وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىنداعى ۇجىمداستىرۋدىڭ ارتىنان ىلەسە كەلگەن اشارشىلىق تاۋقىمەتىن سۋرەتتەيتىن شىعارما قازاق ادەبيەتىندەگى وسى تاقىرىپتا جازىلعان العاشقى ەڭبەكتەردىڭ قاتارىنان سانالادى. كينودا روماننىڭ سوڭعى بولىمىندەگى وقيعالار – باي ءارى بي ءپاحرادديننىڭ اۋىلىن ەرتىپ, قاراقالپاقتىڭ قوڭىرات قالاسىنا قايتا ورالامىز دەپ, تۇرىكمەن شولىندە كورگەن قيىندىقتارى تاسپالانعان.
جابىق كورسەتىلىمگە قاتىسقان سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ ۇلت باسىنا تونگەن ناۋبەتتەردىڭ اراسىندا اشارشىلىقتىڭ زاردابى وراسان ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– شىن مانىندە, ءبىز – تاريحىمىزدا تالاي قيىندىقتى باستان كەشكەن حالىقپىز. بىراق سونىڭ ىشىندە ءدال وسى اشارشىلىقتىڭ زاردابى ۇلت جۇرەگىنە وشپەستەي جارا سالدى. الاپات ناۋبەتتەن قازاقتىڭ جارتىسىنا جۋىعى قىرىلىپ قالدى. تاعى ءبىر بولىگى شەكارا اسىپ, باس ساۋعالاۋعا ءماجبۇر بولدى. ءبىز باسىمىزدان وتكەن وسىنداي قاسىرەتتى كەزەڭدى ەشقاشان ۇلت جادىنان شىعارماۋىمىز كەرەك. اسىرەسە, جاس بۋىنعا تاريحىمىزدى دارىپتەپ, كەلەر ۇرپاققا ناقتى مالىمەتتەر مەن دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن زەرتتەۋلەر قالدىرۋ – باستى مىندەت. بۇل – بابالار رۋحى الدىنداعى پەرزەنتتىك بورىشىمىز. اشارشىلىقتىڭ اقتاڭداقتارىن اشۋ ارقىلى ءبىز تاريحي سانامىزدى دامىتامىز. ال تاريحي جادىنى جاڭعىرتۋ – تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتىپ, ەلدىگىمىزدىڭ تۇعىرىن بيىكتەتە تۇسەتىن قادام. سول سەبەپتى پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى تاقىرىپقا كوپ كوڭىل ءبولىپ, ونىڭ جان-جاقتى زەرتتەلۋىنە, ارحيۆ ماتەريالدارىن جيناقتاۋعا قاتىستى ءتيىستى ورىندارعا تاپسىرما بەرگەن ەدى. سونىڭ اياسىندا ەلىمىزدە ناقتى جۇمىستار قولعا الىنىپ, بۇل باعىتتا جاڭا لەپ پايدا بولدى, – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونداي-اق ول سەناتتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن اشارشىلىققا قاتىستى بۇرىن-سوڭدى ەش جەردە جاريالانباعان تاريحي قۇجاتتار مەن دەرەكتەردىڭ, ەستەلىكتەردىڭ بەس تومدىق جيناعى جارىق كورگەنىن ايتتى.
– بۇگىن كورەرمەنگە ۇسىنىلىپ وتىرعان فيلم دە وسى يگى باستامانىڭ جەمىسى ەكەنى ءسوزسىز. الداعى ۋاقىتتا بۇل كينوتۋىندى كورەرمەن تاراپىنان جوعارى باعاسىن الىپ, تاريحىمىزدى تانۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىز جانە سوعان تىلەكتەسپىز. وسى رەتتە شىعارماسىن فيلمگە اينالدىرىپ, سول جولدا ەسەلى ەڭبەك ەتكەن سماعۇل اعامىزعا العىسىمىزدى ءبىلدىرىپ, جاڭا تۋىندىسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىز, – دەدى سەنات توراعاسى.
فيلم رەجيسسەرى كارتينادا ءبىر وتباسى مەن اۋىلدىڭ تاعدىرى ارقىلى بارشا قازاقتىڭ باسىنا تۇسكەن زۇلمات زاردابىن كورسەتۋگە تىرىسقان.
«كينونى تۇسىرۋگە ءبىر جارىم اي ۋاقىت كەتتى. اۋەلدە وزبەكستاندا تۇسىرگىمىز كەلگەن. بىراق پاندەميا كەدەرگىسىنە تاپ بولىپ, باسقا جەردى ىزدەۋگە تۋرا كەلدى. الماتى, قىزىلوردا وبلىستارىن ارالادىق. اقىرى ىڭعايلى جەردى ماڭعىستاۋدان تاپتىق. ال دەكوراتسيالار الماتى وبلىسىندا جاسالدى», دەيدى بەگارىس ەلۋباي.
جالپى, روماندى فيلمگە تاسپالاۋعا العاش رەت 1991 جىلى تالپىنىس بولعان.
«سۇراپىل سۇرجەكەي» اتتى فيلم كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ سوڭعى كينوفەستيۆالىندە گران-پري الدى. بىراق قاراجات تاۋسىلىپ, اشارشىلىق كەزەڭى اقىرى تۇسىرىلمەدى. ياعني فيلمدە كامپەسكە بار, اشارشىلىق جوق. سودان كەيىن ءبىز ەندى بۇنى قالاي جاسايمىز دەپ وتىز جىل ويلاندىق. تۇتاس رومان ءبىر فيلمگە سىيمايدى. كەيىن ەڭ سوڭعى «پاراسات مايدانى» اتتى تاراۋىن عانا الۋ كەرەك دەگەن ويعا كەلدىم. ادامدار اشارشىلىققا ۇرىنىپ, شۇبىرادى. سول جەردى الدىق. سوسىن ستسەناري جازىپ, پرەزيدەنتكە ۇسىندىق», دەيدى اۆتور.
اۆتورلاردىڭ ايتۋىنشا, كوركەم فيلم پروكاتكا كۇزدە شىعۋى مۇمكىن, وعان دەيىن بىرنەشە فەستيۆالعا قاتىسپاق.
ايتا كەتەيىك, فيلم رەجيسسەرى بەگارىس ەلۋباي «ۇزدىك شەتەلدىك دراما» اتالىمىن العان «اڭشى بالا» جانە «وازيس», «بالا عاشىق» سىندى كوركەم فيلمدەرىمەن بەلگىلى.
كينوكارتينادا باس كەيىپكەر پاحرەددين ءبيدىڭ ءرولىن س.سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى دراما تەاترىنىڭ ءارتىسى قايرات كەمالوۆ, ال جۇبايى سىرعانىڭ وبرازىن ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ءارتىسى كۇلجاميلا بەلجانوۆا سومدايدى.
تاريحي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 1921-1923 جىلدارداعى اشارشىلىقتا شامامەن 1,7 ملن, ال 1931-1932 جىلدارى 2,3 ملن قازاق اشتان قىرىلعان. شىنىندا دا, بۇل – ورنى تولماس قاسىرەت, ۇلى ناۋبەت. ۇلت باسىنا تونگەن وسى زۇلماتتى جىلداردىڭ تولىققاندى زەرتتەلىپ, كوپتەگەن كوركەم تۋىندىعا ارقاۋ بولارىنا سەنەمىز.
