10-سىنىپ وقۋشىلارى قىمبات بايساپينا مەن نۇراي جاناتبەكقىزىنىڭ «جاڭبىر سۋىن جينايتىن درەناج جۇيەسى جانە زاماناۋي قالاداعى جولدىق ەكوينفراسترۋكتۋرا» اتتى جوباسى قازىلار القاسىنىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولعان. جاس زەرتتەۋشىلەر بۇل تاقىرىپتاعى ەڭبەكتەرىن ەكى جىل بۇرىن قولعا العان.
– مۇنداي جوبانى قولعا الۋىمىزعا قالامىزدىڭ كوشەلەرىندەگى جاعداي سەبەپ بولدى. جاسىراتىنى جوق, جاۋىن جاۋسا سەمەي كوشەلەرىنە سۋ جينالاتىنىن كوزىمىز كورىپ ءجۇر. ءبىز باقىلاعان ءا.تاڭىربەرگەنوۆ, گلينكا, سەلەۆين, قابانباي باتىر, اباي, ش.قارجاۋباي ۇلى سىندى نەگىزگى كوشەلەرى كولكىپ كەتەدى. سونىڭ سالدارىنان ءاسفالتتىڭ قوپارىلۋى ءوز الدىنا, جاياۋ جۇرگىنشى اياق الىپ جۇرە الماي قالادى. كولىك كەپتەلىسى پايدا بولدى. سوندىقتان قالا ىشىندەگى جولداردا جاڭبىر مەن قار سۋى جينالماۋى ءۇشىن جول جيەگىن كوگالداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن درەناج جۇيەسى مەن ەكولوگيالىق ينفراقۇرىلىم مودەلىن ازىرلەۋدى جۇزەگە اسىرماقپىز, – دەيدى نۇراي جاناتبەكقىزى.
سونىمەن قاتار زاماناۋي قالا تۇرعىندارى ءۇشىن ىڭعايلى ءارى قاۋىپسىز جول قوزعالىسى جوسپارىن جاساپ شىعارۋدى كوزدەپ وتىرعان قىمبات پەن نۇرايدىڭ زەرتتەۋ وبەكتىلەرى – جول, درەناج, توپىراق, جاڭبىر سۋى, كوگالداندىرۋ, جەل ەنەرگياسى. درەناج جۇيەسىنىڭ ماكەتىن جاساۋعا جانە ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردى جۇرگىزۋگە قالامىزداعى قاراعايلى اۋدانى زەرتتەۋ وبەكتىسى رەتىندە الىندى. بۇل اۋماقتا جاڭبىر سۋىنىڭ ءجيى تۇرىپ قالۋى بايقالادى. زەرتتەۋدىڭ 3D سىزباسى SketchUp باعدارلاماسىنىڭ كومەگىمەن جاسالدى.
درەناج جۇيەسىنىڭ جۇمىسىنا نازار اۋدارساق, ەڭ الدىمەن جولدىڭ كولبەۋلىگى ارقىلى جاڭبىر سۋى جولجيەكتەگى ساڭىلاۋلار ارقىلى وتەدى. ساڭىلاۋدان وتكەن سۋ بايلانىستىرعىش قۇبىر ارقىلى ارىققا قۇيىلادى. ارىققا جاڭبىر سۋى بايلانىستىرعىش قۇبىردان قۇيىلىپ, ءارى قاراي گوريزونتالدى رەزەرۆۋارعا جينالادى. جەل گەنەراتورى وندىرەتىن ەنەرگيا ەسەبىنەن وسى رەزەرۆۋاردىڭ ىشىندە جينالعان جاڭبىر سۋىن سورعى كومەگىمەن ۆەرتيكالدى رەزەرۆۋارعا جەتكىزەدى. ۆەرتيكالدى رەزەرۆۋارداعى جاڭبىر سۋىن تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن قالانى كوگالداندىرۋعا قولدانا الامىز. قاۋىپسىزدىكتى ويلاستىرۋ ماقساتىندا جاياۋ جۇرگىنشىلەر جۇرەتىن جولدا قوزعالىس داتچيگىن ورنالاستىرۋ, جولدى ەكى جاقتان جارىقتاندىرۋ قاراستىرىلعان.
زەرتتەۋ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە وتىرا, درەناج جۇيەسى مەن قالاداعى جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ ەرەكشە مودەلى جاساپ شىعارىلدى. ول ءوزىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ەكولوگيالىق تازالىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. سونداي-اق وقۋشىلار بۇل جوبانى كەز كەلگەن قالادا ىسكە قوسۋعا بولاتىندىعىن ايتىپ وتىر.
سەمەي
