وسى ورايدا, ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى جايلى كوپشىلىككە مالىمەت بەرەتىن مۋزەيدىڭ كورمە زالدارى جايلى ايتار بولساق, ولار: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى»; «جاۋىنگەر – ينتەرناتسيوناليستەر مەن بىتىمگەرلەر»; «ماڭگىلىك ەل» اتريۋمى; «تانك اسكەرلەرىنىڭ تاريحى»; «ەجەلگى ءداۋىر – XIX عاسىر»; «حح عاسىردىڭ اسكەري تاريحى»; «حح-ءححى عاسىر قارۋ –جاراقتارى»; «بەينەلەۋ ونەرى»; «ۋاقىتشا كورمەلەر» قاتارلى توعىز بولىككە ءبولىنىپ, ەلىمىزدىڭ اسكەري – تاريحي مادەنيەتىن ناسيحاتتايتىن ورتالىققا اينالىپ وتىر.
جوعارىدا اتالعان ءاربىر كورمە زالى جايلى كەڭىنەن تانىستىرار بولساق, «ەجەلگى ءداۋىر – ءحىح عاسىر» زالىندا ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ VI-VIII عاسىرلارىنا جاتاتىن تۇركى جاۋىنگەرىنىڭ گەرالديكالىق بەلبەۋى كەلۋشىلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرسا, قازاقتىڭ قولباسشىسى قانجىعالى بوگەنباي باتىردىڭ دۋلىعاسى قۇندى جادىگەر رەتىندە كورەرمەن نازارىن اۋدارۋدا.
ودان كەيىن «حح عاسىردىڭ اسكەري تاريحى» زالىندا لەيتەنانت ر.قوشقارباەۆ پەن قاتارداعى جاۋىنگەر گ.بۋلاتوۆتىڭ رەيحستاگقا تىككەن جەڭىس تۋىنىڭ كوشىرمەسى ورنالاسىپتى. بۇل جادىگەردى رەسەي فەدەراتسياسى قورعانىس ءمينيسترى تاپسىرىپتى. سونداي-اق مۇندا 316-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ كومانديرى گەنەرال-مايور يۆان پانفيلوۆتىڭ جەكە زاتتارى مەن 28-پانفيلوۆشى جاۋىنگەردىڭ ەكەۋىنە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن بەرۋ تۋرالى قۇجاتتىڭ تۇپنۇسقاسى قويىلعان ەكەن. بۇل جادىگەرلەردى مۇراجايعا گەنەرال پانفيلوۆتىڭ جيەن نەمەرەسى الۋا بايقاداموۆا سىيعا تارتىپتى.
كەلەسى كەزەكتە زاماناۋي تاقىرىپتا جاساقتالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى» زالىندا تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى حالىق قاھارمانى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ جەكە زاتتارى قويىلسا, «جاۋىنگەر – ينتەرناتسيوناليستەر مەن بىتىمگەرلەر» زالىندا اۋعان سوعىسىنا قاتىسۋشى, «مۇسىلمان باتالونى» دەگەن اتپەن بەلگىلى 177-ءشى جەكە ارنايى وترياد كومانديرى مايور بوريس كەرىمباەۆتىڭ جەكە زاتتارى مەن قۇجاتتارى, سونىمەن قاتار اتى اڭىزعا اينالعان سول ءبولىمنىڭ تۋى ورىن الىپتى.
«جالپى اۋماعى 5 030 شارشى مەتردى قۇراپ وتىرعان اسكەري – تاريحي مۋزەي بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدا. مەكەمەنىڭ نەگىزگى ميسسياسى – قازاقستاننىڭ اسكەري مۇراسىن ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ بولىپ تابىلادى. سونىڭ ىشىندە بيىل قۇرىلعانىنا 30 جىل تولىپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنە ارنالعان ءىس-شارالار وتكىزۋ, قازاقستاننىڭ اسكەري تاريحىنىڭ اتاۋلى داتالارىنا قاتىستى اقپاراتتىق-اعارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ باستى مىندەتىمىز. مۋزەي اشىلعاننان بەرى مۇنداعى ەكسپوناتتاردى 200 مىڭنان استام ادام كەلىپ كوردى. بۇل ەكسپوناتتار قازاقستاننىڭ كونە زاماننان باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى اسكەري تاريحىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار مۋزەي اۋماعىندا اشىق اسپان استىندا اسكەري تەحنيكا پاۆيلونى ورنالاسقان. مۇندا ۇلى وتان سوعىسىنا, جەرگىلىكتى اۋماقتىق قاقتىعىسقا قاتىسقان اسكەري تەحنيكالار قويىلعان. بۇلاردىڭ ىشىندە ستوكگولمدەگى ارميا مۋزەيىنەن الىنعان دۇنيەلەر دە بار. قازىرگى تاڭدا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى» جانە «حح عاسىردىڭ اسكەري تاريحى» زالدارى قايتا جاڭعىرتىلىپ, جاڭادان ەكسپوزيتسيالار مەن ەكسپوناتتار قوسىلماقشى. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى مۇراجاي ەكسپوزيتسيالارىن كەڭەيتۋ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن ينتەراكتيۆتى باعدارلامالار قولدانۋ, مۋلتيمەديالىق اۋديو جانە بەينە ماتەريالدارمەن جابدىقتاۋ جوسپاردا بار. سونىمەن قاتار عىلىمي ەكسپوزيتسيالىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەت پەن پەداگوگيكا بويىنشا الەمنىڭ جەتەكشى مۋزەيلەرىمەن تاجىريبە الماسۋ قاجەت» دەيدى قك مەملەكەتتىك اسكەري-تاريحي مۋزەي باستىعى, پولكوۆنيك نۇرتازا اسىلوۆ.
سوڭعى ۋاقىتتا مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى 20-دان استام ءىس-شارا وتكىزىلىپ, 30-دان اسا جاڭا ەكسپوزيتسيالار مەن كورمەلەر جاساقتالىپتى. ونىڭ ىشىندە: 7 كوشپەلى, 3 تۇراقتى, 21 ۋاقىتشا كورمە كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلعان كورىنەدى. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىك وقيعا, اتالعان مەكەمە 20 ەل قاتىسقان «ارميا مادەنيەتى» اتتى حالىقارالىق بايقاۋدا 1-ءشى ورىن جەڭىپ الىپتى. بۇلاردىڭ سىرتىندا, مۋزەيدىڭ ىزدەستىرۋ – ەكسپەديتسيالىق قىزمەتى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسىندا تۇتقىندا بولعان 4 940 قازاقستاندىق جاۋىنگەرگە قاتىستى مۇراعاتتىق قۇجاتتاردى رەتكە كەلتىرۋ جۇمىسىن تياناقتى اتقارىپ, قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن مايدان دالاسىنان تابىلعان 12 قازاقستاندىق جاۋىنگەردىڭ سۇيەگى ەلگە اكەلىنىپ, ونى تۋىستارىنا تاپسىرىلۋ ىسىنە ۇيىقتى بولعانى قۇپتارلىق.
– ۇستىمىزدەگى جىلى, – دەيدى مەكەمە باسشىسى نۇرتازا تۇرابەك ۇلى. – قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان «قۋاتتى ارميا – قۋاتتى قازاقستان» اتتى كورمە وتكىزىپ, شارا بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى. 1991-2001: قۇجاتتار مەن ماتەريالدار جيناعى» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىن جاسادىق. بۇل شارا ەلوردا تۇرعىندارى ءۇشىن ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى تاريحى جانە جەتىستىكتەرىمەن تانىسۋىنا زور مۇمكىندىك بولدى. جۋىقتا, اتىراۋ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىمەن بىرلەسىپ, بيىل تۋعانىنا عاسىر تولىپ وتىرعان قازاقتىڭ قاھارمان قىزى حيۋاز دوسپانوۆانىڭ قۇرمەتىنە وراي «قازاقتىڭ باتىر قىزى» اتتى كورمە وتكىزدىك. كورمەدە حيۋاز دوسپانوۆامەن قاتار كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى ءاليا مولداعۇلوۆا, مانشۇك مامەتوۆا جانە باسقالاردىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەتىن جادىگەرلەر مەن تاريحي ماتەريالدار كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى.
