قوعام • 12 ماۋسىم، 2022

«اش ادامعا بالىق ەمەس، قارماق بەر»...

194 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى 11 قاڭتاردا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە قازاقستاندىقتاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى مەن تابىسىنىڭ تومەندىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ، ۇكىمەتكە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرعانى ءمالىم. وسىعان وراي، ۇكىمەت «حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى» كەشەندى جوسپارىن دايىنداپ، بەكىتتى.

80 شارادان تۇراتىن باع­دار­لامانى ىسكە اسىرۋ حا­لىق­تىڭ ناقتى تابىسىن جىل سا­يىن ورتا ەسەپپەن 4-5 پايىزعا ءوسىرۋدى جانە 2025 جىلعا دەيىن 2 ملن-نان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋدى كوزدەيتىنى كوڭىلگە ۇلكەن ءۇمىت ۇيالاتادى. سونىڭ ىشىندە، باستى بايلىعى­مىز – دەنساۋلىعىمىزدى ساق­تاۋ­عا قامقورشى بولىپ جۇرگەن 74 مىڭنان استام دارىگەردىڭ ورتاشا جالاقىسى بيىل – 415،9 مىڭ تەڭگەگە، كەلەسى جىلى 531 مىڭ تەڭگەگە جەتكىزىلمەكشى. 173 مىڭنان استام ورتا مە­ديتسينالىق پەرسونالدىڭ ورتاشا ايلىق تابىسى وسى جىلى – 208 مىڭ تەڭگە، الداعى جىلى 250 مىڭ تەڭگە بولادى. ەل ەرتەڭى – جاس ۇرپاققا ءبىلىم مەن تاربيە بەرىپ جۇرگەن 600 مىڭنان استام پەداگوگتىڭ ورتاشا جالاقىسى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا – 213 مىڭ تەڭگەدەن 243 مىڭ تەڭگەگە دەيىن، مەكتەپتەردە – 292 مىڭ تەڭگەدەن 332 مىڭ تەڭگەگە دەيىن، كوللەدجدەردە – 312 مىڭ تەڭگەدەن 354 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسىرىلمەك.

«باسقادان كەم بولماۋ ءۇشىن ءبىز ءبىلىمدى، باي ءھام كۇشتى بولۋىمىز كەرەك»، دەپ احمەت بايتۇرسىن ۇلى ايتقانداي، كەيىنگى جىلدارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا باسا كوڭىل ءبولىنىپ، قوعامداعى ۇستاز بەدەلى ارتا باستاعانى قۋانتادى. ءبىر كەزدە مۇعالىمنىڭ ماردىم­سىز جالاقىسىن ازسىنىپ، باسقا كاسىپكە اۋىسىپ كەتكەن ازاماتتار مەكتەپكە قايتا ورالىپ جاتىر. ۇستازدىقتى تاڭ­داعان ۇزدىك تۇلەكتەر دە كوبەيىپ كەلەدى. بۇل فاك­تور­لار مۇعالىمدەردىڭ كاسىپ­­تىك دەڭگەيىن كوتەرىپ، وقۋ­شى­لارعا بەرەتىن ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپالىن تيگى­زەرى، مۇنىڭ ءوزى بارلىق سالا­داعى كادرلاردىڭ كاسىبي دايار­لىعىن ارتتىرۋعا بەرىك نەگىز بولارى حاق.

جالپى، 1 ملن-نان اس­تام بيۋدجەتتىك سالا قىز­مەت­كەرى مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور جۇمىسكەرىنىڭ جالاقى­سى كوتەرىلەتىنى، سونداي-اق مەم­لەكەتتىك قولداۋ الاتىن كوم­پانيالارعا  ناقتى مىن­دەت­تەمەلەر جۇكتەۋ ارقى­لى تاعى 2،8 ملن ەڭبەك­كەردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ قاراس­تى­رىلعانى مەملەكەتتىڭ قازىرگى الماعايىپ كەزەڭدە دە حالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا كۇش سالىپ، قاجەتتى رەسۋرستاردى ىزدەستىرىپ تاۋىپ وتىرعانىن اڭعارتادى.

ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيستر­لىگىنىڭ مالىمەتىنە قارا­عان­دا، حالىقتىڭ ەڭبەك ەتۋ­­دەن تۇسەتىن تابىسىنىڭ ۇلەسى سوڭعى 10 جىلدا 10،8 پا­يىزعا ازايعان، ال رەس­پۋبلي­كالىق بيۋدجەتتەن الەۋمەتتىك ترانسفەرتتەرگە بولىنەتىن قارجى كولەمى، كەرىسىنشە،10 پايىز­عا ۇلعايعان. بۇل تەرىس ءۇر­دىس – قوعامدا تۇتىنۋشىلىق كوزقاراس پەن ماسىلدىق پي­عىلدىڭ بەلەڭ الىپ بارا جات­قانىنىڭ ايعاعى. ماسە­لەن، قازىر اتا-انالارىنىڭ زەينەتاقىسى نەمەسە بالالارى ءۇشىن بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقى ەسەبىنەن كۇن كورىپ، ەش جەردە جۇمىس ىستەمەي­تىن ادامدار اۋىلدا دا، قالا­دا دا از ەمەس. وسىنى ەسكەرگەن ۇكىمەتتىڭ ەندى جاڭا جۇ­مىس ورىندارىن كوپتەپ اشۋعا جانە اۋىلدى جەرلەردە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىرعانى قۇپتارلىقتاي. شىن­تۋايتىندا، «اش ادامعا بالىق بەرمە، قارماق بەر» دەگەن ناقىل حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىنىڭ باس­تى قاعيداتى ىسپەتتى.

بۇل رەتتە ۇكىمەت جاڭادان «ۆەلوسيپەد ويلاپ تاپپاي»، قولدا بار تاجىريبەگە سۇيەنۋدى ءجون كورىپ وتىر. ناقتى ايت­قاندا، جامبىل وبلىسىندا بىرنەشە جىلدان بەرى ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار­دى مەملەكەتتىك قولداۋ ەسەبى­نەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبا الداعى ۋا­قىتتا بارلىق وڭىردە كەڭىنەن تاراتىلماقشى. 

جامبىل وبلىستىق اكىم­دىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، وسى ءوڭىردىڭ 10 اۋدانىنىڭ 11 اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراي­تىن 25 اۋىلدا ەنگىزىل­گەن قاناتقاقتى جوباعا 2 478 تۇرعىن مەن جاڭادان قۇرىل­عان 11 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى قاتىسىپ، مەملەكەتتەن جەڭىلدىكتى نەسيە العان. ناتيجەسىندە، ءاربىر وتباسىنىڭ تابىسى ورتا ەسەپپەن 4 ەسەگە ارتقان، دارا كاسىپكەرلەر قاتارى

2 282-گە كوبەيىپ، 589 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان، اتاۋ­لى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى – 65 پايىزعا، جۇمىسسىزدار سانى 36 پايىز­عا ازايعان. الدىن الا ەسەپتەۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا­نىڭ ەكونوميكالىق تيىم­دى­لى­گى بەس جىلدا 14،9 مل­رد تەڭگەگە جەتۋگە ءتيىس. سو­عان قاراعاندا، تەك وڭىر­لەر­دەگى شەنەۋنىكتەر بۇرىن­عى «اند­ەرىنە» باسىپ، بيۋرو­كرا­تيالىق كەدەرگىلەردى كوبەيت­پەسە، جامبىلدىقتار باستا­ماسىنىڭ بەرەرى مول بولماعى انىق.

ۇكىمەتتىك باعدارلامادا وسكەلەڭ ۇرپاقتى ەڭبەككە باۋلۋ، جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرىنە باسىم­دىق بەرىل­گەن. مەكتەپتەردە ەنگى­زى­­لەتىن كاسىپتىك باعدار بەرۋ­شى – پەداگوگتەر وقۋشى­لار­­دىڭ 7-سىنىپتان باس­تاپ ماماندىق تاڭداۋىنا كومەك­تەسپەكشى. كوللەدجدەر جانىنان ستۋدەنتتەردىڭ تاجى­ريبە جيناقتاۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن 100 شاعىن كاسىپورىن قۇرىلماق. جوعارى وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەردىڭ ماماندىعى بويىنشا جۇ­مىسقا ورنالاسۋىنا جار­دەم­دەسە­تىن 103 مانساپ ورتا­لىعى اشىل­ماق. 160 مىڭ تۇلەك پەن جۇمىسسىز قىز-جىگىت ءۇشىن «جاستار پراكتيكاسى»، «العاشقى جۇمىس ورنى» جوبالارى بويىن­شا 400 ايلىق ەسەپتىك كورسەت­كىش مولشەرىندەگى گرانتتار بولىنبەك.

بۇعان قوسا، 3-ءشى (ماماندار) جانە 4-ءشى (بىلىكتى جۇمىسشىلار) ساناتتار بو­يىنشا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا ارنالعان كۆوتانى 4،7 مىڭ ادامعا قىسقارتۋ قاراستىرىلعان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، قازاقستاندا جۇ­مىس ىستەۋگە كەلەتىن شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنىڭ 60 پايىزىنا جۋىعى جۇمىسشىلار بولىپ شىققان. ال ەلىمىزدە 300 مىڭداي ادام جۇمىسسىز جۇرگەن بيىلعى جىلى وڭىرلەر اكىمدىكتەرىنىڭ وتىنىمدەرىنە سايكەس بەكىتىلگەن كۆوتا بويىنشا 28 352 شەتەلدىك جۇمىسكەر مەن ماۋسىمدىق جۇمىسشىنى جۇمىسقا شاقىرۋ كوزدەلگەن. بۇل بىلتىرعىدان ءسال كوپ. وسى ورايدا ونسىز دا جۇمىس كۇشى ارتىق ماڭعىستاۋ وبلىسى – 2 763، الماتى وبلىسى – 2 711، شىمكەنت قالاسى – 501، قىزىلوردا وبلىسى – 462، تۇركىستان وبلىسى  335 شەتەلدىكتى جۇمىسقا شا­قىرىپ وتىرعانى – قايران قالارلىقتاي جاعداي. سونى­مەن قاتار اتىراۋ وبلىسى­نىڭ ءبىر ءوزى بيىل 7 598 شەتەل­دىكتى جۇمىسقا تارتۋعا ءوتىنىم بەرىپ، «كوش باستاپ» تۇرعانى دا ويلاندىرماي قويمايدى. بۇل رەتتە، اسىرەسە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ جەرگىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋىنا قاتاڭ باقىلاۋ ورناتپاي،  شەت ەلدەردەن شاقىرىلاتىن جۇمىسكەرلەر سانىن ازايتۋ قۇر ءسوز بولىپ قالا بەرەتىن سياق­تى. سونداي-اق مۇناي سالا­سىنىڭ قانشاما جوعارى ءبىلىم­دى جەرگىلىكتى ما­مانى تابى­سى جوعارى كەن ورىن­دارىندا قاتارداعى جۇمىس­شى بولىپ ەڭ­بەك ەتىپ، وتبا­سى­لارىن اسىرايتىن ناپاقا تاۋىپ، سوعان قاناعات ەتىپ جۇرگەنىن ەلەپ-ەسكەرىپ جاتقان كىم بار؟

كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعان جىلى حالىقتىڭ حال-جاعدايى قالاي بولاتىنىنا الاڭداعان بەلگىلى قوعام قايراتكەرى قۋات ەسىمحانوۆ ءوزى بۇرىن ەڭبەك ەتكەن پاۆلو­دار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنداعى  بىرقا­تار اۋدان اكىمدەرىمەن سويلە­سىپ، ولارعا اۋىلدارداعى از قامتىلعان تۇرعىندارعا قاز-ۇيرەك بالاپاندارىن ساتىپ اكەلىپ، تاراتىپ بەرىپ، قۇس ءوسىرتۋدى ۇسىنعان ەكەن. مۇنى قۇپ كورگەن اكىمدەر ىلە تۇرمىسى تومەن تۇرعىندار­دىڭ پىكىرلەرىن سۇراستىرعان­دا ءبارى دە مۇنداي شارۋامەن شۇعىلدانۋعا قۋانا كەلى­سەتىندەرىن بىلدىرگەن. الايدا اۋدان باسشىلارى ساناي كەلگەندە ولارعا قا­جەت­تى مىڭداعان بالاپاندى قاي­دان الۋدى بىلمەي، دال بولعان كورى­نەدى. راسىندا دا، ءىرى قۇس فابريكالارىنا جاقىن ورنالاسقان اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى جاز بويى، شارۋاشىلىقتارداعى نەگىزگى جۇمىستارىنان قول­دارى بوس ۋاقىتتا جۇزدەپ با­لا­پان باعىپ، وسىرگەن قۇس­تارىن كۇزدە سويىپ ساتىپ، قو­سىمشا قىرۋار تابىس تاباتىنىن كورىپ-ءبىلىپ ءجۇرمىز. دە­مەك جەرگىلىكتى باسشىلار دۇرىس ۇيىمداستىرا بىلسە، اۋىل­دا تابىس كوزى تابىلاتى­نى كۇمانسىز. ارينە، بۇل ءۇشىن ەڭ الدىمەن تالاي ادام وز­دەرىنە كەدەيشىلىك قامىتىن كيگىز­گەن ماسىلدىق پيعىل مەن ەرىن­شەكتىكتى ەڭسەرە ءبىلۋى قاجەت.

...سولتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىنىڭ شال اقىن اۋدانىن ون جىل باسقارىپ، سو­تسيا­ليستىك ەڭبەك ەرى اتانعان ەسىم شايكين زەينەت دەمالىسىنا شىققان سوڭ، وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىل­دارىنداعى قيىن كەزەڭدە  سول وڭىردەگى تۋعان اۋىلى – ۇلگى­گە باسشىلىق جاساپ، اۋىلداس­تارىن كوكونىس وسىرۋگە ۇگىت­تەپ كوندىرگەن ەكەن. جەكە قوسال­قى شارۋاشىلىقتاردى جاپ­پاي دامىتۋ ىسىنە دە ەل ەسىندە قالعان ەسىم اعامىز سىندى بەدەلى زور، ءسوزى ءوتىمدى ازا­مات­تاردىڭ بەلسەنە اتسالىسۋى قاجەت بولاتىن سياقتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:52

قوسشىدا جاڭا مەكتەپ اشىلادى

ءبىلىم • بۇگىن، 16:25

ۇقساس جاڭالىقتار