ونەر • 26 ءساۋىر، 2022

بەكەجان بولمىس

70 رەت كورسەتىلدى

كەيدە ادامنىڭ تاعدىرى ءوز ەسىمىمەن سايكەس كەلەدى. ارينە، ول – سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس. مىڭدارعا بۇيىرار باق. ايتپەسە، تالاي ءدۇر ەسىمدى يەلەنگەنمەن، يلەنىپ جۇرگەندەر قانشاما؟! ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ اتىن كىم قويسا دا، اۋزى دۋالى ادام قويعان. اسىلبولات دەسە، اسىل بولات. ءجا، ءسوزدى كوپ سوزبايىق. ەندىگى اڭگىمە – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى، ارقالى اكتەر، ءانشى، سۋرەتشى اسىلبولات سماعۇلوۆتىڭ «بەكەجان» ءرولى جايىندا. كەزىندە وسى رولىنە اتاقتى اكتەر كاۋكەن كەنجەتاەۆ: «نيزكي پوكلون ي وگرومنايا بلاگودارنوست مولودومۋ اكتەرۋ ۆوپلوتيۆشەگو، ۆ رەالنوست رول بەكەجانا» دەپ ءتانتى بولىپتى.

بالا كۇنىنەن تەاتر ونەرىن جا­نى سۇيگەن تالاپتى جاس 1969 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەر­ۆاتوريانىڭ تەاتر بولىمىنە وقۋعا ءتۇسىپ، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆانىڭ شەبەرلىك سىنىبىنا قابىلداندى. ءتورت جىل بويى بىلىكتى ماماننان ءتالىم الدى. انە-مىنە دەگەنشە، وقۋ دا تامامدالۋعا جاقىن. جاس اكتەرگە اتىراۋ تەاترىنان ۇسىنىس تۇسەدى. پاتەردىڭ دە دايىن ەكەندىگىن ايتادى. بىراق ول جاڭادان اشىلعان ارقالىقتاعى جاڭا تەاترعا با­رۋ­عا بەل بايلايدى. تورعاي وبلىسى ەندى اشىلعان كەز. جان-جاقتان جي­نالعان جالىندى جاستار. قازاق رۋحانياتىنىڭ قامقورى وزبەكالى جانىبەكوۆ ىرگەسىن قالاعان ونەر ورداسىنىڭ اتى لەزدە تارادى. بىرىنەن-ءبىرى وتكەن تالانتتى جاس اكتەرلەر لەگى كەلدى. بۇگىندە تەاتر ونەرىنىڭ تارلاندارىنا اينالعان مەيىرمان نۇرەكەەۆ، جانات حاد­جيەۆ، شولپان بايعابىلوۆا سە­كىلدى دارىنداردىڭ العاشقى ونەر جولى سوندا باستالدى. سولاردىڭ ارا­سىندا الماس قىلىشتاي جار­قىلداپ اسىلبولات اعا ءجۇردى. وندا دارىندى اكتەردىڭ دارالىعى بىردەن بايقالدى. جاڭا تەاتردىڭ شىمىلدىعى زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ايمان - شول­پان» پەساسىمەن ءتۇرىلدى. وندا جاس اكتەر الىبەكتىڭ ءرولىن ويناپ، جۇرت­شىلىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. ارقالىق تەاترىندا ون جىلعا جۋىق تالماي ەڭبەك ەتتى. ەسىمى ەلگە تانىلدى. وبلىس باس­شىسى ەركىن اۋەلبەكوۆتىڭ ءوزى جاقسى كوردى. تورعاي ەلى جالىندى جاستى قىرانشا تۇلەتتى. وبلىس جابىلعاسىن سەركە قوجامقۇلوۆ اتىنداعى تەاتر ۇجىمى تولىق­تاي جەزقازعانعا كوشتى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز دە سول تەاترمەن قانىش ساتباەۆتىڭ ءىزى قالعان شا­ھارعا قونىس اۋداردى.

جەزقازعاندا دا اتالعان ونەر ورداسىنىڭ تۋى بيىك بولدى. دا­رىندى رەجيسسەر جانات حادجيەۆ ساحنالاعان كورنەكتى قالامگەر عا­بيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبەك» سپەكتاكلىن جۇرتشىلىق جوعارى باعالادى. بىردە تەاتر ۇجىمى گاسترولدىك ساپارمەن الماتىعا بارادى. بەس-التى قويىلىم ۇسى­نادى. سولاردىڭ كوبىندە باس كە­يىپكەرلەردى اسىلبولات سماعۇلوۆ وينادى. اسىرەسە «قىز جىبەك» قويىلىمىن كورگەن كورەرمەندەر اكتەرلەر ونەرىنە ريزا بولدى. ۇزاق ۋاقىت قول شاپالاقتاپ قۇرمەت كورسەتەدى. زالدىڭ ءبارى دە «براۆو، بەكەجان!» دەپ شۋلاپ كەتەدى. شىن مانىندە، بۇل بەينە ارقالى اكتەردىڭ ونەردەگى باعىن اشتى. وڭ جامباسىنا ءدال كەلگەن ءرول بولدى. سول كەزدە كاۋكەن كەنجەتاەۆ ساحناعا شىعىپ، جوعارىدا كەل­تىرگەن پىكىرىن ايتقان ەكەن. ءبىر عانا بەكەجان رولىمەن سماعۇلوۆ الما­تىداعى تەاتر تارلاندارىن مويىنداتتى.

وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن مە­تسە­ناتتاردىڭ رەسپۋبليكالىق «تار­لان» سىيلىعىنا ۇسىنىلعان كەز­دە، كورنەكتى تەاتر سىنشىسى اشىربەك سىعاي: «اسىلبولات «تارلان» سىيلىعىن السا دا – تارلان، الماسا دا – تارلان». ونەر جولىندا ساحنالىق ءھام ەكراندىق تۇلعالاردى سومداۋدا اسا تالانتتى ەكەندىگىن ۇنەمى دالەلدەپ كەلە جاتقان ۇشقىندى اكتەر. وپەرادا بەكەجاندى كاۋكەن كەنجەتاەۆ، كينودا ءاسانالى ءاشىموۆ قالاي سومداسا، دراماداعى اسىلبولات­تىڭ بەكەجانىنان ءالى ەشكىم اسا العان جوق. وبراز پسيحولوگياسىن تەرەڭدەي ۇعىنىپ، كەيىپكەر مى­نەز-قۇلقىنىڭ نازىك يىرىمدەرىن مولدىرەتە اشا بىلەر ارقالى سۋرەت­كەردىڭ شىعارماشىلىق ورنى بو­لەك» دەپ لايىقتى باعاسىن بەرگەن.

تالانتتى اكتەر 1998 جىلى قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق دراما تەاترىنا قىزمەتكە ورنالاسىپ، ءبىرتۋار رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆپەن جولى توعىستى. ازەكەڭ ەلوردالىق تەاتر ساحناسىندا «قىز جىبەكتى» قويىپ، بەكەجان ءرولىن اسىلبولاتقا ويناتادى. سودان سوڭ ساحنادا بالۋان شولاقتى سومدادى. باسقا دا رول­دەردى بەينەلەدى.

اسىلبولات اعا − سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى ازامات. قاسيەتتى دومبىرانى ءپىر تۇتادى. كەي-كەيدە كو­كىرەگى مۇڭعا تولعاندا اباي ان­دەرىن شىرقايدى. «جۇرەگىڭنىڭ تۇبىنە تەرەڭ بويلا، مەن ءبىر جۇم­­باق اداممىن، ونى دا ويلا. سوق­تىقپالى سوقپاقسىز جەردە ءوستىم. مىڭمەن جالعىز الىستىم، كىنا قويما!» دەپ حاكىم اتامىز سەكىلدى كۇڭىرەنەدى. گيتارا مەن باياندى دا بۇلبۇلشا قۇيقىلجىتا­دى. بىرقاتار كوركەم فيلمگە ءتۇستى. سۋرەتتى دە كەلىستىرىپ سالادى. عا­جايىپ سىر تۇنعان كارتي­نالارى كاسىبي قىلقالام شەبەرىنەن ەش كەم ەمەس. تۋىندىلارىنان ءوزى­نىڭ تابيعاتى كورىنىپ تۇرادى. مەن ول كىسىنى كورگەن سايىن ويىمنان جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ «ابدىعاپار سەرى» اتتى اڭگىمەسى شىق­پايدى. حالقىمىزدىڭ عاجا­يىپ سەرىلىك ءداستۇرىن ۇستاعان كەرىم ازاماتتى كەڭەس وكىمەتى تا­بان­عا سالىپ، تاپتايدى. سوندا باس كە­يىپكەردىڭ: ء«بىز اقان بولا الما­دىق. ءسان-سالتانات قۇرىپ جۇرە المادىق»، دەپ كوكىرەگى مۇڭعا تولادى. اسىلبولات اعانىڭ دا جانى ابدىعاپار سەرىمەن ۇقساس. ءبارىبىر، ول كىسى ساحنادا عانا ەمەس، ومىردە دە بەكەجان − بولمىستى تۇلعا ەكەندىگىن تۇسىنەسىز!

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:52

قوسشىدا جاڭا مەكتەپ اشىلادى

ءبىلىم • بۇگىن، 16:25

ۇقساس جاڭالىقتار