باقىت سادەكوۆ جاسى جەتپىسكە تاياپ قالسا دا وتە تىڭ. جۇزىندە ءبىر ءاجىم جوق. ءجۇرىس-تۇرىسى دا جەڭىل. تابيعاتىنان ۇقىپتى, كىرپياز ادام كورىندى ماعان. كەزدەسكەن سايىن ءوز كاسىبى تۋرالى, ونىڭ قىر-سىرى جايلى كەڭىنەن اڭگىمەلەيدى. ءوزى باسىنان كەشىپ, تاعىلىم الىپ وتىرعاننان كەيىن بە, ناقتى مىسالدار كەلتىرىپ, نانىمدى ايتادى.
ءبىر كەزدەرى شارۋاشىلىق تاراعاندا «بازارى» كەتكەن ءۇشتامنىڭ شىرايىن كەلتىرىپ وتىرعان دا ءوزى. سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى بۇل جەردەن قوناقتار ءبىر ارىلمايدى. اڭشىلىق جاساۋعا تاپتىرمايتىن جەر. سوناۋ قالادان تامىر-تانىستارى ارنايى اڭ اۋلاۋ ءۇشىن كەلىپ تۇرسا دا ول شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىنداعى اڭ-قۇستاردى اتقىزبايدى. ءوزى باستاپ, قىرعاۋىلداردىڭ قايدا جايىلاتىنىن, تۇندە قايدا جاتاتىنىن, قاي مەزگىلدە سۋ ءىشۋ ءۇشىن توپارعا تۇسەتىنىن دە جاقسى بىلەدى.
وسىدان ءتورت-بەس جىل بۇرىن سول كەزدەگى اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باستىعى ەرعالي نۇرتاەۆپەن بىرگە قىرعاۋىل اتۋعا مەن دە بارعان بولاتىنمىن. قولىما قوس اۋىز مىلتىق بەرىپ قويدى. بۇرىندارى اڭشىلىق جاساپ كورمەگەن ەدىم, بىردە بولماسا بىردە وعىم جاڭساق ۇشىپ, بىرەۋىن مەرتىكتىرىپ الارمىن دەپ, ولاردان اۋلاقتاۋ جۇرۋگە تىرىستىم. شاي قايناتىم ۋاقىت وتپەي-اق مىلتىقتىڭ گۇرسىلدەگەن داۋىسىن الىستان ەستىپ, تىم الشاق كەتكەنىمدى اڭعاردىم. جوبالاي ءجۇرىپ وتىرىپ, ارتتارىنان ارەڭ قۋىپ جەتتىم. سوندا بايقاعانمىن, باقىت اعام قولىنا مىلتىق تيىسىمەن, جوتا جوتانى كەزىپ, اياق-اياعىنا تيمەي, جاس جىگىتەرشە جەڭىل قيمىلداپ, جيدە جيدەنىڭ اراسىنا كىرىپ, كوزگە كورىنبەي كەتكەن-ءدى. سول جولى بارلىعىنان دا قىرعاۋىلدى كوپ اتقان باقىت اعامىز بولعان ەدى.
قايتاردا: – «قاقپان سالىپ كەتىپ ەدىم», – دەپ, ۇلكەن جوتانىڭ استىنا الىپ باردى. شىنىندا دا قۇرعان قاقپانىنا قاسقىر تۇسكەن ەكەن. ونشا دا ۇلكەن ەمەس. ءوز اياعىن ءوزى شايناپ تاستاعان بولۋ كەرەك. قاقپاندا اياعىنىڭ سۇيەگى كەمىرىلگەن, تەك ءسىڭىرى عانا ءىلىنىپ تۇر.
– ءسال كەشىككەنىمىزدە قۇتىلىپ كەتەتىن ەكەن – دەپ, قوس اۋىزىن الىپ ءتۇستى. اتۋعا ىڭعايلانىپ, قاسىنا دەيىن جاقىندادى. قاسقىر باكەڭە مويىنىن دا بۇرىپ قاراعان جوق. ءتىپتى, كوز قىرىن دا سالمادى. قۇددى ەلەمەگەن ءتارىزدى.
– كەرەمەت ءمارت كەلەدى ءتۇز تاعىسى.ءتىپتى, قىڭسىلاۋدى بىلمەيدى. اجالدىڭ الدىندا دا كىشىرەيمەيدى عوي, شىركىندەر!.. – دەپ, الگى قاسقىردى قۇلاق شەكەسىنەن دالدەپ اتتى. سونان سوڭ ونى قاقپاننان الىپ, اۆتوماشينانىڭ ارتىنا تيەدى.
وسى وقيعالار ويىما ءتۇسىپ:
– ءالى دە اڭشىلىق جاساپ قوياتىن شىعارسىز؟ –دەپ سۇرادىم.
– اندا-ساندا! وزدەرىڭ سياقتى سىيلى قوناقتار كەلگەندە. ءتىپتى, ءالى جەڭىل جۇرەسىز عوي دەپ كوتەرمەلەسە , جەتپىسكە تايانعان جاسىما قاراماي ادىمىمدى الشاقتاۋ تاستاپ, جىلدام جۇرىسكە سالاتىنىم دا بار, – دەدى ەزۋ تارتىپ.
وسى ساتتە اڭگىمە بەيبىت شۇمەنوۆ پەن حوپكينستىڭ اراسىندا جەكپە- جەككە اۋىستى. باقىت سادەكوۆ ول جەكپە-جەكتى كورمەپتى. بىراق, گەنادي گولوۆكيننىڭ «ءوز اتاعىن» بىرنەشە مارتە قورعاعانىنا ريزا بولعانىن ايتتى.
– ناعىز دارىندار اۋىلدا عوي. مەنىڭ قازىر دە جاقسى جۇگىرەتىنىمدى بايقادىڭدار. ەلۋىنشى جىلداردىڭ اياعى مەن الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا جۇگىرۋدەن ءىرى, ءتۇرلى جارىستارعا مەن دە قاتىناسقانمىن. ۇنەمى ءبىرىنشى ورىن الىپ جۇرەتىنمىن. ول كەزدەرى مەرەكەلەردە جۇگىرۋدەن اۋىلدا دا جارىس ۇيىمداستىرىلاتىن. ءبىر رەت وسىنداي جارىس بولادى دەگەندى ەستىپ, وعان ەرتە دايىندالدىم. كۇنىنە وزىمشە جاتتىعۋ جاساپ قويامىن. ويىم تىگىلگەن باس جۇلدەنى الۋ.
جارىس بولاتىن كۇنى ارنايى كيىنىپ كەلدىم. اياعىمدا كەدا, ۇستىمدە تريكو. ول كەزدەرى كەدا دا تابىلا بەرمەيدى. جارىسقا توپار اۋىلىنداعى سەنبەك تە قاتىناستى. ول مەن سياقتى ارنايى كيىنبەگەن. ۇستىندە كوستيۋم شالبار. اياعىندا باتەڭكە.
ءجۇز مەتر قاشىقتىققا جۇگىردىك. مارەگە مەنەن اناعۇرلىم الدا كەلدى. ول مەن سياقتى جۇگىرۋگە الدىن الا دايىندالماعان دا. العاشقى سەكۋندتاردا ارتتا قالىپ قويعانى دا راس. سونىڭ ءبارىن ءاپ-ساتتە ەڭسەرىپ كەتتى. ەگەر, سەنبەك جۇگىرۋدەن سەكتسياعا قاتىناسىپ, شىنداپ دايىندالسا, ودان چەمپيون شىعار ما ەدى؟!.
ول ءسال ءۇنسىز قالدى. سونان سوڭ اڭگىمەسىن ودان ءارى جالعادى.
– انا قالدىباي شە؟ – كەلگەن اعاعا ىمدادى. – وزدەرىڭمەن كورشى تۇرعان. سونىڭ قولى كەرەمەت اۋىر بولاتىن. ءوزى اسا كوپ سويلەمەيدى. مىنەزى دە سابىرلى. بىراق اشۋلانسا, كىمدى بولسىن ءبىر-اق ۇرادى. سونان سوڭ ارتىنا بۇرىلىپ قارامايدى دا. ويتكەنى, قولىن ءبىر سىلتەسە, كىم دە بولسا ورنىنان قايتا تۇرا المايتىنىن بىلەدى. ەگەر سول قالدىباي بوكسپەن اينالىسسا ناعىز چەمپيون بولار ەدى.
باكەڭنىڭ اڭگىمەسىنەن كەيىن مەن دە ويلانىپ قالدىم. اۋىلدا بۇل كىسى ايتقانداي قانشاما كەرەمەت دارىندار كوزگە ىلىنبەي قالىپ جاتىر. ولاردىڭ كوبىسىنىڭ سپورتپەن اينالىسۋعا جاعدايلارى دا كەلە بەرمەيدى. ولاي وي ءتۇيىپ وتىرعان سەبەبىم, بالا كەزىمدە مەن دە قوسىمباي اتامنىڭ اۋىلىنا قىدىرىپ بارعان ەدىم. ول كىسى تۇيە باعاتىن. ءالى ەسىمدە, ءبىر تايلاق ەسكى قۇدىققا ءتۇسىپ كەتىپ, شىعا الماي قالىپتى. قۇدىق اجەپتاۋىر تەرەڭ. سونى ساۋرانباي دەگەن بالاسى جالعىز ءوزى ەكى وركەشىنەن ۇستاپ, تىك كوتەرىپ الدى. ساۋرانبايدى كەيىن دە تالاي رەت كوردىم. بىلاي قاراساڭ, ءتۇر تۇلعاسىندا باسقا جانداردان ەرەكشەلەنىپ تۇرعان ەشنارسە بايقالمايدى. ءتىپتى, تۇلا بويىندا ءبىر ارتىق ەت تە جوق. اتان جىلىكتى, سوم بىلەكتى دەگەنگە عانا كەلەدى. جاقىن, جانىنا بارعاندا عانا ءىرى ەكەنىن بايقايسىڭ. سول ساۋرانبايدى ەل: «ءبىر جاعىنا قيسايىپ جاتقان «جيگۋلي» اۆتوكولىگىن جالعىز ءوزى تىك كوتەرىپ, ورنىنا قويدى», دەپ ايتىپ ءجۇردى. بالكىم سول اعامىز كۇرەسپەن اينالىسسا ءبىراز بيىكتەردى باعىندىرار ما ەدى...
وسى تەكتەس اڭىزعا بالاۋعا تۇرارلىق اڭگىمەلەر, ولارعا ارقاۋ بولعان ادامدار تۋرالى كەز كەلگەن اۋىلدا, سيرەك بولسا دا, ايتىلادى. ەستيمىز دە تامسانامىز. ودان ءارى ناقتى ەشنارسە جاساپ جاتقان جوق ءتارىزدىمىز. وي, نيەت, تالاپ بولعانىمەن, ءتىپتى, جاس دارىنداردى ىزدەۋگە ناقتى قادام جاساعانىمىزبەن, سيرەك تە بولسا, كەزدەسىپ قالاتىن, ءبىر- تۋار دارىندارعا ءالى دە ءار اۋىلدا ناقتى جاعدايلار جاسالىنىپ جاتقان جوق سياقتى. «ءاربىر بالا – جالعىزىم», دەگەن سياقتى اۋىلدارداعى ءار جاس جەتكىنشەككە كوزىمىزدىڭ اعى مەن قاراسىنداي قارايتىن بولساق, ولار الدا الەم جانە وليمپيادا جارىستارىندا قازاقستاننىڭ تۋىن تالاي جەلبىرەتەر ەدى... الاشتىڭ ارداقتى ۇلدارىنىڭ بىرەگەيى, اڭىزعا اينالعان باتىر باۋىرجان مومىش ۇلى ايتقانداي: «قازاقتىڭ ءتۇپ تامىرى اۋىلدا!..». قازاققا قاجىمۇقان, بالۋان شولاق سەكىلدى الىپتاردى بەرگەن ۇلى دالا كەنەن جۇرىسىنەن الداعى ۋاقىتتا دا جاڭىلماعاي دەپ تىلەيىك.
مارات قاشقىنباەۆ,
جۋرناليست.
الماتى وبلىسى,
بالقاش اۋدانى,
باقاناس اۋىلى.
