قۇرىلۋى ىقتيمال ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ الدىنا قويىلاتىن باستى مىندەتى – قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارجى, جۇمىس كۇشى, قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنا جانە تاۋار اينالىمىنا كەڭىنەن جول اشۋ, ولاردىڭ ءوزارا بايلانىستارىنا بارىنشا ەركىندىك بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
الداعى 1 مامىر كۇنى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا (ەەك) قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس مەملەكەتتەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرىنە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋعا بايلانىستى تۇزىلگەن نەگىزگى قۇجات – ءوزارا كەلىسىم-شارتتى ۇسىنادى دەپ كۇتىلۋدە. وسى ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلعاننان كەيىن, ياعني, 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ايتىلىپ وتىرعان وداق جاڭا ۇلگىدە ءوز جۇمىسىن جالعاستىرادى.
قازىرگى تاڭدا كەدەن وداعى (كو) جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىڭ (بەك) جونىندە از اڭگىمە ايتىلىپ جۇرمەگەنى بەلگىلى... وسى ورايدا قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەرمەن اراداعى تاۋار اينالىمى از عانا جىلدىڭ ىشىندە 80 پايىزعا, ياعني, 24,2 ملرد. اقش دوللارىنا ارتقانىن ايتۋىمىز كەرەك. ال كەدەن وداعى اياسىندا ەكسپورتتالعان تاۋارلاردىڭ كولەمى 60 پايىزعا كوتەرىلگەن. بۇدان ءبىز اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەردىڭ از ەمەس ەكەنىن اڭعارامىز.
وسى باعىتتاعى جۇمىستار قارقىندى تۇردە دامي بەرەتىن بولسا, تاياۋ جىلداردا ەلىمىزدىڭ ارىپتەس مەملەكەتتەرمەن كەز-كەلگەن سالادا لايىقتى باسەكەلەس بولا الاتىنىنا سەنگىڭ كەلەدى. ارينە, مۇنداي دەڭگەيگە جەتۋىمىزگە قۇرىلۋ ۇستىندەگى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن ەلىمىز ەسىگىن قاعىپ تۇرعان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا
ۇيىمىنىڭ ۇلكەن ىقپال ەتەتىنى داۋ تۋدىرا قويماس.
دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىققا دەندەپ ەنگەن ەلدەردىڭ بارلىعى دا قاۋىپتى تاۋەكەلدەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايلار الەمدىك تاجىريبەدە از ەمەس. سوندىقتان, قازاقستان الەمدىك قاۋىمداستىققا بويلاعان سايىن ءار قادامىن جوسپارلى تۇردە, زاڭدىق نەگىزدە جانە ساقتىق شارالارىنا تەرەڭ ءمان بەرە باسۋى كەرەك.
كەدەن وداعىنا جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر جاقسى ناتيجەگە جەتەمىز دەسە, الدىمەن زاڭ شەڭبەرىنەن اۋىتقاماي, ءوزارا قابىلدانعان قۇجاتتاردا كورسەتىلگەن مىندەتتەمەلەرگە سالقىنقاندىلىقپەن, اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعاندارى ءجون.
كۇنى كەشە ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ مالىمدەگەندەي, 2025 جىلى الماتىدا ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىنداعى مەملەكەتتەر تاراپىنان قارجىلىق رەتتەۋ تەتىگى (ينستيتۋت) ىسكە قوسىلاتىن كورىنەدى. ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, ول ەۋروپا ەلدەرىندەگى قارجىلىق رەتتەۋ قىزمەتىنە ۇقساس بولماق. ءبىر ايتا كەتەر ءجايت, اتالعان قۇرىلىمعا جەرگىلىكتى ۇلتتىق قارجى سالاسىنىڭ ەرەجەلەرىن بەكىتىپ, دايەكتەپ وتىرۋ مىندەتى تاپسىرىلاتىن كورىنەدى.
قايرات كەلىمبەتوۆ ءوز سوزىندە, مۇنى ەۋروپاداعىداي ورتالىق بانك قىزمەتىن اتقارادى دەپ تۇسىنبەۋىمىز كەرەك دەگەندى دە جەتكىزدى.
ناقتىلاي ايتقاندا, الگى ينستيتۋت نەگىزىنەن قارجى نارىعىنداعى تۇيتكىلدەرمەن شۇعىلدانباق, ياعني, قارجىلىق قوزعالىستاردىڭ زاڭ شەڭبەرىنەن اسپاۋىن قامتاماسىز ەتپەك.
وسى ورايدا تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىقتى ورتاعا سالا كەتەيىك. قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, 2018 جىلدان كەيىن ەلىمىزدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ سانى ءبىرشاما كەميتىن كورىنەدى. ولاردىڭ 15-20-سى عانا ەل اۋماعىندا بۇرىنعىداي قىزمەت كورسەتۋىن جالعاستىرا بەرۋى مۇمكىن. ۇلتتىق بانك توراعاسى مۇنىڭ سەبەبىن باسەكەلەستىكتىڭ قاتاڭ سىنىن سوزىنە ارقاۋ ەتە ءتۇسىندىردى.
الداعى 5 جىلدىڭ كولەمىندە بانكتەر Bazel III حالىقارالىق ستاندارتىنىڭ تالابىنا جاۋاپ بەرۋى كەرەك. سونداي-اق, ۇلتتىق بانك تاراپىنان 2019 جىلعا دەيىن ءار بانكتىڭ كاپيتالى كەم دەگەندە 100 ملرد. دوللار بولۋى كەرەك دەگەن مازمۇندا ۇسىنىس ءتۇسىرىلدى. بۇل قازىرگى ۋاقىتتا ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە تالقىلانۋدا.
قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ويىنشا, ەگەر بۇل ۇسىنىس قابىلدانار بولسا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ اراسىنداعى مىقتىلارى, ياعني, باسەكەگە قابىلەتتىلەرى نارىقتا قالماق. شىنىندا, كاپيتالى از وتاندىق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ءوز ەلىندە تۇرسا دا سىرتتان كەلگەن قارجىلىق ۇيىمدارمەن باسەكەگە تۇسە المايدى. ءسوزىمىزدىڭ دالەلى رەتىندە رەسەي بانكتەرىنىڭ قازاقستان نارىعىندا اياعىن الشاڭ باسىپ جۇرگەنىن ايتساق ارتىق كەتپەسپىز.
ءسوزىمىزدى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ەسكەرتپەسىمەن تۇيىندەلىك: «اعىمداعى جىلى قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ ماقساتىندا العاشقى قادامىن جاسايدى. ال ۇيىمعا 2020 جىلعا دەيىن تولىق ەنىپ بولامىز. سوندا ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ءىرى قارجى كورپوراتسيالارىنىڭ فيليالدارى اشىلا باستايدى. سول كەزدە قازاقستاننىڭ بانك جۇيەسى ولارعا لايىقتى باسەكەلەس بولۋى كەرەك».
جولدىباي بازار.
دەرەككوز: قازتاگ.
فوتو: money.gazeta.kz.
