80 شارادان تۇراتىن باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ حالىقتىڭ ناقتى تابىسىن جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 4-5 پايىزعا ءوسىرۋدى جانە 2025 جىلعا دەيىن 2 ملن-نان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋدى كوزدەيتىنى كوڭىلگە ۇلكەن ءۇمىت ۇيالاتادى. سونىڭ ىشىندە, باستى بايلىعىمىز – دەنساۋلىعىمىزدى ساقتاۋعا قامقورشى بولىپ جۇرگەن 74 مىڭنان استام دارىگەردىڭ ورتاشا جالاقىسى بيىل – 415,9 مىڭ تەڭگەگە, كەلەسى جىلى 531 مىڭ تەڭگەگە جەتكىزىلمەكشى. 173 مىڭنان استام ورتا مەديتسينالىق پەرسونالدىڭ ورتاشا ايلىق تابىسى وسى جىلى – 208 مىڭ تەڭگە, الداعى جىلى 250 مىڭ تەڭگە بولادى. ەل ەرتەڭى – جاس ۇرپاققا ءبىلىم مەن تاربيە بەرىپ جۇرگەن 600 مىڭنان استام پەداگوگتىڭ ورتاشا جالاقىسى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا – 213 مىڭ تەڭگەدەن 243 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, مەكتەپتەردە – 292 مىڭ تەڭگەدەن 332 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, كوللەدجدەردە – 312 مىڭ تەڭگەدەن 354 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسىرىلمەك.
«باسقادان كەم بولماۋ ءۇشىن ءبىز ءبىلىمدى, باي ءھام كۇشتى بولۋىمىز كەرەك», دەپ احمەت بايتۇرسىن ۇلى ايتقانداي, كەيىنگى جىلدارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا باسا كوڭىل ءبولىنىپ, قوعامداعى ۇستاز بەدەلى ارتا باستاعانى قۋانتادى. ءبىر كەزدە مۇعالىمنىڭ ماردىمسىز جالاقىسىن ازسىنىپ, باسقا كاسىپكە اۋىسىپ كەتكەن ازاماتتار مەكتەپكە قايتا ورالىپ جاتىر. ۇستازدىقتى تاڭداعان ۇزدىك تۇلەكتەر دە كوبەيىپ كەلەدى. بۇل فاكتورلار مۇعالىمدەردىڭ كاسىپتىك دەڭگەيىن كوتەرىپ, وقۋشىلارعا بەرەتىن ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپالىن تيگىزەرى, مۇنىڭ ءوزى بارلىق سالاداعى كادرلاردىڭ كاسىبي دايارلىعىن ارتتىرۋعا بەرىك نەگىز بولارى حاق.
جالپى, 1 ملن-نان استام بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرى مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور جۇمىسكەرىنىڭ جالاقىسى كوتەرىلەتىنى, سونداي-اق مەملەكەتتىك قولداۋ الاتىن كومپانيالارعا ناقتى مىندەتتەمەلەر جۇكتەۋ ارقىلى تاعى 2,8 ملن ەڭبەككەردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعانى مەملەكەتتىڭ قازىرگى الماعايىپ كەزەڭدە دە حالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا كۇش سالىپ, قاجەتتى رەسۋرستاردى ىزدەستىرىپ تاۋىپ وتىرعانىن اڭعارتادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, حالىقتىڭ ەڭبەك ەتۋدەن تۇسەتىن تابىسىنىڭ ۇلەسى سوڭعى 10 جىلدا 10,8 پايىزعا ازايعان, ال رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن الەۋمەتتىك ترانسفەرتتەرگە بولىنەتىن قارجى كولەمى, كەرىسىنشە,10 پايىزعا ۇلعايعان. بۇل تەرىس ءۇردىس – قوعامدا تۇتىنۋشىلىق كوزقاراس پەن ماسىلدىق پيعىلدىڭ بەلەڭ الىپ بارا جاتقانىنىڭ ايعاعى. ماسەلەن, قازىر اتا-انالارىنىڭ زەينەتاقىسى نەمەسە بالالارى ءۇشىن بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقى ەسەبىنەن كۇن كورىپ, ەش جەردە جۇمىس ىستەمەيتىن ادامدار اۋىلدا دا, قالادا دا از ەمەس. وسىنى ەسكەرگەن ۇكىمەتتىڭ ەندى جاڭا جۇمىس ورىندارىن كوپتەپ اشۋعا جانە اۋىلدى جەرلەردە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىرعانى قۇپتارلىقتاي. شىنتۋايتىندا, «اش ادامعا بالىق بەرمە, قارماق بەر» دەگەن ناقىل حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىنىڭ باستى قاعيداتى ىسپەتتى.
بۇل رەتتە ۇكىمەت جاڭادان «ۆەلوسيپەد ويلاپ تاپپاي», قولدا بار تاجىريبەگە سۇيەنۋدى ءجون كورىپ وتىر. ناقتى ايتقاندا, جامبىل وبلىسىندا بىرنەشە جىلدان بەرى ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى مەملەكەتتىك قولداۋ ەسەبىنەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبا الداعى ۋاقىتتا بارلىق وڭىردە كەڭىنەن تاراتىلماقشى.
جامبىل وبلىستىق اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, وسى ءوڭىردىڭ 10 اۋدانىنىڭ 11 اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايتىن 25 اۋىلدا ەنگىزىلگەن قاناتقاقتى جوباعا 2 478 تۇرعىن مەن جاڭادان قۇرىلعان 11 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى قاتىسىپ, مەملەكەتتەن جەڭىلدىكتى نەسيە العان. ناتيجەسىندە, ءاربىر وتباسىنىڭ تابىسى ورتا ەسەپپەن 4 ەسەگە ارتقان, دارا كاسىپكەرلەر قاتارى
2 282-گە كوبەيىپ, 589 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى – 65 پايىزعا, جۇمىسسىزدار سانى 36 پايىزعا ازايعان. الدىن الا ەسەپتەۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى بەس جىلدا 14,9 ملرد تەڭگەگە جەتۋگە ءتيىس. سوعان قاراعاندا, تەك وڭىرلەردەگى شەنەۋنىكتەر بۇرىنعى «اندەرىنە» باسىپ, بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى كوبەيتپەسە, جامبىلدىقتار باستاماسىنىڭ بەرەرى مول بولماعى انىق.
ۇكىمەتتىك باعدارلامادا وسكەلەڭ ۇرپاقتى ەڭبەككە باۋلۋ, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىلگەن. مەكتەپتەردە ەنگىزىلەتىن كاسىپتىك باعدار بەرۋشى – پەداگوگتەر وقۋشىلاردىڭ 7-سىنىپتان باستاپ ماماندىق تاڭداۋىنا كومەكتەسپەكشى. كوللەدجدەر جانىنان ستۋدەنتتەردىڭ تاجىريبە جيناقتاۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن 100 شاعىن كاسىپورىن قۇرىلماق. جوعارى وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەردىڭ ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاردەمدەسەتىن 103 مانساپ ورتالىعى اشىلماق. 160 مىڭ تۇلەك پەن جۇمىسسىز قىز-جىگىت ءۇشىن «جاستار پراكتيكاسى», «العاشقى جۇمىس ورنى» جوبالارى بويىنشا 400 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندەگى گرانتتار بولىنبەك.
بۇعان قوسا, 3-ءشى (ماماندار) جانە 4-ءشى (بىلىكتى جۇمىسشىلار) ساناتتار بويىنشا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا ارنالعان كۆوتانى 4,7 مىڭ ادامعا قىسقارتۋ قاراستىرىلعان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋگە كەلەتىن شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنىڭ 60 پايىزىنا جۋىعى جۇمىسشىلار بولىپ شىققان. ال ەلىمىزدە 300 مىڭداي ادام جۇمىسسىز جۇرگەن بيىلعى جىلى وڭىرلەر اكىمدىكتەرىنىڭ وتىنىمدەرىنە سايكەس بەكىتىلگەن كۆوتا بويىنشا 28 352 شەتەلدىك جۇمىسكەر مەن ماۋسىمدىق جۇمىسشىنى جۇمىسقا شاقىرۋ كوزدەلگەن. بۇل بىلتىرعىدان ءسال كوپ. وسى ورايدا ونسىز دا جۇمىس كۇشى ارتىق ماڭعىستاۋ وبلىسى – 2 763, الماتى وبلىسى – 2 711, شىمكەنت قالاسى – 501, قىزىلوردا وبلىسى – 462, تۇركىستان وبلىسى 335 شەتەلدىكتى جۇمىسقا شاقىرىپ وتىرعانى – قايران قالارلىقتاي جاعداي. سونىمەن قاتار اتىراۋ وبلىسىنىڭ ءبىر ءوزى بيىل 7 598 شەتەلدىكتى جۇمىسقا تارتۋعا ءوتىنىم بەرىپ, «كوش باستاپ» تۇرعانى دا ويلاندىرماي قويمايدى. بۇل رەتتە, اسىرەسە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ جەرگىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋىنا قاتاڭ باقىلاۋ ورناتپاي, شەت ەلدەردەن شاقىرىلاتىن جۇمىسكەرلەر سانىن ازايتۋ قۇر ءسوز بولىپ قالا بەرەتىن سياقتى. سونداي-اق مۇناي سالاسىنىڭ قانشاما جوعارى ءبىلىمدى جەرگىلىكتى مامانى تابىسى جوعارى كەن ورىندارىندا قاتارداعى جۇمىسشى بولىپ ەڭبەك ەتىپ, وتباسىلارىن اسىرايتىن ناپاقا تاۋىپ, سوعان قاناعات ەتىپ جۇرگەنىن ەلەپ-ەسكەرىپ جاتقان كىم بار؟
كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعان جىلى حالىقتىڭ حال-جاعدايى قالاي بولاتىنىنا الاڭداعان بەلگىلى قوعام قايراتكەرى قۋات ەسىمحانوۆ ءوزى بۇرىن ەڭبەك ەتكەن پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنداعى بىرقاتار اۋدان اكىمدەرىمەن سويلەسىپ, ولارعا اۋىلدارداعى از قامتىلعان تۇرعىندارعا قاز-ۇيرەك بالاپاندارىن ساتىپ اكەلىپ, تاراتىپ بەرىپ, قۇس ءوسىرتۋدى ۇسىنعان ەكەن. مۇنى قۇپ كورگەن اكىمدەر ىلە تۇرمىسى تومەن تۇرعىنداردىڭ پىكىرلەرىن سۇراستىرعاندا ءبارى دە مۇنداي شارۋامەن شۇعىلدانۋعا قۋانا كەلىسەتىندەرىن بىلدىرگەن. الايدا اۋدان باسشىلارى ساناي كەلگەندە ولارعا قاجەتتى مىڭداعان بالاپاندى قايدان الۋدى بىلمەي, دال بولعان كورىنەدى. راسىندا دا, ءىرى قۇس فابريكالارىنا جاقىن ورنالاسقان اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى جاز بويى, شارۋاشىلىقتارداعى نەگىزگى جۇمىستارىنان قولدارى بوس ۋاقىتتا جۇزدەپ بالاپان باعىپ, وسىرگەن قۇستارىن كۇزدە سويىپ ساتىپ, قوسىمشا قىرۋار تابىس تاباتىنىن كورىپ-ءبىلىپ ءجۇرمىز. دەمەك جەرگىلىكتى باسشىلار دۇرىس ۇيىمداستىرا بىلسە, اۋىلدا تابىس كوزى تابىلاتىنى كۇمانسىز. ارينە, بۇل ءۇشىن ەڭ الدىمەن تالاي ادام وزدەرىنە كەدەيشىلىك قامىتىن كيگىزگەن ماسىلدىق پيعىل مەن ەرىنشەكتىكتى ەڭسەرە ءبىلۋى قاجەت.
...سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ شال اقىن اۋدانىن ون جىل باسقارىپ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتانعان ەسىم شايكين زەينەت دەمالىسىنا شىققان سوڭ, وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنداعى قيىن كەزەڭدە سول وڭىردەگى تۋعان اۋىلى – ۇلگىگە باسشىلىق جاساپ, اۋىلداستارىن كوكونىس وسىرۋگە ۇگىتتەپ كوندىرگەن ەكەن. جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى جاپپاي دامىتۋ ىسىنە دە ەل ەسىندە قالعان ەسىم اعامىز سىندى بەدەلى زور, ءسوزى ءوتىمدى ازاماتتاردىڭ بەلسەنە اتسالىسۋى قاجەت بولاتىن سياقتى.
