ءبىزدىڭ كۇشىمىز بىرلىكتە

ۋكراينا داعدارىسىنا بايىپپەن كوز تىكسەڭ, تاۋەلسىزدىك الار قارساڭدا ءبىزدىڭ ءوز ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان وتە-موتە كۇردەلى, ءتىپتى, مەن ايتار ەدىم, جارىلىس قاۋپى بار ىشكى جانە سىرتقى سىن-قاتەرلەر اسا وتكىرلىگىمەن ەرەكشەلەنگەنىن تۇيسىنەسىڭ. سول تۇستا كوپتەگەن اتاقتى الەمدىك ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار قازاقستاننىڭ ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە تىرشىلىك كەشۋىنە قاتىستى ايتارلىقتاي پەسسيميستىك بولجامدار جاساعانى دا ەسىمىزدە. جانە مۇنداي ءسوز ساپتاۋلارعا بىرقاتار وبەكتيۆتى سەبەپتەردىڭ بولعانىن دا مويىنداۋعا ءتيىسپىز. سول كەزدەرى بۇرىنعى بىرقاتار كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردى كوپتەگەن ەتنوسارالىق جانجالدار وتى شارپىپ, سونىڭ سالدارىنان قان دا توگىلىپ ۇلگەرگەن ەدى. سايكەسىنشە, بۇل تۇرعىدا كوپۇلتتى قازاقستان دا اتالعان باعىتتا ايتارلىقتاي وسال بولاتىن. بۇعان قوسا, تىكەلەي جانە اۋىسپالى ماعىنادا العاندا, قوعامدىق ساناعا قولدان جاسالعان ەكى ەكولوگيالىق اپات ايماعى – ارال تەڭىزى مەن سەمەي پوليگونىنىڭ اۋىر سالدارى كەرى اسەرىن تيگىزگەنى انىق ەدى. ەل ەكونوميكاسى بۇرىن كەزدەسپەگەن قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ, شىن مانىندە, تۇڭعيىقتىڭ قيان شەتىندە تۇرعان ەدى. ونەركاسىپ ءوندىرىسى ەكى ەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى ءۇشتىڭ بىرىندەي قىسقارىپ كەتتى. كاسىپورىندار توقتاپ, جۇمىسشىلار سانى اپاتتى جاعدايعا دەيىن ءوستى. مۇنىڭ بارىنە قوسا, قازاقستان ورتالىقتى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋشى رەسپۋبليكا عانا بولىپ كەلسە, ەل ەكونوميكاسىنىڭ 93 پايىزى وداققا قىزمەت ەتىپ, تەك 7 پايىزى عانا ءوز سۇرانىسىنا جاۋ­اپ بەرگەنى ۇمىتىلا قويعان جوق. وسىنداي جارىلىس قاتەرى ايتارلىقتاي زور شاقتا پرەزيدەنتتىڭ ءار قادامى اسا دالدىكپەن جاسالۋى تيىستىگىمەن كەلىسپەسكە بولمايدى. ەل جان-جاقتان تالاپايعا تۇسەدى دەگەن بولجامدار جاسالعانىمەن, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ پەن حالقىمىز بۇكىل الەمگە باسقا قىرىنان تانىلدى. ءبىرىنشى كەزەكتە, ءبىزدىڭ كوپۇلتتى شاڭىراعىمىزدا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم, بىرلىك پەن ءوزارا تۇسىنىستىك قامتاماسىز ەتىلدى. مىنە, ءدال وسى جايت تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بۇگىنگى جانە بولاشاقتاعى سەنىمدى دە دايەكتى دامۋىنىڭ سەنىمدى ىرگەتاسى بولىپ قالاندى. وسى جىلدار بەدەرىندە بۇل قۇندىلىعىمىز كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتالىپ كەلەدى. زاڭدى تۇردە رەسىمدەلمەگەن شەكارا جوق كەزدە ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىز مەملەكەت تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس. بۇل, اسىرەسە, ءوزىنىڭ كوپعاسىرلىق قيىن دا كۇردەلى تاريحىندا, وسى ءسوزدىڭ تولىق ماعىناسىندا مەملەكەتتىك شەكاراسى بولماعان قازاق حالقى ءۇشىن اسا وتكىر دە تاعدىرشەشتى ماسەلە ەدى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ەلباسى ءۇشىن وسى شەكارا ماسەلەسىن شەشۋ اسا ماڭىزدى باسىمدىققا اينالدى. قازاقستان شەكاراسىنىڭ ۇلكەن بولىگى ەكى ۇلى دەرجاۆا – رەسەيمەن جانە قىتايمەن شەكتەسەتىندىكتەن, بۇل ماقساتقا جەتۋدىڭ قيىندىعى زور بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى ەدى. ونىڭ ۇستىنە, پاتشالى رەسەي ۋاقىتىندا دا, كەڭەستىك كەزەڭدە دە ماسكەۋ مەن بەيجىڭ اراسىنداعى شەكارانى رەتتەۋ­گە قول جەتكىزىلمەگەن-ءتىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن تەر توگە جۇرگىزىلگەن كوپ جىلعى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە 2002 جىلى قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارانى حالىقارالىق قۇقىقتىق رەسىمدەۋ اياقتالدى. ال 2006 جىلى قازاقستان-رەسەي مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى شارت راتيفيكاتسيالاندى. بۇگىنگى مولشىلىق زاماندا, ەكونوميكا تۇراقتى ءوسىپ وتىرعان كەزەڭدە جانە جاڭا زاماناۋي ءوندىرىس ورىندارى كوپتەپ پايدا بولا باستاعان تۇستا ءبىزدىڭ جاس وتانداستارىمىزعا – تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇرداستارىنا 90-جىلدارداعى ەكونو­مي­كالىق كوللاپستى كوز الدارىنا ەلەس­تەتۋدىڭ ءوزى قيىن. وسىنداي جاعدايدا پرەزيدەنت ەلدى جەدەلدەتە دەموكراتيالاندىرۋدىڭ جالپىعا ورتاق ەيفورياسىنا ەرمەي, بەكەم جانە شىنايى تۇردە بىلاي دەپ مالىمدەدى: «ءبىز باسىمدىقتاردى رەت-رەتىمەن ورىن-ورنىنا قويۋىمىز كەرەك: الدىمەن – ەكونوميكا, سودان سوڭ – سايا­سات». مىنە, وسى جىلداردىڭ بارىندە قازاقستاندا ەكونوميكالىق رەفورمالار قارقىندى جۇرگىزىلسە, ولار ءبىزدىڭ قوعامىمىزدى ساياسي وڭتايلاندىرۋمەن نىعايتىلا تۇسۋدە. پرەزيدەنت وتانداستارىنىڭ ناقتى قولداۋىنا ارقا سۇيەي جانە ءوز حالقىنىڭ جاسامپاز الەۋەتىنە العاۋسىز سەنە وتىرىپ, اۋقىمى جانە قارقىنى جونىنەن بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالاردى تابىستى جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتتى. ونىڭ ۇستىنە, وزگە جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر اعىمداعى ماسەلەلەرىن شەشىپ جاتقاندا, ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ماقساتتارىن ايقىنداپ, ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيا بويىنشا دامي باستادى. 1990-جىلداردى ەل ەكونوميكاسىندا عاجايىپ سەكىرىس جاساۋعا دايىندىق جۇرگىزىلگەن قالىپتاسۋدىڭ ون جىلدىعى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. وسى كەزەڭدە قازاقستان ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن وتە قىسقا مەرزىمدە اسا اۋىر پوستكەڭەستىك وتپەلى كەزەڭدى تابىستى ەڭسەرىپ, تۇبەگەيلى قۇرىلىمدىق جاڭعىرتۋلاردى جۇزەگە اسىرا الدى. قازاقستان بۇگىندە ءىجو ءوسىمى قارقىنى بويىنشا «ازيا جولبارىستارىن» باسىپ وزدى. قىسقا تاريحي مەرزىمدە ءبىر ادامعا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 700 دوللاردان 13 مىڭ دوللارعا دەيىن ءوستى. قازىر قازاقستان بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ كلاسسيفيكاتسياسى بويىنشا تابىس دەڭگەيى ورتاشا ەلدەر قاتارىنا كىرەدى. الەمدە وسىنداي تاريحي قىسقا مەرزىمدە ەكونوميكالىق دامۋى مەن حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى وسىنشاما ارتقان ەلدەر ساۋساقپەن سانارلىقتاي. ءتىپتى, «ازيا جولبارىستارى» – وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە دە وسىنداي كورسەتكىشتەرگە جەتۋ ءۇشىن 50 جىل قاجەت بولدى. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن مەرزىمىنەن ايتارلىقتاي بۇرىن تابىستى ورىنداۋ پرەزيدەنتتى ودان دا اۋقىمدى باعدارلاما – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ىلگەرىلەتۋگە يتەرمەلەدى. ال بۇل ستراتەگيانىڭ ماقساتى قازاقستاندى الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋ ەكەنىن بۇگىندە ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن بىلەدى. بۇعان قوسا, مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ قاڭتارداعى جولداۋىندا العاش رەت يدەولوگيالىق, مەن, ءتىپتى, ۇلى ماقساتتى رۋحاني تولىقتىراتىن دەپ ايتار ەدىم, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ۇسىنسا, ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ بارلىق جىلدارىندا ەلدى نىق جولمەن جانە دايەكتى تۇردە وسى ماقساتقا باستاپ كەلەدى. «ماڭگىلىك ەل» – الەمدىك قوعام­داس­تىقتا لايىقتى ورنى بار تاۋەلسىز, دەموكراتيالىق دامىعان, ەكونوميكالىق كۇشتى, بەيبىتسۇيگىش قازاقستان. پرەزيدەنت ادىلەتتى تۇردە مالىمدەگەنىندەي: «ءبىز, قازاقستاندىقتار, ءبىرتۇتاس حالىقپىز! جانە ءبىز ءۇشىن ورتاق تاعدىر – بۇل ماڭگىلىك ەل, ءبىزدىڭ لايىقتى دا ۇلى قازاقستان! «ماڭگىلىك ەل» – ءبىزدىڭ جالپىقازاقستاندىق شاڭىراعىمىزدىڭ ۇلتتىق يدەياسى, اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمانى. تاۋەلسىز دامۋدىڭ 22 جىلىندا بارلىق قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرىپ, ەلىمىزدىڭ بولاشاق ىرگەتاسىن قالايتىن باستى قۇندىلىقتار قۇرىلدى. ولار اسپانداعى قول جەتپەس تەوريالاردان الىنعان جوق. بۇل قۇندىلىقتار – ۋاقىت سىنىنا توتەپ بەرگەن قازاقستان جولىنىڭ تاجىريبەسى». قازاقستاننىڭ تابىستى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي دامۋىنىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى سىرتقى وڭتايلى جاعدايلار قالىپتاستىرۋ بولدى. ەلدىڭ ايتارلىقتاي كۇردەلى گەوساياسي جاعدايىن قاپەرگە الا وتىرىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەگەمەندىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قازىرگى ءومىر شىندىعىنا سايكەس كەلۋى ىقتيمال جالعىز سىرتقى سايا­ساتىن ايقىندادى. ول – كوپۆەكتورلىق پەن تسەنتريزم. نازارباەۆتىڭ مىنەزى جانە ءىس-ارەكەتى بويىنشا تسەنتريست ەكەنىن ايتقان ابزال. وسى جىلداردىڭ بارىندە, ىشكى جانە سىرتقى كۇردەلى سىن-قاتەرلەرگە قاراماستان, پرەزيدەنت ادام ايتقىسىز توزىمدىلىك, سارابدالدىق پەن ەرلىك تانىتا وتىرىپ, ەل ىشىندە دە, حالىقارالىق ارەنادا دا قانداي دا ءبىر قاتەلىكتەرگە جول بەرگەن جوق. مىنە, وسىنداي ۇستانىم ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسىنا مانەۆر جاساۋدىڭ ەركىندىگىن, بۇگىنگى جەدەل وزگەرىس زامانىندا ءار ناقتى جاعدايعا دەر كەزىندە جانە دالدىكپەن جاۋاپ قايتارۋدىڭ مۇمكىندىگىن بەرىپ وتىر. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاعى ءبىر تاماشا دارىنى – ونىڭ وقيعالار اعىنىندا الەمدىك دامۋدا ايقىنداۋشى ترەند بولاتىن باستى نارسەنى ءدوپ باسىپ كورە بىلەتىن قاسيەتى. ماسەلەن, ول قازىرگى كەزدە جاھاندانۋ ۇدەرىستەرى العا تارتىپ وتىرعان مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا تاۋەلدىلىگىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اڭعاردى. وسىنداي جاعدايدا كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ اشىق تەڭىزگە جالعىز شىعۋى ايتارلىقتاي پروبلەمالار تۋعىزاتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە, مۇنداي جايت الەمدىك مۇحيتقا تىكەلەي شىعاتىن جولى جوق ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن الەمدىك نارىققا اياق باسۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس دەگەندى بىلدىرەدى. سوندىقتان قازاقستان بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولۋعا ۇمتىلىس تانىتىپ, ەو-مەن جانە اسەان ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتە تۇسۋدە. مىنە, ناق سوندىقتان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كسرو ىدىراعاننان كەيىنگى العاشقى كۇندەردەن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ينتەگراتسيانىڭ بەرىك جاقتاۋشىسى بولىپ قالىپ كەلەدى. ءوزىنىڭ تاياۋداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححى سەسسياسىنداعى سوزىندە مەملەكەت باسشىسى كەزەكتى مارتە بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: «ءححى عاسىر – ينتەگراتسيا عاسىرى. ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان مۇقيات ويلاستىرىلعان ينتەگراتسياعا قارسى بولۋ – دامۋدىڭ زاماناۋي ۇردىستەرىنە قارسى بولۋ». 1992 جىلدىڭ 17 قاڭتارىندا ءبىزدىڭ پرەزيدەنت رەسەي پرەزيدەنتى بوريس ەلتسينمەن جۇمىس كۇشىنىڭ, تاۋارلاردىڭ, قىزمەت كورسەتۋلەردىڭ, كاپيتالداردىڭ قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا ەركىن قوزعالىسى تۋرالى شارتقا قول قويسا, ول سول كەزدىڭ وزىندە-اق بۇگىنگى كەدەن وداعىنىڭ بەلگىلى ءبىر كورىنىسى بولعان ەدى. الايدا, رەسەي بيۋروكراتياسىنىڭ ىشكى قارسىلىعىنان اتالعان شارت جۇزەگە اسىرىلمادى. ەكى جىل وتكەن سوڭ, 1994 جىلدىڭ 29 ناۋرىزىندا ءوزىنىڭ ممۋ-دەگى اتاقتى سوزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ستراتەگيالىق ينتەگراتسيالىق باعدارلاما ۇسىنىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 20 جىل قاجەت بولدى. كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋدىڭ ءمانى ءۇش ەلدىڭ ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى بولىپ تابىلادى. تۇتاستاي العاندا, كو مەن بەك-ءتىڭ تيىمدىلىگى كوزگە بۇكىل وداق ءۇشىن دە, سونداي-اق, ونىڭ ءار قاتىسۋشىسى ءۇشىن دە تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورىنەدى. جانە بۇل جەردە ءبىزدىڭ ەلباسى ءاۋ باس­تان بارىنشا قاتال جانە شىنايى بولدى: «ءبىز ەكونوميكالىق وداق قۇرامىز, سوندىقتان كوميسسيانىڭ مىندەتى شارتقا ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ شەگىنەن اسىپ كەتەتىن ەرەجەلەردى قوسپاۋ بولىپ تابىلادى», دەپ اشىق مالىمدەدى. 2013 جىلدىڭ ساۋىرىندە وتكەن ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمنىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن مەملەكەت باسشىسى بۇرىنعىدان دا قاتاڭىراق تۇردە بىلاي دەپ مالىمدەدى: «ناقتى اتاپ كورسەتكىم كەلەدى, قازاقستان ءوزىنىڭ بۇكىل تاريحىندا العاش رەت تاۋەلسىزدىك الدى, حالقىمىز تۇڭعىش رەت ەركىندىكتىڭ ءتاتتى ءدامىن سەزىندى, وسى سەبەپتى ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدى ەشكىمگە دە بەرەيىن دەپ وتىرعان جوقپىز. ەگەر قانداي دا ءبىر بىرلەستىك ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە, ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزعا قىسىم كورسەتەتىن بولسا, وندا ءبىز ول ۇيىمدى دەرەۋ تاستاپ, ودان شىعامىز». مۇنداي ۇستانىمدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇن­دەرىنەن باستاپ قاتاڭ ۇستانىپ كەلەدى. مەن سوناۋ 1992 جىلى انكارادا وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتىندە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ دوستاستىعىن قۇرۋ تۋرالى حاتتاما جوباسى ءىس جۇزىندە كەلىسىلىپ, ونى ازەربايجاننىڭ, قازاق­ستان­نىڭ, قىرعىزستاننىڭ, تۇرىكمەنستان­نىڭ, تۇركيانىڭ جانە وزبەكستاننىڭ پرەزيدەنتتەرى قول قويۋى ءتيىس بولاتىن وقيعاعا كۋا بولعان ەدىم. بۇل جوبادا تۇركيانىڭ قانداي دا ءبىر جەتەكشى ءرولى بايقالعان-تىن. سوندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «ءبىزدىڭ بۇعان دەيىن ءبىر ۇلكەن اعامىز بولعان. ەندى قازاقستان ەشقاشان ەشكىمنىڭ ءىنىسى بولمايدى. جانە مۇنداي دەكلاراتسياعا ءبىز قول قويمايمىز», دەپ مالىمدەگەن ەدى. ىزگى نيەتتى دوستىق اۋانىندا ءوتىپ جاتقان سامميتكە قاتىسۋشىلار ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مۇنداي قاتاڭ ۇستانىمى مۇلدەم كۇتپەگەن جاعداي بولدى. بۇكىل گازەتتەر مەن اقپارات اگەنتتىكتەرى انكارادان باستى جاڭالىقتى «تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر سامميتىندە نازارباەۆ ورەكپىگەن جۇرەكتەردى سۋ سەپكەندەي باستى», دەگەن تاقىرىپپەن بەردى. بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز باسشىسىنىڭ تەك ساياسي ۇستانىمى عانا ەمەس, سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ – تۋعان حالقى پەرزەنتىنىڭ تاۋەلسىزدىك قاشاندا ءوزى ءۇشىن جوعارى قۇندىلىق بولىپ تابىلاتىن تابيعي جۇرەك ءدۇرسىلى جاعدايى دەۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنان باس­تاپ ەلباسى ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىز الەمدىك ساياساتتان شەتقاقپاي قالماي, حالىقارالىق ارەنادا لايىقتى ورىن الۋى ءۇشىن قولىنان كەلگەنىنىڭ ءبارىن جاسادى. پرەزيدەنتتىڭ كوپ جىلعى جانە دايەكتى كۇش-جىگەرىنىڭ ناتيجەسىندە, ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىقتىڭ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا قازاقستان بۇگىندە الەمدەگى بەلگىلى جانە قۇرمەتتى ەل, ال مەملەكەت باسشىسى پىكىرىمەن الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىنىڭ باسشىلارى ساناساتىن قازىرگى زامانعى اسا بەدەلدى جانە مويىندالعان كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. جاقىندا گااگادا بولىپ وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت قازاقستان باسشىسىنىڭ بەلسەندى دە جەمىستى سىرتقى ساياسي قىزمەتى مەن ونىڭ وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارشاپ-شالدىقپايتىن دايەكتى كۇش-جىگەرىنە دەگەن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان قۇرمەتى مەن قولداۋىنىڭ جارقىن كورىنىسى بولدى. الەمدىك اقپارات اگەنتتىكتەرى ونلاين رەجىمىندە دۇنيەجۇزىنە 53 ەلدىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى قاتىسقان سامميتتەن حابارلار تاراتتى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز اسا ءىرى حالىقارالىق فورۋمدا شەشۋشى جانە بارىنشا ىزدەلگەن تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعانى وسىنى كورگەن قازاقستاندىقتاردىڭ زاڭدى ماقتانىشىن تۋعىزعانىن بولىسپەۋ, ارينە, قيىن. مىنە, ناق ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسىمەن وسى قىزۋ شاقتا كەزدەسۋدى قاجەت دەپ تاۋىپ, كوكەيكەستى حالىقارالىق پروبلەمالاردى تالقىلاعانداردىڭ اراسىندا الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرى مەن ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى – اقش پرەزيدەنتى باراك وباما, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپين, ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون, فرانتسيا پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاند, جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى سيندزو ابە, فينليانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستە, بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن جانە باسقالارىنىڭ بولۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. مۇنداي الەمدىك مويىنداۋ مەن قۇرمەت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوز حالقى مەن بۇكىل دۇنيەجۇزى يگىلىگى جولىنداعى جاسامپاز قىزمەتىنىڭ عالامات ناتيجەلەرىنە كەلىپ تىرەلەتىنىن اتاپ كورسەتكەن ابزال. ماسەلەن, بۇگىندە حالىقارالىق قوعامداستىق ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز باسشىسىنىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە قىسقارتۋ جونىندەگى كوپ جىلعى دايەكتى كۇش-جىگەرىن جوعارى باعالايدى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان سۇبەلى ۇلەسى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك), الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى, G-Global جانە استانا ەكونوميكالىق فورۋمى سياقتى بەلگىلى حالىقارالىق باس­تامالارى بولىپ تابىلادى. ەقىۇ-عا مۇشە 56 ەلدىڭ باسشى­لارىنىڭ باسىن قوسىپ, سامميت وتكىزۋگە دەگەن 11 جىلعى تابىسسىز ارەكەتتەردەن سوڭ تەك نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ عانا 2010 جىلى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەلورداسىندا وسى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزىپ, ونىڭ ۇستىنە تاريحي استانا دەكلاراتسيا­سىن قابىلداۋعا قول جەتكىزە العانى بارشاعا ءمالىم. ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتى, اسىرا ايتقاندىق ەمەس, ءححى عاسىردىڭ العاشقى ونجىلدىعىنىڭ اسا ءىرى حالىقارالىق وقيعاسىنىڭ ءبىرى بولدى. بۇل, شىن مانىندە, قازاقستاننىڭ جۇلدىزدى ءساتى, ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەڭبەگى سىڭگەن جەكە تريۋمفى, حالقى­مىزدىڭ ۇلىلىعىنىڭ, بىرلىگى مەن تۇتاس­تىعىنىڭ جارقىن كورىنىسى. جوعارىدا اتالعان قازاقستاننىڭ بارلىق اسا ءىرى حالىقارالىق اكتسيا­لارى­نىڭ تاريحي تابىسى, ءبىرىنشى كەزەكتە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سترا­تەگيالىق كورەگەندىگىنىڭ, بۇلجىماس ساياسي ەرىك-جىگەرىنىڭ, ەرەكشە كۇش-قۋاتى مەن سيرەك كەزدەسەتىن جەكە حاريزماسىنىڭ ارقا­سىندا مۇمكىن بولدى. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىنان بەرى پرەزيدەنتىمىز قازاقستانداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ساياساتىن سىرتقى الەمگە دە سىڭىرۋگە ۇمتىلىس تانىتىپ كەلەدى. 2010 جىلدىڭ ساۋىرىندە قىرعىزستانداعى اسا اۋىر داعدارىس كەزىندە وسىلاي بولدى. كورشى ەلدەگى قارسى تۇرۋشىلىق شارىقتاۋ شىڭىنا جەتكەن شاقتا اقش پرەزيدەنتى باراك وباما مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا داعدارىستى رەتتەۋ, قىرعىزستانداعى ازامات سوعىسىن بولدىرماۋ بويىنشا اسا اۋىر ميسسيا­نى وزىنە الۋدى ءوتىنىپ, قايىرىلدى. سونىمەن قاتار, وعان اقش پەن رەسەي باسشىلارىنىڭ اتىنان وسى جۇمىستى الاڭسىز جۇرگىزۋگە قۇقىق بەرىلدى. 2010 جىلدىڭ ساۋىرىندەگى قاتەرلى كۇندەر مەن تۇندەردە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز باسشىسىنىڭ تەك جوعارى حالىقارالىق بەدەلى عانا ەمەس, سونداي-اق, ونىڭ ەڭ قىزۋى كوتەرىلگەن باستاردىڭ ءوزىن ساباسىنا ءتۇسىرىپ, قارسىلاسۋشى تاراپتاردى سەندىرە الاتىن سيرەك كەزدەسەتىن تالانتى جارقىراي كورىندى. كۇندەر مەن تۇندەر دەگەندە, مەن ەشقانداي دا اسىرا ايتىپ تۇرعان جوقپىن. قىرعىزستانداعى جاعداي كۇرت ۋشىققان ساتتە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءبىرىنشى سامميت جۇمىسىنا قاتىسىپ جاتقان بولاتىن. مىنە, وسىلايشا كۇندىز ول سامميت جۇمىسىنا قاتىسىپ, ءسوز سويلەپ, باسقا مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسسە, ال تۇندە (ول كەزدە بىزدە كۇندىز) تەلەفون ارقىلى استانامەن, بىشكەكپەن سويلەسىپ, ءتيىستى تاپسىرمالار بەردى. وسىلايشا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, اقش جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرىنىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىنىڭ ناتيجەسىندە قىرعىزستاننىڭ ازامات سوعىسىنا قاراي بەت الىسىن توقتاتىپ, ۇدەرىستى جالپىۇلتتىق ۇنقاتىسۋ ارناسىنا باعىتتاۋعا قول جەتكىزىلدى. ۋكرايناداعى جاعدايلارعا بايلانىستى دا الەمنىڭ بارلىق جەتەكشى ەلدەرىنىڭ باسشىلارى داعدارىستى رەتتەۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيالاردى ناق قازاقستان پرەزيدەنتىمەن وتكىزۋ ماڭىزدى دەپ شەشكەنى تابيعي جاعداي بولسا كەرەك. ءبىزدىڭ ءبارىمىز تاياۋداعى كرەملدەن, اق ۇيدەن, داۋنينگ-ستريت-10-نان, بەرليننەن اقورداعا سوعىلعان تەلەفون قوڭىراۋلارىنىڭ جيىلىگىن جاقسى بىلەمىز. بۇل سوناۋ ەجەلگى ريمدىك كۆينت گوراتسي فلاكك ايتقان «ەگەر سەنىڭ كورشىڭ ورتەنىپ جاتسا, اپات ساعان دا قاتەر توندىرەدى» دەگەن ءسوزدىڭ دۇرىستىعى مەن بۇگىنگى كوكەيكەستىلىگىن كىم-كىمنەن دە ارتىق تۇسىنەتىن ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى ءۇشىن جوعارى قۇرمەت, سونىمەن قاتار, اسا زور جاۋاپكەرشىلىك تە بولىپ تابىلادى. وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا بارلىق تاراپتاردى سابالارىنا ءتۇسىپ, ماسەلەنى قالىپتاسقان حالىقارالىق نورما اياسىندا وركەنيەتتى بەيبىت كەلىسسوز جولىمەن شەشۋگە شاقىرعان پرەزيدەنت, ءبىرىنشى كەزەكتە, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن باستى نازارىندا ۇستاعان ەدى. مەن اقش-تا جۇمىس ىستەگەن كەزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەيمەن, قىتايمەن جانە اقش-پەن ارىپتەستىك قاتىناستاردى قۇرۋعا قالاي قول جەتكىزەدى, ولاردىڭ قازاقستانداعى مۇددەسىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قايتىپ تابىس­تى قامتاماسىز ەتەدى دەپ ءجيى سۇرايتىن. ول ءوزى قانداي ادام؟ رەسەي, قىتاي الدە اقش جاعىندا ما؟ – دەگەن ساۋالدار دا ءجيى قويىلاتىن. مەنىڭ جاۋابىم دا اركەز بىرەۋ-تۇعىن: «ءبىزدىڭ پرەزيدەنت رەسەيدىڭ دە, قىتايدىڭ دا, اقش-تىڭ دا جاعىندا ەمەس. ول قازاقستاندىقتار جاعىندا. ول نە ىستەسە دە, ءبىرىنشى كەزەكتە, ءوز حالقىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى». ۋكراينا مەن ونىڭ توڭىرەگىندەگى وقيعالار تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاۋەل­سىزدىكتىڭ بارلىق جىلدارىندا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم, جاسامپازدىق پەن وركەندەۋ جولىمەن ءجۇرىپ كەلە جاتقان تاۋەلسىز قازاقستان قۇرۋ جونىندەگى ستراتەگياسىنىڭ دۇرىستىعىن تاعى ءبىر مارتە سەنىمدى تۇردە قۋاتتاپ بەردى. قازاقستان تۇتاستىعىنىڭ, ۇلى ماقسات – «ماڭگىلىك ەلگە» جەتۋدىڭ كەپىلى, مىنە, وسىندا. مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى ادىلەتتى اتاپ وتكەنىندەي, «بۇگىندە قازاقستان – الەمدەگى اسا قاۋىپسىز ازداعان ەلدەردىڭ ءبىرى. قازاقستاندىقتار بۇكىل الەمگە ءوسىپ-وركەندەۋگە جەتكىزەتىن جالعىز دۇرىس جول حالىقتىڭ جۇدىرىقتاي جۇمى­لۋى ەكەنىن دالەلدەپ بەردى. بىزدە ءالى دە ءارى قاراي دۇنيەجۇزىنە تۇراقتى­لىقتىڭ, توزىمدىلىكتىڭ جانە قوعامدى جۇمىل­دىرۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بار. ءبىز تەك وسىلايشا عانا جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرا الامىز». جانە كوپۇلتتى قازاقستان حالقى ەل­باسىنىڭ عالامات باسشىلىعىمەن ءارى قاراي دا تاۋەلسىزدىكتىڭ بارلىق جىل­دار­ىن­دا سىنالعان جولمەن نىق جانە دايەكتى تۇردە ءجۇرىسىن جالعاستىرۋعا دايىن. بۇگىنگى الەمدەگى كۇردەلى ۇدەرىستەر كەزەڭىندە مەملەكەت باسشىسى – قحا توراعاسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ تەرەڭ مازمۇندى, ومىرلىك ماڭى­زى جوعارى, بولاشاققا باعدارلانعان ءسوزىنىڭ ۇلكەن ماقتانىشپەن, قۋانىشپەن جانە تولقىنىسپەن قابىلدانعانى انىق. ويتكەنى, 18 ساۋىردە بولىپ وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءححى سەسسياسىنىڭ بۇكىل رۋحى قۇرىلعان كەزەڭىنەن بەرى ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ شىنايى ۇيىتقىسىنا اينالىپ كەلە جاتقان ۇيىم ۇستانىمدارىمەن ۇندەسەدى. سەسسيا جۇمىسىنا قحا مۇشەلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, ءتۇرلى ساياسي پارتيالاردىڭ, ءدىني كونفەسسيالاردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ باسشىلارى, جاستار­دىڭ, عىلىمي جانە شىعارماشىل ينتەل­لي­گەن­تسيانىڭ, ءوندىرىس ورىندارىنىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. كوكتەمنىڭ وسى جايماشۋاق كۇنى بەي­بىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ كوك تىرەگەن كۇمبەزى استىنا بارلىق كوپۇلتتى قازاقستان حالقى جينالعانداي بولدى. ولار ەلباسىنىڭ ستراتەگياسى مەن جاسامپاز قىزمەتىنە ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىرىپ, ەلدىڭ جارقىن بولاشاعىنا سەنەتىندەرىن بۇكىل جان-دۇنيەلەرىمەن جارقىن كورسەتىپ بەردى. بۇگىن دە, ارقاشان دا وسىلاي بولا بەرسىن! قانات ساۋداباەۆ, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مادەنيەت, ءبىلىم بەرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار قورىنىڭ ديرەكتورى.