەرى مەن تىنىق مۇحيتى ءوڭىرىنىڭ مۋزەولوگيا كوميتەتى, موڭعولتانۋ ينستيتۋتى, بۋددولوگيا جانە تيبەتولوگيا, موڭعوليا عىلىم اكادەمياسىنىڭ وكىلدەرى, عالىمدار, زەرتتەۋشىلەر قاتىستى. وڭىردەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جەرگىلىكتى بولىمشەسى, پاۆلودار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى, وبلىستاعى «مۋزەيلەر قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى» قولداۋ كورسەتتى. پەداگوگيكالىق ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ ايتۋىنشا, رەسەي مەن قازاقستاننىڭ شەكارالىق ءوڭىرلەرى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىراتىن جوبا 5 كەزەڭنەن تۇرادى. ونىڭ العاشقىسى پاۆلوداردا وتسە, ەكىنشىسى بارناۋلدا, ءۇشىنشىسى بيسكىدە, قالعانى تاۋلى التاي مەن موڭعوليادا جالعاسىن تاپپاق. وبلىس ورتالىعىندا ءوتكەن جوبانىڭ تۇساۋكەسەرىنە رەسەي, قىرعىزستان, گەرمانيا, موڭعوليا ەلدەرىندەگى عىلىمي ورتالىقتاردىڭ, مۋزەيلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتىستى. جيىن بارىسىندا, جالپى ازيا ەلدەرى مادەني مۇراسىنىڭ وتكەن شەجىرەسى, بۇگىنگىسى, بولاشاعى جايلى تانىمدىق ماسەلەلەر ورتاعا سالىندى. جيىن سوڭىندا دەلەگاتسيا مۇشەلەرى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ «ارحەولوگيا-ەتنولوگيالىق جانە پالەونتولوگيالىق زەرتتەۋ» عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعى مەن مۋزەي كەشەنىن ارالادى. مۇنداي تاريحي تانىمدىق ەكى ەلارالىق رۋحاني جوبانى جۇزەگە اسىرۋ تاۋلى التاي, موڭعوليا, قازاقستان اراسىنداعى ەجەلدەن قالىپتاسقان ورتاق مادەني مۇرانىڭ مۇنان كەيىن دە كوز قاراشىعىنداي ساقتالۋىنا قوعام مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نازارىن اۋدارۋعا باعىتتالعانى انىق. ويتكەنى, بۇل جوبانىڭ ناتيجەسى وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايۋىنا, جاس مامانداردىڭ ورتاق مادەني مۇرا ءۇشىن قىزمەت جاساۋىنا, ىزدەنىستى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى دەپ كۇتىلۋدە. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان». پاۆلودار وبلىسى.بەكەم بايلانىستار بەلگىسى
«بىرەۋگە بىرەۋ سۇيەۋ» دەيدى حالىق دانالىعى. بۇل ءسوز اڭگىمە ەتپەك ماسەلەمىزدىڭ ءمانىن قىسقا دا نۇسقا ءدوپ بىلدىرۋىمەن ويعا ورالدى. قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ تىعىز قابىسىپ, تۇتاسۋى سونى تالاپ قىلۋىن جۇرت جاقسى تۇسىنە باستاعان جاي. ال مۇنىڭ ءوز مۇددەلەرى مەن مۇمكىندىكتەرىنە جاقىنداۋ جولىن, ياعني ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا جولىن تاڭداعان كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەردىڭ ەجەلدەن تامىرلاس شارۋاشىلىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان جاعىمدى جاقتارى, اسىرەسە, قاراعاندى وبلىسىندا ايقىن بايقالىپ وتىر دەسەك, بۇعان ناقتى دايەكتەر از ەمەستىگىن ايتۋعا بولادى.
سونىڭ ءبىرىن العا تارتقاندا, بىرلەسكەن «قازبەلاز» كاسىپورنى الدىمەن اۋىزعا الىنار ەدى. بۇدان ءتورت جىل بۇرىن ەلباسى تۇساۋىن كەسىپ, ىسىنە ساتتىلىك تىلەگەن جاڭا ۇدەرىستەگى ءوندىرىستىڭ قۋات-قابىلەتى كۇننەن-كۇنگە ارتۋى بىلىنەدى. اتاۋى مەڭزەپ تۇرعانداي, مۇندا بەلارۋستىك ايگىلى «بەلاز» اۋىر سالماقتى جۇك كولىكتەرىنىڭ قوسالقى بولشەكتەرى, قۇرال-سايماندارى جاسالۋمەن بىرگە تولىقتاي كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلەدى. وسى جىلداردا بۇل باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستار كولەمى اقشاعا شاققاندا 1 ملرد. تەڭگەنى قۇراۋى قادام قۇتتىلىعىن ءبىر ايعاقتاسا, سونداي-اق, كەلەشەگى كەڭ ەكەنىن دە كورسەتىپ وتىر.
اتاپ وتپەسكە بولمايدى, بۇل ءوزى تاۋ-كەن ونەركاسىبى ءىرى قۇرىلىمدارى تىلەۋىنەن شىققانداي ءوندىرىس ورنى بولا قالدى. ويتكەنى, «قازاقمىس» كورپوراتسياسى, «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسى سەكىلدى الىپتاردىڭ كەنىشتەرىندە كەن تاسىمالداۋعا قولدانىلاتىن الدى – 220, سوڭى 45 توننالىق «بەلاز»-داردىڭ ءبىرازى ەسكىرىپ-توزىپ, ولاردى قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك جەتە بەرمەيتىن ۋاقىتتا وسىنداي كاسىپورىننىڭ قۇرىلۋى قاجەتتىگى قاتتى سەزىلەتىن. سول تىلەك ىسكە اسىپ, قيىندىقتى جەڭىلدەتتى. بۇل رەتتە «قازاقمىس» كورپوراتسياسى» جشس جەتكىلىكتى ينۆەستيتسيا ءبولىپ, ىنتىماقتاستىققا ىقپال ەتۋىن اتاعان ورىندى.
بۇگىندە ويداعى جۇمىس ىرعاعى قالىپتاسقان, كەزەكتەگى ءىس-شارالار اياسى كەڭەيگەن زاۋىتتىڭ كومەگى «بەلاز»-دى قولدانۋشىلار بارىنە بىردەي ءتيىپ ءجۇر. اتالعان جۇك كولىگىنە قوسالقى بولشەكتەر مەن جابدىقتار بۇرىنعىداي ايلاپ قۇتىلىپ جاتپايدى, جوندەلۋ ءۇشىن الىسقا جونەلتىلمەيدى, جاقىن جەردىڭ وزىندە تىندىرىلادى. مۇنىڭ سىرتىندا الدىن الا تاپسىرىسقا سايكەس ۋاقىتشا ىستەن شىققانداردى قولما-قول كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزەتىن ارناۋلى سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ توپتارىنىڭ جۇمىسى قولايلى جاعدايدى ودان سايىن جاقسارتتى. بۇلار بالقاش پەن جەزقازعاننىڭ, شۇباركول مەن قاراجالدىڭ قاي كەنىشتەرى بولسىن بۇزىلىپ قالعان «بەلاز»-دارعا تەز «جان» بىتىرە الادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل قازاقستان – بەلارۋس بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ الداعى ۇلكەن مىندەتتەرگە ارنالعان كەشەندى جوبالارىنىڭ باستاۋى عانا دەۋگە بولادى. ال تۇپكى ماقسات ءتىپتى زور. بىلتىر جۇك كوتەرىمدىلىگى 45 توننالىق ءتۇرىنىڭ العاشقىسى قاراعاندىنىڭ وزىندە قۇراستىرىلسا, «قازبەلاز» ءبىرلەسكەن كاسىپورنى» جشس باس ديرەكتورى سەرگەي ءپوتىليتسيننىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ جىلىنا 30-33-ءىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بار. ودان ۇلكەندەرى قۇراستىرىلاتىن ۋاقىت تا تاياۋ. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تەتىگى ىسكە قوسىلۋ جىلىنان جەرگىلىكتى تۇتىنۋشىلاردىڭ بۇل الىپ تەحنيكا كۇشىنە دەگەن سۇرانىمى بىرتە-بىرتە قاناعاتتاندىرىلا باستايدى.
جالپى العاندا, وبلىستىڭ بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنداعى كاسىپورىندارمەن بايلانىستى ورنىقتىرىپ, نىعايتۋىنىڭ مىسالى ءبىر بۇل عانا ەمەس. وسى تاراپتاعى ىنتىماقتاستىق مينسك تراكتور زاۋىتىمەن, «بەلاگروسەرۆيس» بىرلەستىگىمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ بۋىندارىمەن قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر بويىنشا جالعاسىن تاۋىپ, دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, تەمىر نار جاساۋشىلار «سارىارقا» ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىندا تاعى ءبىر بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا كىرىسسە, اگرارشىلار اباي اۋدانىنداعى «استرو-اگرو», «شانس» شارۋا قوجالىقتارى كوكونىس, كارتوپ وسىرۋشىلەرى, ەت-ءسۇت وندىرۋشىلەرى ارىپتەستەرىمەن اراداعى ءوزارا پايدالى ءىس-قيمىلعا ىنتالى. ءوندىرىستى ءوڭىردىڭ مەتالل بۇيىمدارى, قۇرىلىس ماتەريالدارى ءتارىزدى ءوتىمدى زاتتارىمەن قاتار قوي ءجۇنىن, جىلقى ەتىن, مايلى داقىلداردى تەرەڭدەتىپ وڭدەپ, سىرتقى رىنوكتا باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەردى, كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا ارنالعان تەحنيكالاردى بىرلەسىپ شىعارۋعا, ماشينا جاساۋ سالاسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جوبالار قىرۋار ىستەردىڭ نەگىزگى ارقاۋى بولىپ تابىلادى.
بىلتىر وبلىس دەلەگاتسياسىنىڭ بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا بولعان جۇمىس ساپارىندا بىرىككەن بايلانىس ءوز كەزەگىندە ەكى جاقتان دا ينۆەستيتسيالار قۇيىلۋىن ارتتىردى. ينتەگراتسيا يگىلىگىنە كوز جەتكىزۋشىلەر بەلسەندىلىگى مەن ىقىلاسى كۇشەيدى. كۇرمەۋى قيىن, سان ءتۇرلى يىرىمگە تولى كورىنگەن جولدىڭ ءتيىمدىلىگىن دالەلدەپ, ۇلگىلى ءىز سالعان «قازبەلاز» ءبىرلەسكەن كاسىپورنىنداي بولۋعا ۇمتىلۋشىلار ۇلعايا تۇسۋدە بۇل كۇندە. رەسەي فەدەراتسياسى, بەلارۋس سالالاس ءوندىرىس ورىندارىمەن قارىم-قاتىناس قالپىنا ءتۇسكەن قاراعاندى ماشينا جاساۋ كونسورتسيۋمىنىڭ, پارحومەنكو اتىنداعى مەحانيكالىق اسپاپتار, اقتاۋ تسەمەنت, «سانتەحپروم» سانتەحنيكالىق بۇيىمدار زاۋىتتارىنىڭ, «قاراعاندى كونفەتتەرى» كونديتەر فابريكاسىنىڭ شاحتالارعا ارنالعان كومىر ءوندىرۋ گيدراۆليكالىق تەحنيكالارى مەن قۇرال-جابدىقتارى, ىسكە ىڭعايلى ستانوكتارى, ساپالى تسەمەنتى, ءتىل ۇيىرگەن ءتاتتىلەرى رەسەيلىك, بەلارۋستىك تۇتىنۋشىلاردىڭ ۇلكەن سۇرانىمىنا يە. ولار كەدەندىك كەدەرگىلەرگە ۇشىراماي تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە جەڭىل جەتەدى. وبلىس بويىنشا بۇل ەلدەرمەن يمپورتقا قاراعاندا ەكسپورت كولەمىنىڭ 60 پايىزدان اسۋى ءونىم وتكىزۋدىڭ ۇشان-تەڭىز رىنوگى اشىلۋىنا قاناتتاندىرىپ, ەرتەڭگى الاڭسىز جۇمىسقا سەرپىن بەرۋدە. «ءار نارسەنىڭ ءساتى بار» دەگەن وسى بولار.
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.
