ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك رەتتەۋ ساياساتى فەرمەرلەردىڭ قالتاسىنا اۋىر سوققى بولدى. قازاقستان ەت وداعىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ىشكى نارىقتا ەكسپورتقا تىيىم سالىنعاننان كەيىن فەرمەرلەردەن ءتىرى مالدى ساتىپ الۋ باعاسى ءبىر دەڭگەيدە قالىپ قويعان (1 كيلو ءتىرى سالماق ءۇشىن شامامەن 700 تەڭگە). الايدا فەرمەرلەردىڭ پىكىرىنشە, ىشكى نارىقتى ەكسپورتقا تىيىم سالۋ ارقىلى ەت باعاسىنىڭ ءوسىمىن توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى ءتىرى ءىرى قارا مال مەن ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋى – جاھاندىق ترەند. ەكسپورتقا سالىنعان تىيىم فەرمەرلەردى وتكىزۋ نارىقتارىنان ايىردى, وسىلايشا, سالا تابىسى تومەندەپ كەتتى, دەيدى ماماندار. ء«بىز كۇنكورىس قامىمەن ءجۇرمىز. بىزگە ءادىل باعاداعى وتكىزۋ نارىقتارى كەرەك. نارىقتاردى اشىڭىز نەمەسە سالانى سۋبسيديالاڭىز نەمەسە باسقا بالاما ۇسىنىڭىز», دەيدى Kusto Group كومپانياسىنىڭ وكىلى بەيبىت ەرۋباەۆ. ول جيىن كەزىندە فەرمەرگە ارنالعان بۇقانىڭ وزىندىك قۇنىن جانە جابىق بازارلاردا مال ساتۋ باعاسىن ناقتى ەسەپتەپ, سالانىڭ ءىس جۇزىندە شىعىنعا ۇشىراپ جاتقانىن دالەلدەپ شىقتى.
سالانى تابىستى ەتۋدىڭ ءبىر جولى سۋبسيديالاۋ ەكەنى بەلگىلى. الايدا 2021 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋمەن بايلانىستى سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارى كوپتەپ اشىلا باستادى. مال شارۋاشىلىعىنداعى سۋبسيديالاۋدىڭ تىم ۇلكەن كولەمى دە ماسەلەنى شەشپەيتىن ەدى. سەبەبى بۇل سالانى قولداۋعا بولىنەتىن قارجى تىم از. ونى شەت مەملەكەتتەرمەن سالىستىرىپ تا دالەلدەۋگە بولادى. مىسالى, انگۋس رۋمىنيا قاۋىمداستىعىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا بۇل ەلدە جىلىنا 1 ءىرى قارا مال باسىنا سۋبسيديالاۋ شامامەن 220 ەۋرونى قۇرايدى (100 مىڭ تەڭگەدەن استام), ال قازاقستاندىق فەرمەر جىلىنا 1 باسقا (سەلەكتسيالىق-اسىل تۇقىمدىق جۇمىس ءۇشىن) 10 مىڭ تەڭگە, ياعني ودان 10 ەسە از كومەك الادى. دەمەك سۋبسيديالاۋ ماسەلەسىن شەشۋ دە وزەكتى بولىپ تۇر.
جالپى, قازاقستان ءۇشىن اسىل تۇقىمدى مالدى جەتكىزۋشى ەلدەر كوپ. سونىڭ ءبىرى – رۋمىنيا. ەكى ەل اراسىنداعى مال شارۋاشىلىعىنىڭ قالىپتاسۋى قاتار ءجۇردى: ەكى ەلدە دە اسىل تۇقىمدى مالدىڭ العاشقى يمپورتى 2008-2012 جىلدارى باستالدى. ال اسىل تۇقىمدىق ىستەردەگى رەتتەۋشى فۋنكتسيالاردى ءوزىن-ءوزى رەتتەيتىن ۇيىمدارعا – مال تۇقىمدارى جونىندەگى قاۋىمداستىقتارعا بەرۋ جونىندەگى رەفورما 2012 جىلى جۇرگىزىلدى. رۋمىنيا انگۋس تۇقىمى قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا سول كەزدە 40 مىڭ باس يمپورتتالعان. سونىڭ ناتيجەسىندە, بۇگىن ەلدە 111 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى انگۋس بار. قازىرگى كەزدە رۋمىنيا ءوز مالىن شەتەلدىك نارىقتارعا, سونىڭ ىشىندە قازاقستانعا بەلسەندى ەكسپورتتاپ جاتىر. بۇل تۋرالى قاۋىمداستىق ديرەكتورى, رۋمىنيانىڭ بۇرىنعى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى, فەرمەر گوچيمان يوانن ءوز پرەزەنتاتسياسىندا ايتتى.
قازاقستان فەرمەرلەرى ءۇشىن اسىل تۇقىمدى مالدى جەتكىزۋشى ەل رەتىندە چەحيا دا تانىلىپ كەلەدى. چەحيانىڭ ەتتى مال شارۋاشىلىعى قاۋىمداستىعىنىڭ ۇسىنىستارى جايىندا قاۋىمداستىقتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى كاميل مالات ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, چەحيادا 10 ملن حالىققا شاققاندا اسىل تۇقىمدى 600 مىڭ باس بولعانىنا قاراماستان, چەح فەرمەرلەرى ءوز مالىن ءتيىمدى باعادا ەكسپورتتاۋعا مۇددە تانىتىپ وتىر. «مال ىشكى نارىققا جەتپەي قالادى دەپ الاڭدامايسىز با؟» دەگەن سۇراققا ول: «جوق, مال جەتپەي قالادى دەپ قورىقپايمىز. ەگەر ءتيىمدى باعادا سۇرانىس بولسا, بۇل جايت ءبىزدىڭ فەرمەرلەرىمىز ءۇشىن مال باسىن كوبەيتىپ, تابىس تابۋعا ستيمۋل بولادى مىسالى, اقش جىلىنا شامامەن 92 ملن ءىرى قارا مال باسىن ەكسپورتتايدى, شامامەن وسىنداي كولەمدە يمپورتتايدى. بۇل ءوز شيكىزاتىن شىعارۋ ەمەس, ىشكى نارىقتى قاجەتتى ونىممەن تولتىرۋ ۇدەرىسى», دەپ جاۋاپ بەردى.
ال قازاقستان ەت وداعىنىڭ توراعاسى ا.مامىتبەكوۆ 19 ملن حالقى جانە 8 ملن ءىرى قارا مال باسى بار قازاقستاندا ەكسپورت پەن يمپورتتان باس تارتۋ – سالا مۇمكىندىكتەرىن جەتە تۇسىنبەۋ ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان فەرمەرلەرگە قولداۋ ءبىلدىرىپ, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن ەت شىعاراتىن نارىققا توسقاۋىل بولماۋ كەرەك. وسى ماسەلەنى مەملەكەت قولعا السا, دەيدى فەرمەرلەر.
