ادەبيەت • 09 ماۋسىم, 2022

مىڭ سان بولمىس – تاڭعالما

340 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

جازۋشى ءۇشىن جازۋدان قيىن ءھام جازۋدان وڭاي جۇمىس جوق. جازۋ – مەحنات, جازۋ – ازاپ, جازۋ – راحات. ارينە, اقىننىڭ ءبارى مىقتى, جازۋشىنىڭ ءبارى شەبەر بولا المايتىنى تاعى انىق. ونىڭ ۇستىنە ادەبيەتكە تەك كلاسسيكالىق ولشەممەن قارايتىنىمىز دا كەيدە ادىلەتسىز كورىنەدى. اركىم ءوز قاداري-حالىنشە جازادى, اركىم ءوز بيىگىندە قالادى.

مىڭ سان بولمىس – تاڭعالما

سۋرەتتە: ەرنەست حەمينگۋەي كەزەكتى شىعارماسىن جازىپ تۇر.

بايقاساق, اردىڭ ىسىنە با­لانعان ونەردە جاقسى جازۋ تا­لانت­قا عانا بايلانىستى ەمەس. قالامگەردىڭ جازۋىنا ونىڭ شەبەرلىگىنەن بولەك, بولمىسى, مىنەزى, ءتارتىبى, عادەتى, تۇر­مىس جاعدايى, كۇن رەجىمى, ءتىپتى كوڭىل كۇيى دە اسەر ەتسە كەرەك.

«تۇسكە دەيىن گازەت وقىماڭىز»

بۋلگاكوۆتىڭ كەيىپكەرى پروفەسسور پرەوبراجەنسكي: «تۇسكە دەيىن كەڭەستىك گازەت­تەردى وقىماڭىز», دەپ جار سالادى. گازەت بەتىندەگى جاڭالىق­تار باعانى الدەكىمنىڭ كوڭىل كۇيى مەن تابەتىن بۇزاتىن بولسا, ەندى بىرەۋدى جازۋعا دايىنداۋى مۇمكىن.

جازۋشىلىققا دەيىن گاب­ريەل گارسيا ماركەس جۋرناليست بولعانى بەلگىلى. اۆتور تاڭ شاپاعى كورىنگەنشە ويانۋدى ءجون كورگەن. ەڭ الدىمەن, تاڭعى گازەتتەردى وقىپ, سودان كەيىن عانا جازۋ­عا وتىر­عان. سونداي-اق مار­كەس قو­ناقۇيلەر مەن جالعا الىن­عان جازۋ ماشينالارىندا جۇمىس ىستەي المايتىنىن ايتادى. ونىڭ ويىنشا, بولمە مەن زاتتار «ونىڭ جۇمىسىمەن جىلىنۋى كەرەك».

شىنىندا دا, كەيدە جازۋعا كىرىسە الماي وتىرعاندا, باس­قا دۇنيەلەردى وقىپ, وتالىپ الۋ ادەتى قالام ۇستاپ جۇر­­گەن بارشا قاۋىمعا ءتان بول­سا كەرەك. وقىعاندا دا – وي قۋاتىڭا قان جۇگىرتەتىن ءتاۋىر دۇنيەنى وقىماساڭ, پروفەسسور پرەوبراجەنسكي ايت­قانداي, گازەت بەتىندەگى كەي جاڭا­لىق­تاردان ءتۇڭىلىپ كە­تۋىڭىز ابدەن مۇمكىن.

نوبەل العان قارىنداش

عابيت مۇسىرەپوۆ ايگىلى «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ ستسەناريىن قارىنداشپەن جازىپ شىققانى امبەگە ايان. قادىر اقىن دا ولەڭدەرىن قا­رىنداشپەن جازعانىن بىلەمىز. «ويتكەنى وتە ىڭعايلى, تۇرىپ تا, وتىرىپ تا, جاتىپ تا جازا بەرەمىن», دەيتىن ءوزى. سول سياق­تى دجون ستەينبەك تە شى­عار­مالارىنىڭ العاشقى نۇسقاسىن قارىنداشپەن جازاتىن. جۇمىس ىستەر الدىندا ول ونداعان جاقسى ۇشتالعان قارىنداشىن سايلاپ قويادى. اۆتور قارىنداش تاڭداۋدا دا مۇقيات بولدى: ول تەك Blackwing ءونىمىن قولداناتىن. وسىلايشا, تاڭدالىپ, تالعا­نىپ الىنعان قالامنان تۋعان جازۋلار اۆتورعا نوبەل, پۋ­ليت­تسەر سىيلىقتارىن الىپ بەردى.

سيقىرلى قالپاق

«قالپاقتاعى مىسىق», «گرينچ روجدەستۆونى قالاي ۇرلادى» فيلمدەرىمەن بەلگىلى امەريكالىق بالالار جازۋشىسى, انيماتور تەودور سيۋز گايسەل, نەگىزىنەن «دوكتور سيۋز» لاقاپ اتىمەن تانىمال.

سول دوكتور سيۋز باس كيىم­دەردى جاقسى كورىپتى. گاي­سەل توپتاماسىندا 300-گە جۋىق ءتۇرلى قالپاق بولعان. شى­عار­ماشىلىق داعدارىسقا تۇس­كەن اۆتور سامساعان قال­پاق­تاردىڭ ءبىرىن تاڭداپ كيىپ, جازۋ ۇستەلىنە وتىرادى ەكەن. گايسەلدىڭ بارلىق تۋىندىلارىندا ءتۇرلى ءتۇستى ءھام تۇپنۇسقا باس­كيىم كيگەن كەيىپ­كەرلەر بولاتىنى دا سودان. ەستەلىكتەرگە سۇيەنسەك, ءتىپتى قوناقتار دا كەيدە جازۋ­شىنىڭ ۇيىنە قالپاقپەن (كەز كەلگەن ەمەس, ەرەكشە ءساندى قال­پاق­پەن) كەلۋگە ءماجبۇر بولىپتى. قىزىق...

ءتۇرلى ءتۇستى جازۋ

جازۋ كەزىندە قاتاڭ ەرەجە­لەردى ۇستاناتىنداردىڭ ءبىرى – مودەرنيست جازۋشى ۆيرد­­جينيا ۆۋلف. ول كۇندە تاڭەر­تەڭ بيىكتىگى 90 سم بولاتىن جازۋ ۇستەلىندە 2,5 ساعات بويى تۇرىپ جازاتىن. وعان ارنايى جاسالعان مولبەرتتى پاي­دا­لا­نىپتى. اۆتوردىڭ نەمەرە اعاسى كۆەنتين بەلل مۇ­­نىڭ ءبارى ۆۋلف پەن ونىڭ اپكەسى, سۋرەتشى ۆانەسسا بەلل اراسىنداعى باسەكەدەن تۋىن­داعانىن ايتادى. ۆۋلف بۇل جۇمىس ادەتىن, شامامەن 1912 جىلعا دەيىن ساقتادى. كەيى­نىرەك ول اكەسى سەر لەسلي ستي­ۆەن سياقتى تىزەسىندە فانەر تاقتاسى بار الاسا كرەسلودا جازاتىن بولدى.

ايتا كەتەيىك, تۇرىپ جازاتىن اۆتورلاردىڭ قاتارىندا حەم اعاي مەن چارلز ديككەنس تە بار. بۇ­عان تاڭعالۋدىڭ قا­جەتى جوق. نەگە دە­سەڭىز, تۇرىپ جۇمىس ىستەۋ, ەڭ ال­دى­مەن, ومىرت­قاعا پايدالى. القيسسا.

ۆيردجينيا ۆۋلفتىڭ جازۋ­دا ءتۇرلى ءتۇستى سيالاردى پاي­­­دا­­لانعانىن دا بىلەمىز. ونىڭ سۇيىك­تى ءتۇسى – كۇلگىن. ال الەك­ساندر ديۋما ءتۇرلى تۇستەردى شىعار­ماشى­لىقتا نەگىزگى دەتال رەتىندە قول­دان­عان. ماسەلەن, ول ءار جانرعا ءار ءتۇستى پايدالاندى. كوك ءتۇس فان­تاستي­كالىق رومانداردىڭ ءتۇسى بولسا, قىزعىلت ءتۇس ماقا­لالار مەن كوركەم ادەبيەت­تەر­گە, ال سارى ءتۇس پوەزياعا ارنالدى.

كافكا نە دەدى؟

جازۋداعى ءتۇرلى ءتۇستى سيا­نىڭ سىرىن فرانتس كافكا اشادى. بىردە وعان زامانداسى اقىن ەرنەست لەدەرەردىڭ ولەڭدەرىن اشىق-كوك سيا­مەن ەرەكشە قاعازعا تۇسىرەتى­نىن ايتىپتى. كافكا ەش تاڭعال­ماستان, اقىننىڭ بۇل ارەكەتىن بىلاي دەپ تۇسىندىرەدى: ء«ار سيقىرشىنىڭ ءوز ءداستۇرى بار. ماسەلەن, گايدن مەيرام­دا­عى­داي باسىنا جالعان شاش قويىپ, بەتىنە وپا جاعىپ الىپ مۋزىكا شىعاراتىن بولعان. جازۋ – ءوز تابيعاتىندا رۋحتاردى ارباۋ بولىپ سانالادى». راسىندا, جازۋشىلاردىڭ «وعاش» مىنەزدەرى مەن ارەكەت­تەرىنىڭ سىرى كافكانىڭ وسى انىقتاماسىنا
سىيىپ تۇر­عانداي.

سوڭعى جاڭالىقتار