ارتۋش كاراپەتيان, ارميان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى:
– اسسامبلەيا سەسسياسى بارشامىزدىڭ باسىمىزدى قوساتىن ۇلكەن مەرەكە ىسپەتتى. ارينە, اسسامبلەيا جۇمىسىن ايتار بولسام, ونىڭ حالقىمىزدى جۇدىرىقشا جۇمىلدىرا الاتىن بەدەلگە يە بولىپ وتىرعانى كۇمانسىز. كەيبىر الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردەگى جاعدايعا قاراپ, پرەزيدەنتىمىزدىڭ سارابدال ساياساتىنا كوز جەتكىزەسىڭ.
حالىقتىڭ بىرلىگى كەز كەلگەن قارۋىڭنان, ءتىپتى, سىرتتان كەلەتىن قاۋىپتەن دە كۇشتى. باياعىدا ناۋرىز مەرەكەسىن بۇرىش-بۇرىشتا ءوز بەتىمىزشە تويلايتىنبىز, قازىر ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوس وكىلدەرى بولىپ بىرىگىپ تويلايتىن كۇنگە جەتتىك. سوڭعى ارميان قوعامى ۇيىمداستىرعان ناۋرىز مەرەكەسىنە كوپتەگەن ەتنوس وكىلدەرىنىڭ كەلۋى سول ءسوزىمنىڭ راستىعىن بىلدىرەدى.
ەرگەشباي قولمەتوۆ, قوستاناي وبلىستىق تاجىك-وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى:
– وڭىرىمىزدەن سەسسياعا 27 دەلەگات كەلسە, سونىڭ 18-ءى قحا مۇشەسى بولىپ تابىلادى. جالپى, وبلىستا 18 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ بارلىعى دا ەلباسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىنە ەرەكشە ىقىلاس تانىتىپ كەلەدى. جانە دە سەسسيانىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى: بەيبىتشىلىك, رۋحانيات جانە كەلىسىم مادەنيەتى» دەپ اتالۋىنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ ەڭ وركەنيەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ماقساتىنان تۋىنداپ وتىرعاندىعىنا ەش كۇمان جوق.
ارينە, ەڭ الدىمەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاي ءبىلۋىمىز قاجەت. ول بولعان جەردە بەرەكە دە بولارىن ۋاقىتتىڭ ءوزى اينالامىزداعى جاعدايلاردان تالاي دالەلدەدى دە. مەنىڭ ايتپاعىم, ءارتۇرلى ەتنوستان بولساق تا, تىلەگىمىز بار. ءارتۇرلى ءتىلىمىز بولعانىمەن, جۇرەگىمىز ءبىر. سوندىقتان دا بىرلىكتە, تاتۋلىقتا ءومىر سۇرۋدەمىز.
زەرە كيىكوۆا, اقمولا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى انالار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى:
– اسسامبلەيا ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىقتى, تاتۋلىق پەن دوستىقتى قالىپتاستىرىپ كەلەدى. جالپى, بۇل قاسيەتتەردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ قانىمىزدا بار. انالار كەڭەسىنە سايلانعالى بەرى قىزداردىڭ تاربيەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەمىن. ءبىز وڭىرىمىزدەگى كوپتەگەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەرمەن بايلانىس ورناتىپ, جاقسى داستۇرلەردى قىزدارىمىزدىڭ بويىنا سىڭىرۋگە اتسالىسىپ ءجۇرمىز.
بۇدان وزگە, وبلىستا «شاڭىراق» دەگەن مەكتەپ جۇمىس ىستەسە, وندا ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى ءوز انا تىلدەرىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ءتىلدى دە ەركىن مەڭگەرۋگە تالاپتانىپ ءجۇر. ءتىل ارقىلى قازاقتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن تەرەڭ بىلۋگە بولاتىنىن جاقسى تۇيسىنۋدە. ەلىمىزدەگى تىنىشتىق پەن تاتۋلىق, مىنە, وسىنداي يگى شارالار ارقىلى ورنايتىنىنا كوز جەتكىزىپ كەلەمىز.
يۋسۋپ شاحشاەۆ, ماڭعىستاۋ وبلىستىق «حالىقتىق كەلىسىم» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى:
– تەك كەلىسىم مادەنيەتى مەن بەيبىتشىلىك ارقىلى ءبىز ەلباسى العا قويعان مىندەتتەرگە قول جەتكىزە الامىز. قازىرگى مەجە ەتىپ وتىرعان 30 الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ قاتارىنان عانا ەمەس, ءتىپتى, وندىقتىڭ ىشىنەن كورىنسەك تە ونىڭ بارلىعى ءوز قولىمىزدا.
قازاقتار «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. ونى ءبىز الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردەگى جاعدايلاردان انىق كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان دا, ءبىز ءوز وڭىرىمىزدە «حالىقتىق كەلىسىم» قوعامدىق بىرلەستىگىن قۇرىپ, وعان 20-عا جۋىق ەتنومادەني بىرلەستىكتى تارتا بىلدىك. ءسويتىپ, ءبىز وسكەلەڭ ۇرپاققا وركەنيەتتى ەلدى قالدىرۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرمىز. بۇل رەتتە قازاق حالقىنىڭ بارلىق ەتنوس وكىلدەرىن بىرىكتىرۋشى دىڭگەك ەكەنىن ەرەكشە ايتا كەتكىم كەلەدى.
ماگومەد لورسانوۆ, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى:
– ەگەر بىرلىك بولماسا, وندا ول ەلدە تارتىپسىزدىك ورنايدى. كەيبىر شەتەلدەردەگى جاعداي سوعان مىسال بولا الادى. بۇرىندارى بۇگىندە ۇلتارالىق جانجالدار ۋشىعىپ تۇرعان كوپتەگەن ەلدەر تاتۋلىق پەن بىرلىكتە ءومىر سۇرگەن جوق پا ەدى, ەندى بارلىعى دا قايدا كەتتى. سوندىقتان دا ءبىز تاتۋلىعىمىزدى ساقتاي ءبىلۋىمىز كەرەك.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلباسىمىزدىڭ تۋىندىسى دەسەك, سول ينستيتۋتىمىز قازىر ءبىزدى تاتۋلىقتا تىرشىلىك كەشۋگە باستاپ وتىر. پرەزيدەنتىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتكەر ەكەنىنە وسىندايدا كوز جەتكىزە تۇسەسىڭ. قازاقستانداعى بەيبىتشىلىك, رۋحانيات جانە كەلىسىم مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋى وسىنداي سىندارلى ساياساتتىڭ ارقاسى. سوندىقتان دا بارىمىزدى قادىرلەي ءبىلۋىمىز كەرەك.
ەلباسى ءسوزى ەرتەڭگى ۇرپاققا دا ۇلاعات
شامسۋللا حايبۋللاەۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى «سولتۇستىك سومانيون» تاجىك قوعامدىق بىرلەستىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ەلباسىنىڭ سەسسيادا ايتقان ءسوزىن بار زەيىنىمدى سالىپ تىڭدادىم. مەن بۇگىن ەل بولامىز دەگەن جۇرتتىڭ قانداي تىرشىلىك كەشۋىنىڭ باعدارلاماسىن ەستىدىم. وسىنى ءوزىمىزدىڭ بىرلەستىكتەرگە, جۇمىستاستارىما, بارلىق تانىستارىما ايتۋعا اسىقپىن. ول كىسىنىڭ «كەلىسىم مادەنيەتى–ماڭگىلىك بولۋى ءتيىس» دەگەن ءسوزى بۇگىنگى قازاقستان ازاماتتارىنا عانا ەمەس, ەرتەڭگى ۇرپاققا دا ارنالىپ, سولارعا دا باعىتتالىپ ايتىلعان ۇلاعات. قازاقستاندا قازىر قاي ەتنوستىڭ وكىلى جوق, بىراق ءبارىمىز ءبىر وتانىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ەڭبەكتەنۋدەمىز. مەن وسىعان ماقتانىپ, وسىنى اۋىز تولتىرىپ ايتا الامىن.
كۇندەلىكتى ومىردەن بايقاعانىم, بىزدەر, قازاقستاندىقتار پاتريوتپىز. ال ەلدى وسىنداي بىرلىككە ۇيىتۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتقارار ءرولى ەرەكشە. مەن سەسسياعا العاش رەت قاتىستىم. العان اسەرىمدى اۋىز جەتكىزىپ ايتا المايتىن شىعارمىن. بۇگىنگى اتموسفەرا, بۇگىنگى پاتريوتتىق سەزىم كوڭىلدى تاسىتىپ جىبەرگەندەي. ەلگە بارعان سوڭ كورگەن-بىلگەنىمدى, ەستىگەنىمدى, ەلباسىنىڭ ەستى ءسوزىن بار جان-تانىممەن جەتكىزەمىن.
قازاقستاندى دا, ءوزىن دە الەمگە تانىتتى
الەكساندر ۆيكتورەنكو, رەسەي ازاماتى, ۇشقىش-عارىشكەر, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, سەسسيا قوناعى.
مەن سولتۇستىك قازاقستاندا تۋىپ-ءوستىم. 18 جىل تابانىم قازاق توپىراعىن يىسكەپ, ۇشقىش بولامىن دەپ ارمان قۋىپ, ورىنبورعا وقۋعا اتتاندىم. ۇشقىشتىقتىڭ سوڭى عارىشكەرلىككە ۇلاستى. 4 رەت عارىشتا بولىپ, 1,5 جىل پلانەتامىزدى عارىشتان تاماشالادىم. قازىر زەينەتكەرمىن. ەلگە جىل سايىن قىدىرىپ كەلىپ تۇرامىن, وسى جولى دوسىم اناتولي باشماكوۆتىڭ شاقىرۋىمەن اسسامبلەيانىڭ سەسسياسىنا قاتىستىم.
جالپى, قازاقستانعا قاتىسى بار سىرتتاعى ءاربىر جان ەلگە قۇلاعىن ءتۇرىپ جۇرەدى. سول ءتارىزدى مەنىڭ دە جۇرەگىمنىڭ ءبىر بۇرىشىندا تۋعان وتانىم – قازاقستان تۇرادى. مەن ەلىمىزدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىس جاسايتىنىن بۇرىننان بىلەتىنمىن, ال وسى جولى ونىڭ جۇمىسىنا قاتىسىپ, كوزبەن كورگەنىمە قۋانىشتىمىن.
مەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتى وتە قۇرمەتتەيتىن جانمىن. ارقاشان ونىڭ ايتقان سوزدەرىن ۇلكەن سۇيسىنىسپەن تىڭدايمىن. ول ەلدى قيىندىقتاردان الىپ شىعىپ, قۋاتتى مەملەكەت قۇردى, ءوزىن دە, قازاقستاندى دا الەمگە تانىمال ەتتى. قازاقستاندىقتار وسى 22 جىلدىڭ ىشىندە وزدەرىنىڭ ەڭبەكسۇيگىش, دوستىقتىڭ تۋىن كوككە كوتەرگەن رۋحى مىقتى حالىق ەكەنىن الەمگە ايگىلەدى.
بۇگىنگىنىڭ باعاسى ۋاقىت وتە كەلە ارتا بەرەدى
يۋري يۆلەۆ, قوستاناي وبلىستىق ورىس قوعامىنىڭ توراعاسى.
مەن شەتەلدەرگە, كورشى رەسەيگە جولساپارمەن بارعانىمدا ونداعى جۇرت بىزدەگى تابىسقا قىزىعىپ, ونىڭ سىرى نە دەپ سۇراپ جاتادى. قازاقستاندىقتاردىڭ وزگەلەردەن ەرەكشەلىگى – الدىمەن شارۋانى قولمەن ىستەپ, ءسوزدى ەكىنشى كەزەككە قوياتىنى بولسا كەرەك. ەلباسىمىزدىڭ «الدىمەن– ەكونوميكا, سوسىن بارىپ ساياسات» دەۋىندە وسىنداي سىر بار عوي. سول سەكىلدى ءبىزدىڭ بىرلەستىگىمىز دە ءبىرىنشى كەزەككە ءىستى قويادى.
جالپى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تاجىريبەسى ۇلكەن مەكتەپ. مۇندا دا ءسوز ەمەس, الدىمەن ناقتى جۇمىس جاتادى. باتىس الەمى ەندى ايتىپ جۇرگەن اڭگىمە قازاقستاندا 19 جىل بويىنا جەمىستى ءىس جاساپ كەلەدى. مەنىڭشە, قازاقستاننىڭ وسى جىلدار ىشىندەگى العان اسۋلارىندا اسسامبلەيانىڭ ۇلەسى مول.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى اتقارعان ىستەرىمىزدىڭ ناقتى باعاسى 50-60 جىلدان كەيىن بەرىلەدى. 20 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ءبىز نەدەن باستادىق, قانداي جەتىستىكتەرگە جەتتىك, ول جارتى عاسىردان كەيىن زەرتتەۋشىلەردىڭ مۇقيات زەردەلەر نىسانى بولادى دەپ ويلايمىن. ءبىز ءدال قازىرگى كۇنى قانداي تاريحي كەزەڭدە ءومىر سۇرگەنىمىزدى سەزىنبەۋىمىز دە مۇمكىن, ال كەلەر ۇرپاق ونىڭ جەمىسىن جەپ, اعا بۋىنعا ريزاشىلىعىن ايتادى دەپ شامالايمىن.
