وتكەن قىس ورتاسىندا تەبىندە جۇرگەن ءسۇتى بۇلاقتاي كەر بيە پىشاققا ىلىكتى. اۋەلى اۋىل ادامدارى بيە الدەبىر اۋرۋعا شالدىققان شىعار دەپ توپشىلاعان. كىشىگىرىم شوشالاداي ءىرى بيە اۋىل قوتانىنا سۇلدەرىن سۇيرەتىپ ازەر تۇياق ىلىكتىرگەن. مال بولمايتىنىن كورگەن سوڭ جىگىتتەر جينالىپ, سويىپ الىپتى. سول كەزدە ەت پەن تەرىنىڭ ورتاسىندا قالىپ قويعان قۇس مىلتىقتىڭ ءىرى وقتارى تابىلعان. الدەبىرەۋ تەبىندە جۇرگەن جىلقىنى اتادى دەگەن سۋىق وي ەشقايسىسىنىڭ ساناسىنا كىرە قويماعان. ءبىر وتباسىن اسىراپ وتىرعان, اتام قازاق قاسيەتتى ساناعان جىلقى مالىنا كىمنىڭ قولى كوتەرىلسىن. جانتۇرشىكتىرەر جامان وقيعا جابۋلى كۇيىندە قالدى. ارادا از ۋاقىت وتكەن سوڭ تەبىندە جۇرگەن تاعى ءبىر بيە وققا ۇشتى. سول جولى الدەبىر بەزبۇيرەك قاسكۇنەمنىڭ قولىنان كەلگەن قاستاندىق ەكەندىگى بەلگىلى بولدى. ۇيىرگە ءتۇسىپ جۇرگەن ايعىر دا اجال قۇشتى. ۇزىن-ىرعاسى بەس بىردەي جىلقى وققا ۇشتى. مال يەلەرى قۇقىق قورعاۋ ورىندارىنا ىلە حابار بەرگەنىمەن, وقىس وقيعا ۋاقتىلى اشىلماي, جىلقى اتقان جامان نيەتتى ادامدار تابىلماي قالدى.
– قاستىقپەن ىستەلگەن نارسە, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى بالتابەك جانتالينوۆ, – ۇرى بولسا ايدالادا اتىپ جىققان مالدىڭ ەتىن تىك كوتەرىپ الىپ كەتپەس پە ەدى؟! وققا ۇشىپ جايراپ قالعانىنا قاراعاندا, قوقان-لوقى جاساعان سىڭايلى. وقىس وقيعاعا سەبەپ بولىپ وتىرعان جايىلىم جايى, ونىڭ تارلىعى قازىر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ شىمبايىنا باتىپ وتىر. جوعارعى جاقتا «بۋراباي» ۇلتتىق پاركى, تومەنگى جاقتا ەگىستىك القاپتارى. ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعان اۋىل ادامدارى ەندىگى ارادا مال دا باعا المايتىن بولىپ تۇر. جايىلىمنىڭ ارعى شەتىنە ۇلتتىق پارك اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزعان. ول جاققا مال باقپاق تۇگىل, اتتاپ اياق باسا المايسىڭ. جاز بويى جىلقى بىتكەن جارقاباقتىڭ بويىندا ءتىلىن تىستەپ تۇرادى. ول جەر دە شۇيگىن جەر ەمەس. زاڭسىز پوليگون. شاشىلعان كۇل-قوقىس, مالدىڭ, ءيتتىڭ ولىمتىگى.
وسى ارادا زاڭسىز پوليگون تۋرالى ءبىراۋىز ءسوز ايتا كەتەلىك. اقساقالدىڭ وكىنىشتى دامىنەن كەيىن ادەيى بارىپ كوردىك. اۋىل ىرگەسىنەن باستالاتىن بەي-بەرەكەت كۇل-قوقىس توككەن ورىندار الدەنەشەۋ. ءتىپتى ساناپ تاۋىسا المايسىڭ. بۋرابايدىڭ باۋرايىنداعى تاماشا تابيعاتتىڭ رەڭىن بۇزىپ, اقجوڭقا بولىپ شاشىلىپ جاتىر. كورگەندە جۇرەگىڭ اينيتىنى بىلاي تۇرسىن, ايتساڭ اۋزىڭا ۇشىق شىعاتىنداي. تابيعات جاناشىرلارىنىڭ يت ارقاسى قيانداعى جەر ەمەس, الەمگە ايگىلى بۋرابايدىڭ باۋرايىنداعى مىنا سوراقىلىقتى كورمەي, قايدا قاراپ وتىرعاندىقتارىن تۇسىنە المايسىز. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كوكتەمدە ەرىگەن قار سۋى سانسىز جىرا, ور بولىپ وپىرىلعان تەرەڭ ساي ارقىلى زاڭسىز پوليگونداردىڭ بار قوقىسىن كىشى شاباقتى كولىنە قۇيادى. ديقاندار قايىڭ شوقتارىنىڭ ءدال ىرگەسىنە دەيىن تاقاپ, قاۋسىرا جىرتىپ تاستاپتى. جاڭا كوكتەپ كەلە جاتقان بالاپان اعاشتار جىرتىلعان جەردىڭ استىندا قالعان.
جايىلىم جايى جانىنا باتىپ وتىرعان اۋىلدا بيىلعى كوكتەمنىڭ سوڭىن الا تاعى دا داۋ شىقتى. بۇل جولى اۋىل تۇرعىندارى ازىن-اۋلاق مالدارىن جايىپ وتىرعان جايىلىمدارىن قورعاپ, ورە تۇرەگەلدى. تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ءسال تاراتىپ ايتالىق, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باعىمىندا 200 باس جىلقى, 200-گە تاياۋ قارا مال, ءتورت ءجۇزدىڭ توڭىرەگىندە قوي-ەشكى بار. جايىلىمدىق جەر 1 743 گەكتار. مال ماماندارى ءار قارا مالعا 9 گەكتار شاماسىندا جايىلىمدىق جەر قاجەت دەپ ەسەپتەگەنىمەن, بۇل وڭىردەگى ءشوپتىڭ شىعىمى قيسىنعا كەلە قويمايدى. ويتكەنى تاۋلى-تاستى جەر. وتكەن جىلعى قۋاڭشىلىقتا قىرات-قىرقالارداعى ءشوپ تامىرىنا دەيىن كۇيىپ كەتتى. بيىل دا كوكتەم شىققالى اسپاننان ءنار تامعان جوق. مالساق قاۋىم ءتورت ت ۇلىك مالىن قايدا اپارىپ جايارىن بىلمەي دال. ون مىڭ گەكتارعا جۋىق ەگىن ەگەتىن سەرىكتەستىك توڭىرەكتىڭ ءبارىن قۋسىرىپ, جىرتىپ تاستاعان. ول ازداي قالادان كەلگەن الدەبىر كاسىپكەر اۋىل ىرگەسىنە قورا سالىپ الىپ, مال باعىپ وتىر. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەشكىمنەن رۇقسات الماعان. ءبىز بۇل جونىندە اۋىلدىق وكرۋگ اكىمىنەن سۇراپ بىلدىك.
– جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەگەن, – دەيدى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى جەڭىس كوبەنوۆ, – ايتپەسە ۆەتەرينارلىق ەسەپتە بار. جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلسە دە, اۋىل تۇرعىندارىنا تيەسىلى جايىلىمدا مالىن باعا المايدى. بار سۇراق وسىندا بولىپ تۇر.
جەكە كاسىپكەردىڭ بىرنەشە جىل بويى مال باعىپ جۇرگەندىگىن اۋىل تۇرعىندارى كورسە دە ۇندەمەگەن. كاسىپكەر جىل سايىن مال باسىن كوبەيتۋدە. تابىنعا تابىن, ۇيىرگە ءۇيىر قوسىلىپ جاتىر. اقكوڭىل اۋىل ادامدارى مال باققانىنا قارسى ەمەس, زاڭداستىرىپ, وزىنە تيەسىلى جايىلىم جەر السا ەكەن دەيدى. وقيعا وسىلاي بەيبىت سيپاتتا ءوربي بەرەر مە ەدى, قايتەر ەدى, ىرگەدەگى جاسىل اۋىلىنىڭ 120 جىلقىسى اقىلباي اۋىلىنىڭ جايىلىمىنا تۇسكەن كەزدە شۋ شىققان.
جايىلىم ءادىل ءبولىنىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ وكپە-نازىن تارقاتۋ ءۇشىن ءبىر شەشىمگە كەلۋ قاجەت ءتارىزدى. اۋىل تۇرعىندارى تابالدىرىعىن توزدىرعان اۋدان اكىمدىگى قيىن ءتۇيىندى شەشىپ بەرەر دەگەن ءۇمىت بار. ايتپەسە, بۇگىن جىلقى اتقانداردىڭ ەرتەڭ وزگەنى قاراۋىلىنا بايلاماسىنا كىم كەپىل؟!
اقمولا وبلىسى,
بۋراباي اۋدانى
