ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ دەنى اتقارىلىپ جاتقان قات-قابات شارۋاعا رازى ەكەنىن تىكەلەي ەفير كەزىندە بىلدىرگەن پىكىرلەرىنەن ايقىن اڭعارۋعا بولار ەدى. ارينە, قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر دە بار. بىراق ولار بىرتىندەپ شەشىلىپ, ويعا العان شارۋا وڭىنان وڭعارىلۋدا. ەكرانداعى جۇگىرتپە جولدا ءوڭىر تۇرعىنى الما بەكەنوۆا ء«وڭىردىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز» دەسە, سەرىكجان ماقىش «كراسنويار اۋىلىندا دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى سالىنا باستادى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اتىنان سپورتتى دامىتۋعا كوڭىل بولگەندەرىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىز» دەدى. بريفينگ بۋراباي اۋدانىندا وتكەندىكتەن اۋدان تۇرعىندارى ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتتى. جانار ايتماعامبەتوۆا: ء«بىزدىڭ تۋعان ولكەمىز – بۋراباي اۋدانى جىل سايىن جاڭعىرىپ كەلەدى, جولدار جوندەلۋدە, اۋىز سۋ قۇبىرلارى تارتىلۋدا, كاسىپكەرلەر جاڭا نىسانداردى پايدالانۋعا بەرۋدە, اۋىل تۇرعىندارى دا نازاردان تىس قالىپ جاتقان جوق. كۋرورتتى ولكەنىڭ تازالىعى ارقايسىمىزعا قاتىستى» دەسە, ايناگۇل ءسۇيىنجانوۆا «سوفيەۆكا اۋىلىندا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا مادەنيەت ۇيىنە كۇردەلى جوندەۋ جاسالىپ, قايتا اشىلعان سوڭ العاشقى كۇنى-اق دومبىرا ۇيىرمەسىنە 84 بالا جازىلدى», دەدى. ارينە, بريفينگ ۋاقىتى شەكتەۋلى. سوندىقتان كەيبىر ساۋالدارعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرى جاۋاپ بەرىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىردى. ايتالىق, انار ىدىرىسوۆا «تسەلينوگراد اۋدانىنا قاراستى قىزىلسۋات ەلدى مەكەنى 2022 جىلى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى دەپ ەدىڭىزدەر, سۋ ءالى جوق» دەپ سۇرادى. ساۋال قويۋشىعا بىردەن جاۋاپ بەرىلدى. وندا اتالعان ەلدى مەكەندە تارتىلاتىن سۋ قۇبىرى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى جەر تەلىمى ارقىلى وتەتىندىكتەن, قۇجاتتاردى تولتىرۋعا بايلانىستى كەشەۋىلدەپ جاتقانى ايتىلدى. قازىر بۇل ورايداعى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بۇگىنگە دەيىن جوبانىڭ 90 پايىزى اتقارىلعان.
وسىنداي كوكەيكەستى ساۋالداردىڭ قويىلۋىنان-اق بۇل جۇزدەسۋدىڭ تيىمدىلىگىن اڭعارۋعا بولادى. ەگەر وبلىس اكىمىنىڭ بايانداماسىندا ءوڭىر تۇرعىندارىن تولعاندىرىپ جۇرگەن كوپتەگەن ماسەلە تۋرالى تولىق ايتىلماسا, ساۋالداردىڭ دا كوپ بولۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. ەندى وسى ورايدا ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك دامۋى تۋرالى ايتا كەتەلىك.
بۇرىننان جۇمىس ىستەپ تۇرعان «ەنكي» كىرپىش زاۋىتى جىلىنا 60 ملن دانا كىرپىش دايىندايتىن. قازىر جاڭادان ىسكە قوسىلعان «ەنكي پليۋس» زاۋىتى ارقىلى تاعى دا جىلىنا 30 ملن دانا كىرپىش دايىنداۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. تاياۋدا وڭىردە تاعى ءبىر ءىرى كىرپىش زاۋىتى ىسكە قوسىلعان كەزدە جىلىنا 120 ملن دانا كىرپىش دايىنداۋعا مۇمكىندىك تۋادى. جىل سوڭىنا دەيىن ءىرى گيدرومەتاللۋرگيالىق كەشەن ىسكە قوسىلىپ, 5 ملن توننا التىن كەنى وڭدەلەدى. وسى جىلدىڭ قازان ايىندا ورتالىق ازياداعى ءىرى كاسىپورىن – ماكينسك قۇس فابريكاسىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى ىسكە قوسىلادى. بۇل ەلىمىزگە شەتتەن كەلەتىن قۇس ەتىن 15 پايىزعا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىستا 2025 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 1,3 ترلن تەڭگە بولاتىن 300-دەن استام جوبا جۇزەگە اسىرىلماق.
بۇل كورسەتكىشتە وراسان ەڭبەكتىڭ جاتقانى بەلگىلى. ارينە, جوسپار جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ينۆەستيتسيا تارتۋ اسا ماڭىزدى. ينۆەستورلار دا قارجى قايتارىمىنداعى قاۋىپ-قاتەرى بار وڭىرگە كەلە قويمايدى عوي. سوندىقتان قولايلى جاعداي تۋعىزۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى جوبالار جۇزەگە اسقان كەزدە تۇراقتى, تولىمدى تابىسى بار 13,5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
استىق ءوندىرۋ ءۇشىن نە قاجەت؟ استىقتى وڭىردەگى كوپشىلىك كوكەيىندە جۇرگەن ساۋالدىڭ ءبىرى وسى. بيىل وڭىردەگى ەگىستىك كولەمى 57 مىڭ گەكتارعا كەڭەيىپ, 5,1 ملن گەكتارعا جەتتى. بۇل – ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن ەگىستىك القابى. جىل سايىن اقمولا ءوڭىرى ەلىمىزدەگى ءداندى داقىلدىڭ تورتتەن ءبىرىن وندىرەدى. وبلىستىڭ ءوز ىشىندەگى قاجەتتىلىكتى تولىق وتەپ, تۇقىم, مال ازىعىن دا قاپىسىز قامتاماسىز ەتىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى 727 بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الدى. كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا 14,7 مىڭ تراكتور, 16,4 مىڭ ءدان سەبەتىن اگرەگاتتار, سونداي-اق 1,4 مىڭ جوعارى ءونىمدى كەشەندەر قاتىستى. ناۋقان باستالعانشا قولدا بار بارلىق تەحنيكا تەگىس جوندەۋدەن وتكىزىلدى.
بريفينگ بارىسىندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۋرالى دا ايتىلدى. بيىل مايلى داقىلدارمەن بىرگە كارتوپ, كوكونىس تۇقىمدارىن سىڭىرگەن القاپتاردىڭ كولەمى ۇلعايا ءتۇستى. ءاربىر اۋداندا ەت جانە تاۋارلى ءسۇت فەرمالارى قۇرىلۋدا. قازىر 4 اسا ءىرى مامانداندىرىلعان, 4,9 مىڭ باس مالعا ارنالعان ءسۇت فەرمالارىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.
ارينە, مۇنداي اۋقىمدى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان قىرۋار كومەك كورسەتىلىپ وتىر. ونسىز ويعا العان شارۋانىڭ وڭىنان وڭعارىلۋى قيىن.
جۋرناليستەر تاراپىنان وبلىس اكىمىنە قويىلعان العاشقى ساۋالدىڭ ءبىرى – قوسشى قالاسىنىڭ ماسەلەلەرى. ءوڭىر باسشىسى بۇل ساۋالعا جاۋاپ بەرە كەلە, نەگىزگى قيىندىق تۇرمىستىق قالدىقتاردى شىعارۋ, كوگىلدىر وتىنمەن جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. الەۋمەتتىك نىساندار سالۋمەن بىرگە جول, اباتتاندىرۋ جايى دا بار. قوسشى قالاسىندا جاڭادان ءۇش مەكتەپ سالىنۋدا, سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ جوسپارلانعان. وكىنىشكە قاراي, قازىر بۇل قالادا بىردە-ءبىر دەم الاتىن ورىن جوق. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن 160 ملن تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان. وبلىس اكىمى ارشالى اۋدانىنداعى جىبەك جولى ەلدى مەكەنىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق دامۋ جايىنا توقتالدى. قازىر بۇل ەلدى مەكەنگە اۋدان بيۋدجەتىنىڭ ۇشتەن ءبىرى جۇمسالىپ جاتسا دا, تۇرعىندار تاراپىنان كوپتەگەن ماسەلە كوتەرىلۋدە.
جۋرناليستەر وبلىس ورتالىعى كوكشەتاۋ قالاسى مەن جالپى ءوڭىردى تازا اۋىز سۋمەن قامتۋ ماسەلەسى تۋرالى ساۋال قويدى.
– بۇگىندە وڭىردە قالا تۇرعىندارىنىڭ 95 پايىزى, اۋىلدىق جەرلەردەگى تۇرعىنداردىڭ 85 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ال كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ماسەلە – ەرتەدەن قوردالانىپ قالعان كۇردەلى جايت, – دەدى وبلىس اكىمى ەرمەك بورانباي ۇلى, – قالاداعى تازالاۋ قۇرىلعىلارى دا وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى سالىنعان. سوندىقتان ابدەن توزىپ بىتكەن.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جوبا دايىندالعان. ايتسە دە, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى قىمباتتاعاننان كەيىن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋدە. وبلىستاعى تاعى ءبىر الاڭداتارلىق احۋال – جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جايى. وتكەن قىستا بىرقاتار ماسەلەنىڭ تۋىنداعانى بەلگىلى. الدىن الا شارا قولدانعاندىقتان عانا ءىرى اپاتتار ورىن العان جوق. ستەپنوگور قالاسىن جەكە كاسىپكەر جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. جىلۋ جەلىسىنىڭ 65 پايىزىنىڭ توزىعى جەتكەن. وبلىس ورتالىعىنداعى ەكى قازاندىقتىڭ دا جاي-كۇيى وسىنداي. بىلتىر قىستىڭ سوڭىندا قالا تۇرعىندارى تاراپىنان شاعىم كوپ ايتىلدى.
– بۇگىندە كوكشەتاۋ قالاسىندا جىلۋ ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە جاسالۋدا, – دەدى وبلىس اكىمى. – قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا كونكۋرستىق راسىمدەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە.
سان الۋان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە كەلە, وبلىس اكىمى وڭىردەگى سپورتتىڭ دامۋىنا دا توقتالدى. ونىڭ ىشىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا جاسالعان جاعداي دا تىلگە تيەك ەتىلدى. تابيعاتقا تاعىلىق كورسەتۋ, تاريحي ورىنداردى تۋ-تالاقاي ەتەتىن «قارا ارحەولوگتەرمەن» كۇرەس ماسەلەسىن دە ءسوز ەتتى.
ءتىپتى قاڭعىباس يت پەن مىسىقتىڭ جايى دا ءسوز بولدى. بۇل ورايدا الۋان ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلۋدا. الداعى ۋاقىتتا يەسىز يت پەن مىسىق اۋلانىپ, ارنايى تۇراقجايلاردا بەلگىلى ءبىر مەزگىل ىشىندە باعىلاتىن بولادى. كوز جازىپ قالعان يەلەرىنە ىزدەۋ سالىنادى.
بريفينگ بارىسىندا بىرنەشە اۋدان فەرمەرلەرىنە ورتاق ماسەلە كوتەرىلدى. بۇل – كيىك جايى. قىزىل كىتاپقا ەنگىزىلگەن جانۋار سوڭعى جىلدارى ءوسىپ-ونگەندىكتەن, جايىلىمدارمەن بىرگە ەگىستىك القاپتار دا زيان شەگۋدە. بۇل ساۋالعا وبلىس اكىمى ەگىستىكتەردى قورعايتىن ارنايى بريگادالار قۇرىلعانىن ايتتى. كيىكتىڭ سانىن ىقشامداۋ تۋرالى سوڭعى شەشىمدى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى قابىلداماق.
الداعى ۋاقىتتا نان جەتكىلىكتى بولا ما دەپ سۇرادى جۋرناليستەر. وتكەن جىلى قۋاڭشىلىق بولدى. بىراق بۇل ورايدا الاڭدارلىق ەشتەڭە جوق ەكەن, كۇزگى ەگىن وراعىنا دەيىن ەركىن جەتەتىن استىق قورى بار. كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى ۋاقىتىندا اياقتالدى. جەردەن بەرىپ, اسپاننان ءيىپ, اۋا رايى قولايلى بولسا, 5 ملن توننا استىق جيناۋعا مۇمكىندىك بار.
اقمولا وبلىسى
