كوللاجداردى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
«سۋرەتكەر (قىلقالام شەبەرى مە, ءسوز شەبەرى مە, الدە سازگەر مە – ماڭىزدى ەمەس) ءوزىنىڭ ەڭ سوڭعى شىعارماسىن اياقتاپ ۇلگەرمەستەن, ومىردەن ءوتتى».
موتسارت ولەرىنىڭ الدىندا جازعان رەكۆيەمنىڭ نۇكتەسى قويىلماي قالعانىنا وكىنىش بىلدىرگەن. «جانازا كۇيىن جازشى ءبىر, موتسارت!» دەگەن جان ميفتىك كەيىپكەرگە اينالىپ كەتكەنىمەن, رەكۆيەمدى قايتىس بولعان ايەلىنە ارناپ جازدىرعان فرانتس فون ۆالسەگ ەكەنى ايان. ەگەر موتسارتقا رەكۆيەمدى جازۋعا تاپسىرىس بەرمەگەندە مۇنداي قاسىرەتتى دە قاسيەتتى عاجاپ ساز جازىلمايتىن ەدى دەسەدى.
گراف ۆالسەگ ءوزى دە اۋەسقوي كومپوزيتور. الايدا ول كوپ تۋىندىنى باسقا سازگەرلەرگە اقىسىن تولەپ جازدىرىپ, ءوز اتىنان جاريالايتىن بولعان. موتسارتقا تاپسىرىس بەرگەندە دە رەكۆيەمنىڭ اۆتورلىعىن قۇپيا ۇستاۋعا شارت قويادى. ءسويتىپ «جانازا كۇيىن» ءوز اتىنان شىعارعىسى كەلگەن. بىراق كومپوزيتور سىرقاتىنا بايلانىستى شىعارمانى اياقتاي المادى. موتسارت وسى تۋىندىنى جازۋ كەزىندە ءوز ءولىمىن سەزگەن دەسەدى. تۇڭعيىق سىرلى جان دۇنيەسىندە ازالى رۋحپەن ۇندەسكەن سازدىڭ عاسىرلار بويى ءوز بيىگىنە كوتەرىلىپ, جوعارى باعالانعانى سوندىقتان شىعار. موتسارتتىكى دەيتىن بۇل رەكۆيەمدە زيۋسمايەردىڭ دە قولتاڭباسى بار. الايدا زيۋسمايەر بۇل شىعارمانى اياقتاۋعا موتسارتتىڭ جارى كونستانتسيانىڭ تاپسىرماسىمەن كىرىسكەن. ەندى ءبىر دەرەكتە قالاي اياقتاۋ كەرەگىن جاس كومپوزيتورعا موتسارت ءوزى نۇسقاعان دەيدى.
ءبىر امادەيدىڭ ەمەس, تالاي سۋرەتكەردىڭ جۇرەك سىرى اياقسىز قالعان. ماسەلەن, شۋبەرتتىڭ № 8 سيمفونياسى دا بىتپەگەن كۇيدە قالدى. كومپوزيتور ەكى ءبولىمدى تامامداعان سوڭ ءۇشىنشى ءبولىمدى باستاعان قالپىندا ۇمىتىپ كەتكەن. كەيبىرەۋلەر ءومىرىنىڭ سوڭعى التى جىلىندا قانشا تالپىنسا دا, ءۇشىنشى ءبولىمىن الدىڭعى ەكى بولىمنەن اسىرىپ جازا الماعاندىعىن ايتادى. سودان كەيىن دە نۇكتەسىن قويا الماسا كەرەك.
قانشا تالانت دەسەك تە, كوڭىلدەگىنى ءدال جەتكىزەتىن سۇلۋ ءسوزدى, كوركەم سازدى تابۋدان قيىن نە بار؟ سوندا دا سازگەردىڭ جويقىن كۇشپەن داۋىلداي بولىپ كەلىپ, بىردەن دامىلداي قالىپ نازىك تە مۇڭلى يىرىمگە ۇلاساتىن ەكى ءبولىمدى سيمفونياسى تالعامدى تىڭدارماننىڭ جۇرەگىن تەربەر تۋىندىعا اينالدى.
برۋكنەردىڭ №9 سيمفونياسىنىڭ دا تاعدىرى وسىنداي. سازگەر دەنساۋلىعى سىر بەرگەن سوڭ 3-ءبولىمدى اياقتاپ ءتورتىنشى ءبولىمنىڭ قۇرلىمىن عانا سىزىپ ۇلگەرگەن. سوڭعى ءبولىمدى باسقالار قانشا جازىپ شىعۋعا تىرىسقانىمەن, سىرىن تاۋىپ, سازىن ەشكىم ءدال كەلتىرە المادى. ال وسى سيمفونيادا ءوز ۋاقىتىنان تىسقارى, زامانىنىڭ شەكاراسىن بۇزىپ, باسقا الەمگە جەتەلەيتىن تىلسىم بار. اسىرەسە ءۇشىنشى بولىمدە ومىرمەن قوشتاسقان كومپوزيتوردىڭ ىشكى كۇيى انىق جەتكەندەي. جازىلىپ ۇلگەرمەگەن ءتورتىنشى بولىمىندە دە تورعا قامالعان قۇستاي ۇشا الماي جان مۇڭى قالعان شىعار؟..
«بالكىم بۇل ونىڭ عۇمىر بويى ايتۋعا تالپىنعان ەڭ سوڭعى اققۋ ءانى مە ەكەن, ءبىز تاعدىردىڭ ادىلەتسىزدىگىنە كۇيىنەمىز». راسىندا وسى ءبىر قۇبىلىس دۇنيەدەگى ادىلەتسىز ارەكەتتەي سوڭى جوق تۋىندىلارعا سونشا قۇمارتىپ, شىركىن, اياقتالماي قالعان سويلەمنىڭ سوڭعى نۇكتەسىنە دەيىن قانداي سىر قالعانىن بىلسەك, مىڭ اۋەننىڭ سوڭعى نوتاسىنداعى جۇرەكتىڭ سازى نە ەكەنىن ءدال تاپساق, تالاي سۋرەتشىنىڭ اياقتالماعان كارتيناسىنا جەتپەي تۇرعان بوياۋ مىناۋ دەپ ايتا الساق دەگەن ويعا قالامىز. سىرىنا قانا الماي قالعان سۇلۋلىق قۇپياسىنا ەلىتىپ, ادامعا الدەبىر تىلسىمداي كورەتىنى نەسى؟ ءتىپتى ادامزات سول جۇمباقتى شەشىپ, اياقتاۋعا تالپىنادى. ومىردە دە, ونەردە دە اركىمنىڭ ءوز ولشەمى, سەزىم-تۇيسىگى بار. ول بىرەۋدىڭ قالىبىنا سىيا ما ەكەن؟ سوڭعى ءان سول قۇپياسىمەن دە قۇندى.
ايتولعان ءجۇنىسحان,
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى
