رەجيسسەر ايتادى: تەاتر – تىلسىم دۇنيە. قاسيەتتى. مۇندا وتىرىك ايتۋعا بولمايدى. ۇنەمى ءوزىڭدى ءوزىڭ اياماۋدى, سۋرەتكەرلىكتى قاجەت ەتەدى. مەن, ماسەلەن, تەاتردى وتباسىمنان جوعارى قويامىن. ول بىرەۋلەردىڭ كوڭىلىنە كەلمەسىن. ءتىپتى تۇسىندىرە دە المايمىن, بىراق مەن ءۇشىن تەاتر – بارلىق الەم. تەاترعا كەلىپ, كيەلى ساحناعا تابانىم تيگەندە ۇنەمى ويعا بەرىلەمىن: «مەن ونەر ءۇشىن نە ىستەپ ءجۇرمىن؟ كورەرمەنىمدى قالاي قۋانتامىن؟». مىنە, وسى ويلار مەنى ىلعي دا العا جەتەلەيدى. بوساڭسىتپاي, كەرىسىنشە ىزدەنىسىمدى ىرىلەندىرە, ىرگەلەندىرە تۇسەدى. ويتكەنى ونەر – مەنىڭ ءومىرىم, تەاتر – تاعدىرىم. تىلسىمعا, ءتۇس پەن ايانعا سەنەتىن حالىقپىز عوي. مەن ومىرگە كەلەتىن ءتۇنى ۇلكەن اجەم ءتۇس كورگەن ەكەن. تۇسىندە مارقۇم اتام كەلىپ بۇيىرىنەن ءتۇرتىپ: «بايبىشە, سەن نەعىپ جاتىرسىڭ؟ كەلىن بوسانىپ, ۇل تاپتى. اتىن مۇقانعالي قويىڭدار. جاي بالا ەمەس, ول ەلدىڭ ۇلى بولادى» دەپتى. اجەم ويانىپ كەتسە, شىنىمەن-اق ءتۇسى وڭىنە اينالىپ, ءسۇيىنشى سۇراۋشىلار جەتىپتى قاسىندا. سودان بۇل ءتۇستىڭ تەگىن ەمەس ەكەنىن تۇسىنگەن اجەم بالا كۇنىنمەن-اق مەنىمەن ۇلكەن كىسىلەرشە سويلەسىپ: «مۇقانجان, سەن وسكەندە ەلگە تانىمال تۇلعا بولاسىڭ» دەپ ۇنەمى ايتىپ وتىراتىن. بالامىن عوي, باستاپقىدا شالالىققا سالىپ اجەمنىڭ مۇنىسىن, ءسوزىنىڭ استارىن جەتە تۇسىنبەپپىن. ەسەيىپ, اقىل توقتاتا كەلە ءتۇستىڭ دە, تىلسىمنىڭ دا تەگىن ەمەس ەكەندىگىن ۇقتىم.
مەن ويلادىم: ءيا, تەكتى ونەر تەگىن ادامعا قونباسا كەرەك. بۇرىنعى ورال وبلىسىنىڭ جاڭاقالا اۋدانى بالدىرعان ەلدى مەكەنىندە ومىرگە كەلىپ, قاسيەتتى توپىراقتان قۋات الىپ, قاناتتانعان قىر بالاسى تۇسىندە ۇنەمى تاۋ كورىپ, وڭىندە سول مۇزارتتى باعىندىرۋدى كوكسەدى. نەگە ەكەنىن ءوزى دە تۇسىنبەيدى, اڭسارى ادام كوزى جەتپەيتىن, تەك قيالى عانا قارمايتىن اسقارلارعا اۋدى دا قويدى. سول قۇشتارلىقتىڭ قۇدىرەتى بولار, جاستايىنان ەركىن ويلاپ, شەكاراعا باعىنباعان كەڭىستىكتەردى باعىندىرۋعا, ادام جانىنىڭ ءتۇپسىز تەرەڭ تۇڭعيىعىنىڭ جۇمباعىن شەشىپ, تىلسىمدارىن تارقاتۋعا تالپىندى. سول ءۇشىن دە كوپ وقىپ, كوپ ىزدەندى. ال ەڭبەك بار جەردە جەڭىستىڭ دە قاتار جۇرەتىنى اكسيوما عوي.
رەجيسسەر ايتادى: ءالى ەسىمدە, بالا كۇنىمدە كىتاپ وقىعىم كەلىپ, ارمان دەگەن وزىمنەن 1-2 جاس كىشىلىگى بار دوسىمنىڭ ءۇيىن كۇنۇزىن تورۋىلدايتىنمىن. اكەم قاراپايىم مەحانيك, ال انام ءۇي شارۋاسىنداعى ادام بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ ۇيدە كىتاپ كوپ بولمايتىن. ەسەسىنە, ارمان دوسىمنىڭ ءۇيى كىتاپقا باي ەدى. اتشاپتىرىم بولمەنىڭ تۇتاس ءتورت قابىرعاسىن الا اسا ۇقىپتىلىقپەن قالانعان باي قازىنا ۇنەمى مەنى وزىنە قاراي باۋراپ شاقىرا بەرەتىن. سول ءۇشىن دە تاڭنان كەشكە دەيىن اس-سۋ ىشپەستەن ءجۇرىپ ارمانمەن وينايتىنمىن. ونداعى ماقساتىم – ارماننىڭ اناسىنىڭ سەنىمىنە كىرىپ, كىتاپتارىن سۇراپ الۋ ەدى. ءسويتىپ, كوپ ۇزاماي ول تىلەگىمە دە جەتتىم. كىتاپقا دەگەن ىڭكارلىگىمدى بايقاعان مايرا اپاي ءۇيىنىڭ ەسىگىن اشىپ تاستادى. كوكتەن تىلەگەنىم جەردەن تابىلىپ, «قورامساققا قول سالدىم, قول سالعاندا مول سالىم» دەگەندەي, شەتىنەن الىپ ءجۇرىپ, ول ءۇيدىڭ بولمە تولى كىتابىنىڭ بارلىعىن وقىپ تاۋىستىم. جالپى, مەنىڭ ونەرگە دەگەن اۋسەلەم وسى كىتاپتاردان باستالدى دەسەم دە بولادى. كىتاپتان وقىپ العان تاريحي كەيىپكەرلەردىڭ شىتىرمان ومىرلەرىنەن كەيىن قاسىما اۋىلدىڭ بار بالاسىن جيناپ الىپ شاعىن قويىلىم دا قوياتىنمىن. قولىمىزدان كەلگەنىنشە اۋەسقوي سپەكتاكلىمىزدىڭ رەكۆيزيتتەرىن تۇگەندەپ, دەكوراتسياسىن دۇرىستاپ, سوعان لايىقتى كوستيۋمدەرىمىزدى دە دايىندايتىنبىز. اۋىلداعى ۇستا اعا, اتالارىمىزعا ايتىپ ءجۇرىپ قارۋ-جاراعىمىزدى دا ساقاداي ساي ەتىپ جاساتىپ الاتىنبىز. ءبىرىمىز يساتاي, ەكىنشىمىز ماحامبەت بولىپ كەڭ جازىقتا دالا ويىنىن دۇرىلدەتەتىنبىز ءسويتىپ. مۇنىڭ ءبارىن, ارينە, بالالىق تىرلىك دەگەنىمىزبەن دە, بويىمداعى رەجيسسەرلىكتىڭ ۇشقىندارى دا سول كەزدەن باستالعان سەكىلدى, ال العاشقى اكتەرلەرىم ءوزىمنىڭ سىنىپتاستارىم, اۋىلداستارىم بولىپتى. قازىر بالالىق شاعىمدى ويعا السام, كوزىمە جاس كەلەدى. سول كىرشىكسىز تاپ-تازا, الاڭسىز كۇندەرىمدى ساعىنامىن. ويتكەنى ول ولكەگە مەنىڭ كىندىگىم بايلانعان.
مەن ويلادىم: ءاۋ باستا ادەبيەتكە دەگەن ىڭكارلىكتەن باستالعان ادەمى ادەت كەيىن ونەر يەسىنىڭ كۇللى ءومىرىنىڭ مانىنە اينالعانداي. بىردەن رەجيسسۋراعا تاۋەكەل ەتپەي, اۋەلى باتىس قازاقستان وبلىستىق ا.س.پۋشكين اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, جولشىباي جۋرناليستيكانىڭ دا ءدامىن تاتىپ, كەيىن سول شاھارداعى داۋلەتكەرەي اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ «رەجيسسۋرا» ءبولىمىن رەجيسسەر ماماندىعى بويىنشا ءتامامدادى. بەلگىلى اكتريسا, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى گۇلنار جاقىپوۆا مەن رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مۇرات احمانوۆتىڭ شەبەرحاناسىنان شىڭدالىپ شىققان مامان كەيىن ح.بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترىنا جۇمىسقا ورنالاسىپ, كيەلى ساحنادا ءارتۇرلى جانرداعى 30-دان اسا قويىلىمدى كورەرمەنىمەن قاۋىشتىردى. سونىڭ ىشىندە اسىرەسە, رەجيسسەر قولتاڭباسىمەن ساحناعا جول تارتقان ۇلى سۋرەتكەر شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ء«جاميلا» شىعارماسىنىڭ نەگىزىندە قويىلعان سپەكتاكلدىڭ جۇلدىزى بيىك. اتالعان قويىلىم 2015 جىلى وسكەمەندە وتكەن قازاقستان تەاترلارىنىڭ ءححىىى رەسپۋبليكالىق تەاتر فەستيۆالىندە « ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى تاقىرىبىن مەڭگەرگەنى ءۇشىن» اتالىمىندا توپ جاردى.
رەجيسسەر ايتادى: ء«جاميلا» – بالالىق شاعىمنىڭ ءتاتتى, قايتالانباس ەستەلىكتەرىندەي ىستىق, قىمبات شىعارما. ويتكەنى پوۆەستەگى وقيعالار مەنىڭ دە ءوز باسىمنان وتكەن ەدى. سوندىقتان دا ۇلى قالامگەردىڭ ء«جاميلاسىن» ساحناعا شىعاراردا ىشىنە ءوزىمنىڭ دە بالالىق شاعىمدى, ونداعى ءتاتتى دە قيماس سەزىمدەرىمدى قوستىم. سونىسىمەن دە ول شىنايى شىقتى, سونىسىمەن دە بالكىم, جۇرەكتەرگە جەتكەن بولار. جالپى, شىعارماشىلىق ادامىنىڭ ءومىردى, وقيعانى سەزىنۋى, كورۋى, ساراپتاۋى قىزىق قوي جانە ارقايسىسىنىڭ كوزقاراسى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. ايتپەسە, قازاق ساحناسىندا مىڭ مارتە قويىلعان سول ء«جاميلانىڭ» ءار رەجيسسەر قولتاڭباسىندا ءارتۇرلى سويلەۋىنىڭ باسقا قانداي سىرى مەن قۇپياسى بولۋى مۇمكىن؟! ماسەلەن, مەن ءۇشىن بۇل ء«جاميلا» – قايتا ورالماس بالالىق شاعىمنىڭ كۋاسىندەي قىمبات, اياۋلى. دەمەك مەنىڭ ء«جاميلام» – ساعىنىشقا قۇرىلعان. سول ساعىنىش كوپتىڭ جۇرەك تۇكپىرىندە تىعىلىپ, ۇيقىدا جاتقان سەزىمىن ءتۇرتتى, وياتتى دەپ ويلايمىن. بىلەسىز بە, كەيدە مەن ونەردە ءوزىمنىڭ رۋحاني قاجەتتىلىك-قالاۋلارىمدى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن جۇرگەندەي بولامىن, سولاي سەزىنەمىن. بۇل دەگەنىڭىز – قويعان سپەكتاكلىڭدى «بىرەۋلەر كورەدى-اۋ, بىرەۋلەر باعا بەرەدى-اۋ» دەپ ويلاماۋ. ياعني جاي عانا ءوزىڭنىڭ جان قالاۋىڭدى قاناعاتتاندىرۋ, سول ارقىلى وزگەشە ونەر تۋدىرۋ. ءتىپتى كەيدە سپەكتاكلدى كورەرمەن ءۇشىن ەمەس, ءوزىم ءۇشىن قويامىن. ىشكى تولعانىس-تولقىنىستارىمدى شىعارۋ ءۇشىن. ارينە, ول كورەرمەندى ەكىنشى قاتارعا ىسىرۋ دەگەن ءسوز ەمەس. بىراق كەيدە ونەردىڭ وزگەشە مۇمكىندىكتەرى اشۋ ءۇشىن رەجيسسەرگە وزىمەن ءوزى قالىپ, جاي عانا ءوزى ءۇشىن قويىلىم قويۋدىڭ تابىسى مول. بۇل سۋرەتكەردىڭ تۇلعالىق دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى. سوندىقتان دا ارا-تۇرا وسىنداي توسىن قادامدارعا بارىپ تۇرامىن. ول – مەنىڭ جان قالاۋىم, ىشكى سۇرانىسىم. ويتكەنى ونەر كيەلى, جۇمباق قوي, شابىت تەگىن ادامعا قونبايدى. مەن دە اينالامدا ءبىر تىلسىم قۇبىلىستاردىڭ جۇرگەنىن انىق سەزەمىن. ونىڭ ايقىن دالەلى – كەيبىر قويىلىمداردىڭ شەشىمدەرى كەيدە تۇسىمدە ومىرگە كەلىپ جاتادى. بۇل دا ونەردىڭ قۇدىرەتى بولار.
مەن ويلادىم: مۇقانعالي تومانوۆتى كوپ ارىپتەسىنەن دارالايتىن ەرەكشەلىگى كوپ. سونىڭ ءبىرى – فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە وقىعان, رەداكتسيادا قىزمەت ەتكەن رەجيسسەردىڭ قازاق تىلىنە, كوركەم ادەبيەتكە ويىنىڭ, ءسوزى مەن ءتىلىنىڭ جەتىكتىگى, پوەزياعا جانىنىڭ جاقىندىعى. ەلەگياعا تولى ويلارىن ادەمى سۋرەتتەپ جەتكىزە بىلەدى. ونىڭ كوپتەگەن اڭگىمەلەرى, ولەڭدەرى وبلىستىق گازەت بەتتەرىندە جاريالانىپ, اۋدارمالارى مەن پەسالارى رەسپۋبليكالىق تەاترلاردا ۇزدىكسىز قويىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, «قىزدارىم مەنىڭ», ء«جاننات» درامالارى, «Madein ماحاببات» جاستار كومەدياسى مەن «دوستار» ەرتەگىسى ورال, اتىراۋ تەاترلارىنىڭ رەپەرتۋارىندا تابىستى قويىلىپ ءجۇر. كوپتەگەن پەسالاردى زاماناۋي فورماعا كەلتىرىپ, ساحنالىق نۇسقاسىن جاساۋدا دا وزىندىك قولتاڭباسىن باتىل ءارى شەبەر كورسەتىپ جۇرگەن سۋرەتكەر. ونىڭ قويىلىمدارىنداعى تۇتاس وقيعا جەلىسىنىڭ تاساسىندا قالىپ, ەلەنبەي قالۋى مۇمكىن ەلەۋسىز تۇستار, ادام جانىنىڭ تۇكپىرىندە جاتقان ىشكى سەزىم يىرىمدەرىن ءدوپ باسىپ, ليريكالىق كورىنىستەردىڭ ءوزىن كارتينا ەتىپ, كوركەم بەينە تۇرىندە الدىڭعى پلانعا شىعارىپ كورسەتە ءبىلۋ ءتاسىلى – كورەرمەندەر مەن تەاترتانۋ ماماندارى تاراپىنان ۇلكەن شەبەرلىك, تاپقىرلىق رەتىندە باعالانىپ ءجۇر. رەجيسسەردىڭ سونداي ۇزدىك جۇمىستارىنىڭ ءبىرى – تالاي رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دودالاردا توپ جارىپ جۇرگەن جازۋشى راحىمجان وتارباەۆتىڭ «جالعىزدىق» شىعارماسى. تۋىندىنىڭ ساحنالىق نۇسقاسىن ءتۇزىپ قانا قويماي, كورەرمەنگە وي سالارلىق تاعىلىمدى قويىلىم تۋدىرا بىلگەنى رەجيسسەر ەڭبەگى – شىن مانىندە اتىراۋ تەاترىنىڭ زور تابىسى.
رەجيسسەر ايتادى: «جالعىزدىقپەن» ەڭ العاش تانىسقاننان-اق اتاۋى مەن جالپى شىعارمانىڭ سىرتقى فورماسىنىڭ ءوزى بىردەن نازار اۋدارتتى. وقىپ شىقتىم. العاشىندا ەشتەڭە تۇسىنگەن جوقپىن. «نەگە مۇنشا اۋىر جازعان؟» دەپ ويلادىم. بىراق كىتاپتى قايتا جاۋىپ قويا سالۋعا قيمادىم. دۇرىسى, قىزىعۋشىلىعىم جىبەرمەدى. اياداي عانا اڭگىمەنىڭ استارىندا اۋقىمدى ويلار جاسىرىنعانداي سەزىلدى. سول ويمەن كىتاپتى قايتا قولىما الدىم. ەكىنشى وقىعاندا شىعارما تابيعاتىنا ءبىرشاما بويلاي باستاعانداي بولدىم. ءار سويلەمى مەن ءسوزىنىڭ استارىندا كودتاپ جاسىرىنعان قۇپيالار مول ەكەنىن اڭعاردىم. وسىلايشا, «جالعىزدىق» «جۇمباعىمدى شەش» دەگەندەي وزىنە قىزىقتىرىپ, ەلىتىپ تۇڭعيىعىنا تارتىپ اكەتە بەردى. ءسويتىپ,«جالعىزدىقپەن» وڭباي «اۋىردىم». وتىرىپ الدىم دا ءار ءسوز-سويلەمىن جەكە-جەكە ءبولىپ الىپ تالدادىم. باستاپقىدا كوركەم دۇنيە رەتىندە شىعارماشىلىق قىزىعۋشىلىقپەن كوڭىل قويسام, كەيىنىرەك سول جالعىزدىق كۇيى ءوزىمنىڭ ىشىمە دە كوشىپ العانداي بولىپ, ءدال-سال كۇيدى باستان كەشتىم. ونىڭ سەبەبى – قىزمەت بابىمەن ورالدان اتىراۋعا قونىس اۋدارعاننان كەيىن ارادا تۋرا ءبىر جىل وتكەندە ەلدە قالعان انام قايتىس بولدى. ەندى «جالعىزدىقتىڭ» تابيعاتىن ءتىپتى تەرەڭ تۇسىنە باستاعانداي بولدىم. انامنىڭ سوڭعى ءسوزى ويىما ورالدى: «بالام, امان بول, ۇزاپ بارا جاتىرسىڭ عوي...» دەپ ەدى سوڭعى كەزدەسكەنىمىزدە. اقتىق ءسوزى ەكەن. وزەكتە قالعان وكىنىش سول, كەيىن باقۇلداسىپ ۇلگەرە المادىم. جان دۇنيەم قۇلازىپ, جالعىزسىراپ جۇرگەن كەزىمدە راحاڭ – راحىمجان وتارباەۆتىڭ «جالعىزدىعى» جانىما ءدارۋ بولدى. مەن ويلاعان, مەنى تولقىتقان نارسەلەردىڭ بارلىعى سونىڭ ىشىندە تۇردى. جازۋشىنىڭ جالعىزدىعى, اناسىنىڭ قازاسى... – ءبارى, ءبارى... ءسويتىپ «جالعىزدىقتى» وزىمە قاراي ىڭعايلادىم. ىڭعايلاعاندا سوزدەرىن وزگەرتكەن ەشتەڭەم جوق, تەك شىعارما كەڭىرەك اشىلا ءتۇسسىن دەپ ىشىنە ءبىر-ەكى ءسوز قوستىم. «جالعىزدىقتىڭ» كولەمى قانداي شاعىن بولسا, اۋقىمى قانداي كەڭ ەدى... ىشىندەگى كوكەكتەر, اۋپىلدەكتەر ماقتانشاقتار – ونىڭ بارلىعى ادامدار عوي, جەر باسىپ جۇرگەن مىنا ءسىز بەن ءبىز... ءار سويلەمى سۇراپىل ويلارعا جەتەلەيدى. دەندەپ كەتسەڭ, «جالعىزدىقتا» كەڭىستىك مول ەكەن. شىعارمانىڭ ءون بويى تولعان كود. تەك تىلسىمىن تارقاتىپ, جۇمباعىن شەشە الساڭ بولعانى. مەن ءوز قويىلىمىمدا شىعارمانىڭ تەك سىرتقى فورماسىن عانا الدىم. ۇڭعي قازساڭ «جالعىزدىقتىڭ» ءتۇبى – شىڭىراۋ. بويلايمىن دەسە, وزگە رەجيسسەرلەرگە دە قوياتىن, ايتاتىن نارسە كوپ. تەك تەتىگىن تابا الساڭ بولعانى. ال مەنىڭ «جالعىزدىعىمدى» ۆ.ۆىسوتسكيدىڭ اندەرى ارلەدى. سول مۋزىكا شەرمەندە جانىما ءدارۋ بولدى, كوڭىل كۇيىمە ءدوپ كەلدى. وسىلايشا, قويىلىمنىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلىپ, وزىنەن ءوزى قويىلىپ شىقتى.
مەن ويلادىم: ۇزاق جىل ح.بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق دراما تەاترىندا تابىستى قىزمەت ەتكەن رەجيسسەر كەيىن اتىراۋدىڭ ماحامبەت تەاترىنا اۋىسقانىندا دا بابىن ءبىر ەلى باسەڭدەتپەي, كەرىسىنشە شىعارماشىلىق قارىمىنىڭ جاڭا تىنىسى اشىلعانداي ونەرىن ورگە وزدىردى. سانداعان ءساتتى, ساۋلەلى سپەكتاكلدەردى اق جايىق حالقىمەن قاۋىشتىرىپ, حالىقارالىق دودالاردا ماحامبەت تەاترىنىڭ بايراعىن جەڭىس تۇعىرىنا قوندىرىپ, تەك بيىكتە جەلبىرەتتى. اتاپ ايتساق, 2019 جىلى يسپانيانىڭ لورەت-دە-مار قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق تەاترلار فەستيۆالىندە رەجيسسەردىڭ «زاتمەنيە» سپەكتاكلى باس جۇلدە الدى. ال مۇقانعالي تومانوۆ قويعان راحىمجان وتارباەۆتىڭ «جالعىزدىعى» وتكەن جىلى تۇركيانىڭ انتاليا قالاسىندا وتكەن ءحى حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىندە 23 مەملەكەتتەن قاتىسقان 24 تەاتردىڭ ىشىنەن توپ جارىپ, «ۇزدىك سپەكتاكل» اتانسا, رەسەيدىڭ كەرچ قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق فەستيۆالدە رەجيسسەردىڭ اتىراۋ جاستار تەاترى ۇجىمىمەن قويعان اعىلشىن جازۋشىسى بەرنارد شوۋدىڭ «تسەزار جانە كلەوپاترا» پەساسى نەگىزىندەگى «كلەوپاترا» قويىلىمى دا 11 ۇزدىك شىعارماشىلىق ۇجىم ىشىنەن تاعى دا كوش باستاپ, باس جۇلدەنى ەنشىلەگەن بولاتىن.
رەجيسسەر ايتادى: قازىرگى قىزمەت ەتىپ جاتقان جۇمىس ورنىم – اتىراۋداعى ماحامبەت تەاترىنا ونەر ورداسىنىڭ ديرەكتورى بەرىك جامەنوۆتىڭ شاقىرۋمەن كەلدىم. ول كەزدە راحىمجان وتارباەۆ اعامىزدىڭ كوزى ءتىرى ەدى. تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولاتىن مارقۇم. اعالاردىڭ ءسوزى – ءىنى ءۇشىن مارتەبە. تۋعان جەرىمدى قيماسام دا, ماعان سەنىم ارتقان اعالارىمنىڭ ءبىراۋىز ءسوزىن جەرگە تاستاي المادىم. جالپى, ورال مەن اتىراۋ ءبىر ەل سانالادى عوي نەگىزىندە. اراسىن ءبولىپ تۇرعان جالعىز جايىق, ودان قالسا قۇرمانعازىمىز, دينامىز, يساتايىمىز بەن ماحامبەتىمىز ورتاق دەگەندەي. سوندىقتان جاڭا ۇجىمدى جاتىرقامادىم, بىردەن باۋىر باسىپ كەتتىم. جات ورتاعا كەلگەندە جاقىنىنداي باۋىرىنا باسقان اقىلمان اعالاردىڭ ايالى الاقانى مەن ىزەتتى ىنىلەردىڭ قامقور كوڭىلى جانىما جالاۋ بولدى. الاڭسىز شىعارماشىلىق جۇمىسپەن اينالىسۋىما تاماشا مۇمكىندىك سىيلادى. وسى ءۇشىن دە ۇجىمىما العىسىم شەكسىز, دارقان پەيىلدەرىنە ءدان ريزامىن. جالپى, ءومىر بولعان سوڭ, قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردا ءىنىنىڭ اعانى جاعا, اعانىڭ ءىنىنى تىنىس تۇتۋى دا تەڭدەسسىز باقىت ەكەن. اسىرەسە, شىعارماشىلىقتا ونەردە جۇرگەن اعالارىڭنىڭ جىلى لەبىزىن تىڭداپ, ماقتاۋىن ەستۋ دە پەندە كوڭىلىڭدى مارقايتىپ, شىعارماشىلىعىڭا جاڭا جول اشارى ءسوزسىز. وسى تۇرعىدان كەلگەندە اينالامداعى اقەدىل پەيىلدى ادامداردىڭ بارىنە باس يەمىن. اللا ءناسىپ ەتكەن تاعدىردىڭ تارتۋىنا مىڭ العىس.
مەن ويلادىم: ءتۇرلى باعىت پەن سان الۋان جانرلاردى ءون بويىنا ءساتتى تۇيىستىرگەن «سان ونەردىڭ توعىسقان مەرەكەسى» – تەاترلار دەمىن دۇرىس تىنىستاتىپ, جۇرەگىن مۇلتىكسىز سوققىزۋدا اسىرەسە, رەجيسسەرلەردىڭ ەڭبەگى ەرەسەن. ويتكەنى بۇگىنگى جاڭا زامان ونەرىندە تەاتردىڭ باستى بارومەترى – رەجيسسەر سانالادى. الەمدىك تاجىريبە تۇتاستاي وسى ويعا توقايلاسقان. ايتسە دە, ۇلتتىق ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋدە كوركەمدىك تالاپپەن قاتار ۇلتتىق رۋحتى ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرۋدە رەجيسسەر ۇسىنعان ءار قويىلىمنىڭ قۇندىلىعى مەن ماڭىزى تەڭدەسسىز. وسى ورايدا سۋرەتكەرلىك پەن شىنايىلىقتى شىعارماشىلىعىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدىرعان مۇقانعالي تومانوۆ قويىلىمدارىنداعى كوركەمدىك قولتاڭبانىڭ قۋاتى ءالى دە تالاي زەرتتەۋ مەن تالداۋلارعا ارقاۋ بولارى انىق.
رەجيسسەر ايتادى: راس, قازىرگى زاماناۋي تەاتر ونەرىنىڭ رەجيسسەرگە دە, اكتەرگە دە جۇكتەر جاۋاپكەرشىلىگى مول. سان ءتۇرلى جانرلاردىڭ سينتەزى مەن مىڭ قۇبىلعان باعىتتار بىرنەشە مىڭجىلدىق تاريحى بار تەاتردىڭ ءبىر ورىندا تۇرالاپ قالماعانىن, كەرىسىنشە ۇزدىكسىز دامۋ ۇستىندە ەكەندىگىن ايقىن اڭعارتسا كەرەك. سوندىقتان دا ىزدەنىسسىز, دايىندىقسىز, سەزىمسىز ونەر تۋدىرۋ مۇمكىن ەمەس. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءتۇرلى فورمالىق شەشىمدەر مەن تاجىريبەلەردىڭ كۋاسى بولدىق. وزگەشە ونەر تۋدىرۋعا ءوزىمىز دە تالپىندىق. قاتەلەسىپ تە كوردىك. بىراق ول ولقىلىق ەمەس, كەرىسىنشە قاتەلىكتەن ساباق الا ءجۇرىپ, ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءوزىڭنىڭ دارا سوقپاعىڭدى قالىپتاستىرساڭ – شىعارماشىلىق ادامىنىڭ باعى سول, مەنىڭشە. «قازىر رەجيسسەرلىك تەاتر ورنادى, سول نەگىزدە سپەكتاكل تۋادى» دەيتىن دە تۇجىرىمدار بار. بۇل – تەندەنتسيا. ايتسە دە, مەنىڭ ويىمشا, جاقسى رەجيسسەرمەن بىرگە مىقتى اكتەرلەر دە بولۋى كەرەك. ەكەۋى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ تۇرۋى قاجەت. بۇل تەاتر ونەرى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ماسەلەن, ماعان ساحناداعى كوسموس تۋرالى قىزىلدى-جاسىلدى نارسەلەر قىزىق ەمەس. ارينە, كەڭىستىكتى سويلەتكەن, عارىشقا كوز تىككەن جاقسى. بىراق سۋرەتكەر رەتىندە ول مەنى قىزىقتىرمايدى. ماعان باتەڭكەسىن سىممەن بايلاعان, مۇرنىنان مۇرىنبوعى اعىپ تۇرعان بالا, سونىڭ ىشكى سەزىمدەرى, تاعدىرى قىزىق. ويتكەنى وندا سەزىم بار. «باتەڭكەسىن نەگە سىممەن بايلادى؟»,«ول نەگە الىسقا كوز تىگەدى؟»,«جانارى نەگە مۇڭدى؟» سونىڭ سىرىن اقتارۋ, سودان تاعدىر ىزدەۋ, مىنە رەجيسسەر رەتىندە مەنى سول ويلانتادى. جالپى, شىعارماشىلىقتىڭ قانداي ءتۇرى بولماسىن, ول مەيلى رەجيسسەرلىك تەاتر بولسىن, اكتەرلىك ونەر بولسىن, سەزىم دەگەن نارسە ولمەۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ساحناعا سۋرەتكەرلىك ءتان: ءوزىڭنىڭ ويىڭ, ءتول شتريحتارىڭ, ەرەكشەلىكتەرىڭ اۋاداي قاجەت. سوندا شىنايى ونەر تۋادى. ماسەلەن, مەنىڭ ومىرلىك كرەدوم – ساعىنىش. ءومىردى دە, ونەردى دە ساعىنىشپەن ولشەيمىن. سودان شابىت الىپ, كورەرمەنىمە دە سول ۇشقىندى, قۋاتتى دارىتقىم كەلەدى. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە, تەاتر كورەرمەندى تاربيەلەمەيدى. كەزىندە ونەر بالكىم, يدەولوگيا قۇرالىنا اينالعان دا شىعار. بىراق تەاتردىڭ بۇگىنگى تالابى باسقا. ونىڭ ناقتى انىقتاماسىن ءدوپ باسىپ ايتۋ دا مۇمكىن ەمەس. ايتسە دە, مەنىڭ سپەكتاكلدەرىمنەن كورەرمەن ەڭ قۇرىعاندا قىزىقتى ءبىر كىتاپتى تاۋىسقانداي اسەرمەن شىقسا, سۋرەتكەر رەتىندە باقىت سول.
ءبىزدىڭ رەجيسسۋرا قازىر, قۇدايعا شۇكىر, جاسارىپ كەلە جاتىر عوي. شامام كەلگەنشە فەستيۆالدەردە جاس رەجيسسەرلەردىڭ جۇمىستارىن كورىپ, قاداعالاپ جۇرەمىن. بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاستار ءوسىپ كەلەدى. مەنى سول قۋانتادى. فارحات مولداعالي, جۇلدىزبەك جۇمانباي, دانيار بازارقۇلوۆ, مەيرام حابيبۋللين, فارحاتبەك قانافين, دينا قۇنانباي باستاعان تالانتتار شوعىرى كەلە جاتىر. ساناسى سەرگەك, ويلارى تەرەڭ. سولاردىڭ جۇمىسىن كورىپ, قازاق تەاترىنىڭ كەلەشەگىنەن مول ءۇمىت كۇتەمىن. لايىم سولاي بولعاي. قازاق ونەرى ماڭگى جاساي بەرسىن!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
