الەمنىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارى – گارۆارد پەن وكسفوردتىڭ شاقىرتۋىنان باس تارتقان ايشولپان بۇگىندە الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانىندا ورنالاسقان سۇلەيمەن دەميرەل ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الادى. قازاقستاندى الەمگە ايگىلى ەتكەن ءور التايدىڭ وجەت قىزى جايلى جالپاق جۇرت ودان ءارى تاني ءتۇسسىن دەگەن نيەتپەن قالام تەربەۋدى ءجون سانادىق.
ايشولپان نۇرعايىپقىزى موڭعوليانىڭ بايان-ولگەي ايماعىندا قاراپايىم وتباسىندا تاربيەلەنگەن. جەتى اتاسىنان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان قۇسبەگىلىكتى ول دا بويىنا ءسىڭىرىپ, ۇلتتىق ونەردى ۇلىقتاۋدى ءجون ساناعان. اتا-اجەسىنىڭ قىزى بولعانىمەن, قۇس باپتاۋدان سول ايماققا تانىمال اكەسىن ۇلگى تۇتادى. اتاكاسىپكە وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسى جاقىن. وزىنەن ۇلكەن اعاسى دا, ارتىنان ەرگەن ءىنىسى مەن ءسىڭىلىسى دە بۇركىتتى قولعا ۇيرەتۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن.
بۇركىتشى قىزدىڭ بەسىگى تەربەلگەن بايان-ولگەي ولكەسى – تاۋ-تاستىڭ مەكەنى. بۇل جەردە قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. مۇندا ونى كەيىنگى ۇرپاققا دارىپتەيتىن قالىڭ قانداس تۇرادى. ولاردىڭ ۇلتتىق ونەرگە دەگەن ىقىلاسى ەرەكشە بولعانى, بالكىم, قازاق قىزىنىڭ وسى جولعا تۇسۋىنە سەبەپ بولعان دا شىعار. جايلاۋى جاسىل, تۇمسا تابيعاتى بار ايماقتا ايشولپان ەركىن قۇستى ءوز ىرقىنا كوندىرىپ, التى جاسىندا اتقا مىنگەن. وسى كەزدەن باستاپ قۇس ۇشىرۋعا دەگەن ىنتاسى ويانىپ, ءوزىنىڭ جەكە قىرانى بولعانىن قالاپتى. كەيىن اكەسى نۇرعايىپ قىزىنىڭ بەتىنەن قاقپايىن دەپ ونى وزىمەن شىڭ باسىنداعى بۇركىتتىڭ ۇياسىنا الىپ بارعان. ايشولپان وسىلايشا العاش ءتۇز تاعىسىنىڭ بالاپانىن ءوز قولىنا الىپ, ونى باپتاپ, جان دوسىنداي سەرىك ەتىپ, «اققانات» دەپ ات قويىپتى. بۇركىت ەكەۋىنىڭ ەتەنە تارتقانى سونشالىق ءبىر-ءبىرىن الىستان تانىعان. ءتىپتى, قىران قۇس ايشولپاننىڭ ءار قادامىنا قۇلاق ءتۇرىپ, جۇرگەن ءجۇرىسىن تانىپ, دىبىس شىعاراتىن ادەتى بولعان.
ايشولپاننىڭ بۇركىتشىلەر باسەكەسىنە ءتۇسۋى 13 جاسىنان باستالعان. قارسىلاستارىنا دەس بەرمەيتىن قازاق قىزىنىڭ ولجالى ورالاتىنى ءجيى بولعان كورىنەدى. ۇنەمى ۇزدىك اتانسا دا ءوزىنىڭ جولىن قارسىلاس اعالارىنا بەرەدى ەكەن. ايتۋىنشا, بۇل جارىسقا قاتىسۋشى ەر ادامدارعا دەگەن سىيلاستىقتىڭ بەلگىسى.
الەم تانىعان ايشولپان نۇرعايىپقىزىنىڭ تانىمال بولۋى كەزدەيسوق دەسەك بولادى. بىردە ونىڭ اۋىلىنا يزرايلدەن فوتوگراف اشەر سۆيدەنسكي كەلىپ, اۋىلدىڭ كورىنىسىن, ايشولپان مەن ونىڭ بۇركىتىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپتى. ول ونى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە سالىپ, عالامتور قولدانۋشىلارىمەن بولىسكەن. بۇل فوتوسۋرەتتەردى امەريكالىق رەجيسسەر وتتو بەلل العاش بايقاپ, ايشولپان مەن ونىڭ ءومىرى جايلى فيلم ءتۇسىرۋ ويىنا كەلگەن. وسى يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى موڭعولياعا بارعان. وسىلايشا قىراعى اقش رەجيسسەرىنىڭ تۋىندىسى ەكى جارىم جىل ىشىندە تاسپالانىپ, 2014 جىلى جارىققا شىقتى. دەرەكتى فيلم «بۇركىتشى قىز» (The Eagle Huntress) دەپ اتالىپتى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بۇل تۋىندى امەريكالىق ەڭ ۇزدىك كينوجۇلدە بولىپ تابىلاتىن «وسكار» سىيلىعىنا ۇمىتكەر 15 ءفيلمنىڭ قاتارىنا ەنگەن.
ايشولپان حاقىندا العاش دەرەكتى فيلم شەتەلدە كورسەتىلە باستاعان سوڭ, وعان الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ارنايى شاقىرتۋلار تۇسكەن. 30 ەلدى ارالاپ تامسانعانىمەن, ونىڭ اسقاق ارمانى قازاقستاندى كورۋ ەدى. ونىڭ وسى ماقساتىن ورىنداۋعا Qazaqstan ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ ءتىلشىسى عابيت بوكەنباي ىقپال ەتىپتى. بۇركىتشى قىز ول كىسىگە ءالى كۇنگە دەيىن العىسىن ايتادى. 2018 جىلى قازاق قىزى اتاجۇرتقا قونىس اۋدارىپ, كەيىن ەلورداداعى Spectrum حالىقارالىق مەكتەبىندە ءبىلىم الدى.
بۇركىتشى قىزدىڭ ونەرى مەن ءومىرى كورىنىس تاپقان اتالمىش كينو بۇگىنگى تاڭعا دەيىن الەمنىڭ بەلگىلى كينوتەاترلارىندا كورسەتىلىپ ۇلگەردى. ءبىر وكىنىشتىسى, قازاقستان جەرىن الەمگە ايگىلى ەتكەن ايشولپان وسى فيلم وتاندىق كينوتەاترلارعا ءالى كۇنگە دەيىن جول تارتپاعان. مۇنى ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى نازارعا الادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. قازاق قىزىنى ارمانى دا وسى – اتامەكەندە كينونىڭ كورسەتىلۋى.
كوڭىلدى قۋانتار ءبىر جاڭالىق – جاقىندا بۇل ءفيلمنىڭ قازاقستانداعى تۇساۋكەسەرى ايشولپان ءبىلىم الىپ جاتقان سۇلەيمەن دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە ۇيىمداستىرىلدى. فيلم كەلگەن قاۋىمعا ۇنادى, وڭ باعاسىن بەرىپ, ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
قازىرگى ۋاقىتتا ايشولپان نۇرعايىپقىزى جوعارىدا اتاپ وتكەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى. مۇندا ول «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الۋدا. وسى ءبىلىم ورداسىنىڭ جاتاقحاناسىندا تۇرادى. جازعى دەمالىس كەزىندە بايان-ولگەيدەگى اتا-اناسىنا, جاقىندارىنا بارۋدى ۇمىتپايدى. اققاناتىنا دەگەن ساعىنىشىن باسىپ, ارا-تۇرا جارىستارعا قاتىسادى. ايتا كەتەيىك, بۇركىتشى ايشولپان وسى ۋاقىتقا دەيىن قىران قۇسىمەن 14 تۇلكى, 2 قاسقىر اۋلاعان. ولاردان ىشىك, جامىلعى جاساپ تۇرمىسقا قولدانعان.
13 جاسىندا دۇنيەجۇزىنە تانىلعان قاناتتى قىز موڭعوليانىڭ تۋريزم سالاسىن جانداندىرۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسقانىن دا ەستەن شىعارماعان ءجون. شەتەلدەن كەلەتىن ساياحاتشىلاردىڭ ءبىرازى ايشولپاندى كورۋگە كەلەدى ەكەن. ءبارىنىڭ قىزىعاتىنى – جاس بۇركىتشى قىزدىڭ سول كەزدەگى تۇرمىس-تىرشىلىگى, وتباسىلىق ءومىرى.
مىنە, ءبىز بىلەتىن, ماقتان ەتەتىن ايشولپان وسىنداي. اڭگىمە بارىسىندا الداعى ارمانى مەن اتاجۇرتتاعى ءومىر سالتى جايىندا سۇراۋدى دا ۇمىتپادىق. كەيبىر قۇپيا جوسپارىن دا ايتتى.
– وسى جىلدىڭ جاز مەزگىلىندە مەن جايلى كينو تۇسىرگەن امەريكالىق رەجيسسەر وتتا بەلل ەندى مۋلتفيلم دايىنداعالى جاتىر. مۇنى ءالى ەشكىمگە ايتپاعان ەدىم. سىزدەرمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. ءبارى ويداعىداي بولسا بۇركىتشى قىز تۋرالى تىڭ تۋىندى بالالار الەمىنە دە جول تارتادى, – دەپ كەلەشەك جوسپارىمەن ءبولىستى.
ايشولپان قازاقستانداعى جاستاردىڭ بۇگىنگى جاعدايىنا الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, وسى ەلدەگى جاستار شەتەلدىكتەرگە كوپ ەلىكتەيتىن كورىنەدى. بىراق بارلىعىمەن قارىم-قاتىناسى جاقسى ەكەنىن ايتتى. ەڭ باستىسى ۇلتتىق ونەردى, مادەنيەتىمىزدى ۇمىتپاساق دەگەن تىلەگى بار. كەلەشەكتە مۇعالىمدىك ماماندىقپەن قاتار قۇسبەگىلىكتى دە قاتار الىپ جۇرگىسى كەلەدى. ۇلتتىق ونەردىڭ مەكتەبىن قالىپتاستىرىپ, ماگيستراتۋرالىق ءبىلىم دەڭگەيىن شەت ەلدە شىڭداۋدى ماقسات ەتەدى.
بارلىق ارمانىنا جەتۋىنە ءبىز تىلەكتەسپىز. قازاقتىڭ قانىنا بىتكەن ءتول ونەردى تانىتقان بۇركىتشى قىزدى ءاربىر قازاقستاندىق ماقتان تۇتاتىنى ءسوزسىز. بۇركىت باپتاپ, ساياتشىلىق سالتىمىزدى جاڭعىرتىپ, جەر-جاھانعا مەملەكەتتى ءماشھۇر ەتكەن ايشولپانعا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق.
ديدار مالىك ۇلى, جۋرناليست
الماتى وبلىسى,
قاراساي اۋدانى
