كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىسىمىزدىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» دەگەن نەگىزگى فورمۋلاسىن ىسكە اسىرۋى كەرەك.
كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى تۇجىرىمداۋ جونىندەگى جۇمىس توبى قازاقستاننىڭ تاريحي دامۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا قالىپتاسقان يدەيالاردى كونستيتۋتسيالىق نورمالارعا اينالدىرا ءبىلدى.
كونستيتۋتسيانىڭ 6-بابى 3-تارماعىنىڭ «جەر جانە ونىڭ قويناۋى, سۋ كوزدەرى, وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار دۇنيەسى, باسقا دا تابيعي رەسۋرستار حالىققا تيەسىلى» دەگەن جاڭا رەداكتسياسى ەڭ جوعارى ۇلتتىق مۇددەلەرگە ساي كەلەتىنى ءسوزسىز.
قوعامدا پرەزيدەنتتىڭ ءوز وكىلەتتىكتەرىنىڭ ءبىر بولىگىنەن باس تارتۋى وڭ قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوز وكىلەتتىگىنەن باس تارتىپ, ول قۇزىرەتتەردى پارلامەنت, ۇكىمەت جانە ماسليحاتتارعا بەرۋى تاريحتا سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي. وسىلايشا, كونستيتۋتسيانىڭ 61 جانە 62-باپتارىندا حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسقا, قوعامدىق ءتارتىپتى قورعاۋعا, ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن جاعدايلارعا جەدەل دەن قويۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى.
پرەزيدەنتتىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قاعيداتى – جاقىن تۋىستار ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ باسشىلارى لاۋازىمىن اتقارماۋى كەرەك. بۇل – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءۇشىن عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى ءۇشىن لايىقتى ۇلگى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. كونستيتۋتسيانىڭ 15-بابىندا كورسەتىلگەن ءولىم جازاسىنا تىيىم سالۋ تۋرالى تاريحي شەشىم قابىلداندى. كونستيتۋتسيانىڭ 16, 24 جانە 39-باپتارىندا ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلدىكتەرى كۇشەيتىلەدى. كونستيتۋتسيانىڭ 83-1-بابىندا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى نورمانىڭ العاش رەت بەكىتىلۋى ادام مەن ازاماتتىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋگە ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ قۇقىقتىق جاعدايى مەن قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن انىقتالادى.
پرەزيدەنت جولداۋىندا ازاماتتاردىڭ تۇسىنىكتەمە الۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە تىكەلەي جۇگىنە المايتىندىقتارىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا زاڭ جوباسىندا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس كونستيتۋتسيالىق سوت بولىپ قايتا قۇرىلدى. كونستيتۋتسيالىق سوتتار الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە جۇمىس ىستەيتىنىن بارشامىز جاقسى بىلەمىز. كونستيتۋتسيانىڭ 72-بابىنىڭ 3-تارماعىندا كونستيتۋتسيالىق سوت ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا ولاردىڭ اتا زاڭدا بەكىتىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنا سايكەستىگىن قارايدى دەپ جازىلعان.
مەن كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلىپ وتىرعان كەيبىر وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا عانا توقتالدىم. بىراق اتالعان زاڭ جوباسى قابىلدانعان جاعدايدا ونىڭ جاڭا قازاقستاندى قۇرۋعا ءوز ۇلەسىن قوساتىنى كۇمانسىز.
ەركىن وڭعارباەۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
