ازاماتتاردىڭ ماڭىزدى مەملەكەتتىك ماسەلەلەر جانە ءوز قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىنە قاتىستى شەشىم قابىلداۋعا تىكەلەي قاتىسۋىنىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى – رەفەرەندۋم وتكىزۋ بولىپ تابىلادى. سونداي-اق رەفەرەندۋم – دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەتتەگى نەگىزگى زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدىڭ بىردەن-ءبىر زاڭدى ءادىسى.
ەلىمىزدە بۇعان دەيىن جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمنىڭ 1995 جىلى وتكەنىن, ال كونستيتۋتسياعا 4 رەت وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ پارلامەنت ارقىلى جۇزەگە اسقاندىعىن ەسەپكە الاتىن بولساق, كەزەكتى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدىڭ قازىرگى تاڭداعى ماڭىزدىلىعىنا, ونىڭ بىرقاتار وڭ تۇسىنا توقتالعانىمىز دۇرىس.
بىرىنشىدەن, بۇل ساياسي رەفورمالار نەگىزىندە قۇرىلۋعا ءتيىس جاڭا قازاقستاندا مەملەكەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ قوعامدىق تالقىدان ءوتىپ, بارىنشا حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولۋى جاعدايىندا عانا شەشىم تابۋ قاعيداتى جاتىر. ەكىنشىدەن, حالىقتىڭ رەفەرەندۋمعا قاتىسۋى, داۋىس بەرۋى – ازاماتتىق قوعامنىڭ جانە ازاماتتاردىڭ ساياسي مادەنيەتى مەن الەۋەتىن بايقاتادى.
ارينە, ەلىمىزدەگى سوڭعى رەفەرەندۋمنان بەرى 27 جىل وتكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ ءوز ەركىن ءبىلدىرۋدىڭ بۇل نىسانىنىڭ ۇمىت بولا باستاعانىن, ال كەيىنگى ۇرپاقتىڭ رەفەرەندۋم تۋرالى تۇسىنىگى دە جوق ەكەندىگىن مويىنداۋىمىز قاجەت. سوندىقتان رەفەرەندۋم وتكىزۋ قارساڭىندا ءبىرىنشى كەزەكتە جالپى رەفەرەندۋم تۋرالى, ونىڭ وتكىزىلۋ ءتارتىبى, ءادىسى, قاعيداتتارى مەن نىسانى تۋرالى, ەكىنشىدەن, رەفەرەندۋمنىڭ ناقتى نىساندارى, ياعني ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەردىڭ ارقايسىسى بويىنشا كولەمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ بيلىك ورگاندارى مەن ساراپشىلار قوعامداستىعى ءۇشىن باستى مىندەت بولۋعا ءتيىس.
زاڭ بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزۋگە ءبىر ايدان كەم ەمەس, ءۇش ايدان ارتىق ەمەس ۋاقىت بەرىلەدى, اقپاراتتىق ناۋقاندى, تۇزەتۋلەر بويىنشا تالقىلاۋلار مەن پىكىرتالاستاردى قازىردەن باستاۋ وتە ماڭىزدى, سونداي-اق حالىققا ءتۇسىندىرۋ دە قاراپايىم, بارشاعا تۇسىنىكتى دەڭگەيدە جۇرگىزىلگەنى ءجون. جالپى, قازىرگى ۋاقىتتا ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى, ونىڭ ىشىندە جاستار وزىنە قاجەتتى اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلىدەن الادى, ياعني ۇگىت-ناسيحات بارىسىندا وسى جاعىن ەسەپكە الۋ ماڭىزدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, 1995 جىلى (1999 جىلعى تۇزەتۋلەرمەن) جاريالانعان «رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى» زاڭنىڭ دا كونەرگەنىن, قوعامنىڭ قازىرگى دامۋىنا سايكەس كەلمەيتىندىگىن ەسكەرمەي بولمايدى. بۇل زاڭدا الەۋمەتتىك جەلىلەر تۋرالى, ولاردى ساياسي ناۋقانعا پايدالانۋ ماسەلەسى ايتىلماعان.
تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – رەفەرەندۋم وتكىزۋ بارىسىنداعى داۋىس بەرۋ فورماتىن ۇيىمداستىرۋ. كونستيتۋتسيالىق وزگەرتۋلەردىڭ بارلىعىنا كەلىسىم بەرۋ ءبىر سۇراق ارقىلى ما, جوق الدە سۇراقتار مازمۇنىنا قاراي توپتارعا ءبولىنىپ بەرىلە مە دەگەن ماسەلە دە بار. ويتكەنى قوعامداعى ءبىر باپقا قاتىستى پىكىرتالاستىڭ دەڭگەيىنە قارايتىن بولساق, ءبىر سۇراققا قاتىستى كەلىسپەۋشىلىك جالپى رەفەرەندۋم ناتيجەسىنە كەرى اسەر ەتپەي مە دەگەن سۇراق تۋىندايدى. قازىر بارلىعى ءبىر رەزونانستى تۇزەتۋگە نازار اۋدارۋدا, بىراق بۇدان باسقا وزگەرىستەر ءوز كەزەگىندە ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىندەگى ماڭىزدى ورىن الادى.
سوندىقتان دا كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر بويىنشا شەشىم قابىلدايتىن ازاماتتارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. پرەزيدەنت جولداۋىندا جاڭا قازاقستاندى بىرگە وركەندەتۋ تۋرالى ايتا كەلىپ, جاڭا قازاقستان – بۇگىنگى بۋىننىڭ بولاشاق ۇرپاققا اماناتى ەكەنىنە توقتالدى. ازاماتتاردىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق باسقارۋدىڭ تولىققاندى قاتىسۋشىسى بولۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, رەفەرەندۋمعا بارلىعىمىز قاتىسىپ, ءوز تاڭداۋىمىز ارقىلى بولاشاعىمىزعا جارقىن جول اشۋىمىز قاجەت.
الماس ارزىقۇلوۆ,
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
