ەكونوميكانىڭ دامۋ قارقىنى ارتىپ كەلەدى

ناقتى سەكتوردا ءوسىم بار

ۇەم باسشىسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى قاڭتار-مامىر ايلارىندا قازاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقى­نى 4,6%-دى قۇرادى. نەگىزگى ترەندتەر بويىنشا ەسەپتى كەزەڭدە ناقتى سەكتورداعى تۇراقتى سەرپىن, قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنداعى ءوسۋدىڭ جەدەلدەۋى, ەكسپورت كولەمىنىڭ ارتۋى بايقالادى.

ناقتى سەكتورداعى ءوسىم 4,8%-دى قۇرا­دى. قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك 3,9%-عا دەيىن ۇلعايدى. سالالار اراسىندا ساۋدا, قۇرىلىس, كولىك جانە قويمالاۋ, اقپارات جانە بايلانىس, وڭدەۋ ونەركاسىبى, تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى, سۋمەن جابدىقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى وڭ ءوسىم كورسەتۋدە.

نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستي­تسيا­لاردىڭ ءوسۋ قارقىنى 2,5%-دى قۇرادى. ينۆەستيتسيالار ءبىلىم بەرۋدە 72%-عا, مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدا 55%-عا, عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەتتە 36%-عا, دەنساۋلىق ساقتاۋدا 28%-عا, جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن جاسالاتىن وپەراتسيالاردا 20,4%-عا, ساۋدادا 14%-عا, قۇرىلىس سالاسىندا 10,7%-عا ءوستى.

«وسى جىلعى قاڭتار-ساۋىردە سىرتقى ساۋدا تاۋار اينالىمى 40,8%-عا ءوسىپ, 39,7 ملرد دوللاردى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە ەكسپورت بويىنشا كورسەتكىش شامامەن 60%-عا ءوسىپ, 26,5 ملرد دوللارعا جەتتى. بۇل رەتتە وڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتى 32%-عا ارتىپ, 7,3 ملرد دوللاردى قۇرادى. تاۋارلار يمپورتى 13,2 ملرد دوللار بولدى. جالپى, وڭ ساۋدا بالانسى 13,2 ملرد دوللار كولەمىندە قالىپتاستى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.

سونىمەن قاتار وڭدەۋ ونەركاسىبىندە جوعارى ءوسۋ قارقىنى ساقتالىپ وتىر. بيىلعى قاڭتار-مامىر ايلارىندا ءوندىرىس كولەمى 5,3%-عا ءوستى. 16 ءوڭىر بويىنشا وڭ ءوسۋ كورسەتكىشى تىركەلدى. ەڭ جوعارعى ءوسۋ الماتى قالاسىندا, سونداي-اق قوستاناي, اتىراۋ جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا بايقالۋدا.

وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارى بويىنشا ماشينا جاساۋ ءوندىرىسىنىڭ 9,9%-عا, ونىڭ ىشىندە اۆتوموبيل جاساۋ – 22,8%-عا, كومپيۋتەر, ەلەكتروندى جانە وپتيكا قۇرالدارىن جاساۋ – 17,3%-عا, قۇرىلىس ماتەريالدارى – 5,2%-عا, سۋسىندار – 18,3%-عا, پلاستماسسا بۇيىمدارى – 11,4%-عا, دايىن مەتالل بۇيىمدارى – 10,2%-عا, فارماتسەۆتيكا ونىمدەرى – 4,7%-عا, كيىم ءوندىرىسىنىڭ 9,9%-عا ءوسۋى قامتاماسىز ەتىلدى.

تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە ءوندىرىس كولەمى 4,3%-عا ۇلعايدى. سالالار بولىنىسىندە ءوسىم تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە قىزمەت كورسەتۋدە – 18,9%-دى, گاز وندىرۋدە – 6,3%-دى, شيكى مۇناي وندىرۋدە – 4,7%-دى, كومىر وندىرۋدە – 2,2%-دى, مەتالل كەن­دەرىن وندىرۋدە – 1,9%-دى, وزگە دە پايدالى قازبالاردى وندىرۋدە 0,2%-دى قۇرادى.

قارالىپ وتىرعان كەزەڭدە قۇرىلىس سەكتورىنىڭ ءوسۋ قارقىنى جەدەلدەپ, ورىندالعان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 8,9%-عا ءوستى.

ەسەپتى كەزەڭدە اۋىل شارۋاشى­لى­عىنىڭ جالپى شىعارىلىمى 1,3%-عا ۇل­عايدى. سالاداعى ءوندىرىستىڭ وڭ ءوسۋى 11 وڭىردە تىركەلدى. ەڭ جوعارعى ءوسۋدى ماڭعىستاۋ, سولتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارى كورسەتتى. ەڭ تومەن كورسەتكىش – قوستاناي, اقتوبە جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىندا.

ينفلياتسيا باياۋلاۋى ىقتيمال

ۇلتتىق بانك توراعاسى عالىمجان ءپىرماتوۆ بيىلعى مامىردا جاھاندىق نارىقتاردا قۇبىلمالىلىق ساقتال­عان­دىعىن ايتتى.

«الەمدە اقشا-كرەديت تالاپتارى كۇشەيتىلىپ جاتىر. مامىردا اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ جۇيەسى مولشەرلەمەنى 50 بازيستىك تارماققا كوتەرىپ, 1-ماۋسىم­نان باستاپ بالانستى قىسقارتۋ باستال­عانىن جاريالادى. جىل سوڭىنا دەيىن مول­شەر­لەمەنىڭ تاعى 200 بازيستىك تارماققا 3%-عا دەيىن كوتەرىلۋ مۇمكىندىگى بار. بيىلعى شىلدەدە ەۋروپا ورتالىق بانكى 2011 جىلدان بەرى العاش رەت مولشەرلەمەنى ءبىرىنشى بولىپ كوتەرۋى مۇمكىن», دەدى ع.ءپىرماتوۆ.

2022 جىلعى مامىردا قازاقستانداعى ينفلياتسيا جىلدىق ماندە بيىلعى ساۋىردە 13,2%-دان 14%-عا دەيىن قارقىن الدى. ايلىق ينفلياتسيا ساۋىردەگى 2%-عا جانە ناۋرىزداعى 3,7%-عا قاراعاندا, مامىردا 1,4%-عا باياۋلادى, بىراق ءالى دە جوعارى جانە وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەر مەن ورتاشا جىلدىق ماندەردەن اسىپ وتىر.

ۇلتتىق بانك 2022 جىلدىڭ سوڭىندا ينفلياتسيا 13-15% دەڭگەيىندە بولادى دەپ بولجايدى. بولجام تۇتىنۋ نارىق­تارىنىڭ تەڭگەرىمدى دامۋىنا نازار اۋدارىلاتىن ۇكىمەتتىڭ ينفلياتسيا دەڭگەيىن باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋ بارىسى ەسكەرىلە وتىرىپ جاسالدى. وسى شارالار كەشەنى تابىستى ىسكە اسىرىلعان كەزدە ينفلياتسيا بولجامنىڭ تومەنگى شەگىنە دەيىن تو­مەندەۋى مۇمكىن.

ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىن­شا 2023 جىلى ينفلياتسيا اقشا-كرە­ديت ساياساتى سالاسىندا قابىلدانىپ وتىرعان شارالار, سىرتقى ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ بىرتىندەپ تومەندەۋى جانە ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعان كون­ترتسيكلدىك بيۋدجەتتىك قاعيدا اياسىندا بىرتىندەپ 7,5-9,5%-عا دەيىن باياۋلايدى.

ع.ءپىرماتوۆتىڭ ايتۋىنشا, مامىردا جاھاندىق قارجى نارىقتارىنداعى بەل­گىسىزدىك پەن قۇبىلمالىلىققا قاراماستان تەڭگە باعامى 1 دوللار ءۇشىن 415,16 تەڭ­گەگە دەيىن نەمەسە 6,8%-عا نى­عايدى.

جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەر بيىل­عى مامىردىڭ سوڭىندا 86,5 ملرد دول­لار بولدى. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرى جىل باسىنان بەرى ۆا­ليۋتالىق ينتەرۆەنتسيالار, ەكىنشى دەڭ­گەيلى بانك شوتتارىنداعى قالدىق­تاردىڭ جانە سىرتقى بورىش بويىنشا تولەمدەردىڭ ەسەبىنەن 1,6 ملرد دوللارعا تومەندەپ, 32,8 ملرد دوللاردى قۇرادى.

ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 53,8 ملرد دوللار بولدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 1,9 ترلن تەڭگە ترانسفەرت ءبولۋ ءۇشىن بيىلعى 5 ايدا 2,3 ملرد دوللارعا ۆاليۋ­تالىق اكتيۆتەر ساتىلدى.

مۇناي باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى اياسىندا ۇلتتىق قورعا تۇسەتىن تۇسىم­دەر وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىس­تىرعاندا 3,5 ەسەگە جۋىق ۇلعايىپ, جىل باسىنان بەرى 2,9 ترلن تەڭگە بولدى.

بجزق-نىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرى 12,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى ينۆەستيتسيالىق كىرىس كولەمى تەرىس ءماندى 154,1 ملرد تەڭگە, زەينەتاقى جارنالارى 662,5 ملرد تەڭگە, زەينەتاقى تولەمدەرى 106,8 ملرد تەڭگە بولدى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 5 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 6 ترلن 554 ملرد تەڭگە سوماسىندا كىرىستەر ءتۇستى نەمەسە جوسپار 107%-عا ورىندالدى. كىرىستەر بويىنشا جوسپار 41 ملرد تەڭگەگە, ونىڭ ىشىندە سالىقتار 11 ملرد تەڭگەگە, سالىقتىق ەمەس كىرىستەر 29 ملرد تەڭگەگە اسىرا ورىندالدى.

قارجى ءمينيسترى جوسپاردىڭ ورىندالماي قالعان تۇستارىن دا ايتىپ ءوتتى. جوسپار كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى, يمپورتقا قوسىلعان قۇن سالىعى جانە شيكى مۇنايعا ەكسپورتتىق كەدەن باجى بويىنشا ورىندالماعان.

ال جەرگىلىكتى بيۋدجەت كىرىستەرى 2 ترلن 154 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جوسپار 388 ملرد تەڭگەگە, ونىڭ ىشىندە سالىقتار بويىنشا 351 ملرد تەڭگەگە اسىرا ورىندالدى.

بايانداماشىلاردى تىڭداعان پرە­مەر-مينيستر ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتو­رى­نىڭ قارقىندى دامۋىنا وڭدەۋ ونەر­كاسىبى ايتارلىقتاي ۇلەس قوساتىنىن اتاپ ءوتتى.

ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ 3%-عا, سۋسىندار ءوندىرىسى 18%-دان اسا ارتتى. جەڭىل ونەركاسىپ 8%, حيميا ونەركاسىبى 11%-عا جۋىق ءوستى. سونىمەن قاتار رەزينا جانە پلاستماسسا بۇيىمدارىن شىعارۋ 11%-دان استى, مۇناي وڭدەۋ 8%-عا, جيھاز جانە ماشينا جاساۋ ونىمدەرىن شىعارۋ 10%-عا, فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى 5%-عا ۇلعايدى.

«تاۋ-كەن ونەركاسىبىندەگى 4% ءوسىم تابيعي گاز, مۇناي, كومىر جانە مەتالل كەندەرىن ءوندىرۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. قۇرىلىس سالاسى دا 9%-عا جۋىق تۇراقتى ءوسىم كورسەتىپ وتىر. قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءوندىرىسى 5%-عا ءوستى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىندا ساۋدا 11%-عا, كولىك سالاسىندا 8%-دان جانە بايلانىس 7%-دان استام ءوستى.

بيىلعى 5 ايدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, اقمولا, الماتى, قىزىلوردا جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا, سونداي-اق شىمكەنت قالاسى مەن ەلوردادا بارلىق نەگىزگى كورسەتكىش بويىنشا ءوسىم تىركەلىپ وتىر.

ۇكىمەت باسشىسى جاۋاپتى مەملە­كەت­تىك ورگاندار مەن وڭىرلەردىڭ اكىم­دىكتەرىنە وسى جۇمىس قارقىنىن ساقتاۋ­دى تاپسىردى. ول ءۇشىن ەكونوميكانى ءارتا­راپتاندىرۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ جانە جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى جالعاستىرۋ قاجەت.

ءا.سمايىلوۆ ينفلياتسيا ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ونىڭ جەدەلدەۋىنە اسەر ەتەتىن باستى فاكتورلاردىڭ ءبىرى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا الەمدىك باعانىڭ ءوسۋى ەكەنىن ايتتى. مامىر ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدەگى جىلدىق ينفلياتسيا 14%-دى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ دەڭگەيى 19%-عا جەتتى.

«مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى مەن اكىمدەر ينفلياتسيانى تەجەۋ جۇمىسىن كۇشەيتىپ, پارمەندى شارالار قابىلداۋى ءتيىس», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ءدارى-دارمەك وزىمىزدە شىعۋى ءتيىس

ۇكىمەتتە مەديتسينالىق جانە فار­ماتسەۆتيكالىق ونەركاسىپتى دامىتۋ ماسەلەسى قارالدى. بۇل تاقىرىپتا بايانداما جاساعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات فارماتسەۆتيكا سالاسىندا ءوندىرىس كولەمىنىڭ وسكەنىن اتاپ ءوتتى. 2021 جىلى فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبى وڭ سەرپىن كورسەتتى, بۇل ورايدا فارماتسەۆتيكالىق ءونىمنىڭ كولەمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 123,9%-دى قۇرايدى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى باسشى­سىنىڭ ايتۋىنشا, ءوسىم «حيمفارم» اق, «نوبەل افف» اق, «ابدي يب­راگيم گلوبالفارم» جشس, «كەلۋن-كاز­فارم» جشس وندىرىستىك الاڭ­دار­ىندا دارىلىك زاتتار ءوندىرىسى كولە­مىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بولدى.

ءوز كەزەگىندە ءا.سمايىلوۆ مەملەكەت باسشىسى 2025 جىلعا دەيىن فارماتسەۆتيكا نارىعىنداعى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسىن 50%-عا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتىن العا قويعانىن اتاپ ءوتتى.

پرەمەر-مينيستر بىرىڭعاي فارما­تسەۆ­تيكالىق ديستريبۋتسيا جۇيەسى ەنگىزىل­گەننەن بەرى قازاقستاندىقتاردى دارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە, ەلىمىزدىڭ فارما­تسەۆتي­كا سالاسىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتال­عان جوبالار ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ جات­قانىن ايتتى.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنە قارا­عاندا, ۇزاقمەرزىمدى شارت جاساسۋ ارقىلى كورسەتىلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قولداۋ ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, وتاندىق وندىرۋشىلەردى ەكسپورتقا شىعۋعا دا ىنتالاندىرۋى ءتيىس.

قازاقستاندىق ءونىمنىڭ جاھاندىق نارىقتارعا شىعۋىنا جاردەمدەسۋ ماقساتىندا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگان­دار رەسپۋبليكاعا Big Pharma سياقتى الەمدىك فارماتسەۆتيكالىق وندىرۋ­شى­لەردى تارتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋى قاجەت.

«وتاندىق وندىرۋشىلەر وزىق تەحنولوگيالاردى الىپ كەلىپ, بىرەگەي, يننوۆاتسيالىق پرەپاراتتاردى وزىمىزدە شىعارۋ ءۇشىن ءونىمنىڭ ساپاسىنا باسا ءمان بەرۋى قاجەت. قازاقستان ءوز ازاماتتارىن وزىمىزدە شىعاتىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

بۇل ورايدا دايىن ونىمدەرمەن قاتار, فارماتسەۆتيكالىق كومپونەنتتەر مەن سۋبستانتسيالاردى جاساپ شىعا­رۋ قاجەت. وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن فار­ماتسەۆتيكالىق نارىقتىڭ بۇل سالاسىنىڭ كەلەشەگى بار.

اتالعان شارانىڭ بارلىعى وزەكتەن­دىرىلگەن فارماتسەۆتيكا جانە مەديتسينا ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارىندا كورىنىس تابۋى ءتيىس.

پرەمەر-مينيستر وزىمىزدە شىعا­رى­لاتىن دارىلەر مەن مەديتسينالىق بۇيىم­داردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ ەلىمىزدىڭ دارىلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ كەپىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە مىناداي تاپسىرمالار بەرىلدى:

بىرىڭعاي ديستريبيۋتورمەن بىرلەسىپ, قازاقستاندا دارىلىك زاتتار ءوندىرىسىن تولىق لوكاليزاتسيالاۋ, ولاردىڭ نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ بولىگىندە ۇزاق مەرزىمدى جەتكىزۋ شارتتارىن بەكىتۋ كريتەريلەرىن جەتىلدىرۋدى پىسىقتاۋ;

قازاقستاندا ءوندىرىستى جولعا قويۋ ءۇشىن Big Pharma-نىڭ ىشىنەن ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى تارتۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ;

فارماتسەۆتيكا جانە مەديتسينا ونەر­كاسىبىن دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارىنىڭ وزەكتەندىرىلگەن جوباسىن ۇكىمەت قاراۋىنا ەنگىزۋ.

ءسوز سوڭىندا ءا.سمايىلوۆ دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بارلىق قىزمەت­كەر­ىن الداعى كاسىبي مەرەكە – مەديتسينا قىزمەتكەرى كۇنىمەن قۇتتىقتادى.