قوعام • 25 ءساۋىر، 2022

بالا قۇقىعىن قورعاۋعا زاماناۋي ادىستەمە قاجەت

38 رەت كورسەتىلدى

پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي «بالالار جىلى» ناتيجەلى بولۋى قاجەت. وسىعان وراي رەسپۋبليكا وڭىرلەرىندە ءتۇرلى مازمۇنداعى شارالار جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. ال مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بالالار قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىعىن قورعاۋعا بايلانىستى مىندەتتەر قاراۋسىز قالعان بالالار تاعدىرى، جاسوسپىرىمدەردىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋى، كيبەربۋللينگ سياقتى قوعامعا جات ادەتتەرگە توسقاۋىل بولۋعا ءتيىس.

الماتىداعى وقۋشىلار سارايىندا وتكەن «قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلارعا ءتيىمدى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق كومەك كورسەتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارى» حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسىندا بالالار دەنساۋلىعى، ءبىلىم جۇيەسىن­دەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەر ماماندار تالقىسىنا سالىندى.

بالالار ومبۋدسمەنى ارۋجان ساين بالا قۇقىعى جايىندا ءسوز ەتكەندە اتا-انا جاۋاپكەرشىلىگىن ۇمىت­پاۋ قاجەت­تىگىن قاپەرگە الدى. ا.سايننىڭ ايتۋىن­شا، تاربيە نەگىزى وتباسىندا قالىپتا­ساتىندىقتان، بالا تاعدىرىنا نەمقۇراي­دى قارايتىن اتا-انالارمەن جۇمىس ىستەۋ­گە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. وتباسىن­دا جاعدايى جاقسى بولسا، بالا نەگە ۇيدەن بەزەدى، مەكتەپتە قامقورلىق كۇشتى بولسا، نەگە قيىن بالالار قاتارىنا قوسىلادى؟

بۇل بۇگىنگى قوعامدا ءجيى قويىلاتىن سۇراقتار. ال ونىڭ جاۋابى وتباسىنان باستاپ، بۇتىندەي قوعامدىق دەڭگەيدە قولعا الىنىپ وتىرعان شارالاردىڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسپاي وتىرعاندىعىمەن بايلانىستى.

«وسى ورايدا اتا-اناسىنىڭ بالاعا زيانى تيمەۋىن قامتاماسىز ەتۋ، مەك­تەپتەگى داعدارىستى جاعداي مەن قا­راما-قايشىلىقتاردىڭ ساۋاتتى، كا­سىبي دەڭگەيدە شەشىلۋى دە الاڭ­دا­تادى. مەملەكەت تاراپىنان بالالاردى سپورتقا، مادەني شارالارعا تارتۋ، بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ، دەنساۋلىعىنا قاراۋ – سالاماتتى ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ العىشارتى. ال بالا بويىندا تۇلعالىق قاسيەتتى قالىپتاستىرۋدا ءبىلىم، عىلىم، مادەني سالاداعى جەتىستىكتەر ماڭىزدى. بو­يىندا ىزگىلىگى، ءبىلىمى بار، وتباسىندا، ءبىلىم مەكەمەلەرىندە قامقورلىققا، اتا-انا ماحابباتىنا بولەنگەن بالالار ەشقاشان جات ادەتكە بوي الدىرمايدى. ولاي بولسا، بالانىڭ باقىتى – وتباسىنىڭ، مەكتەپتىڭ، بۇتىندەي ءبىر قوعامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە تىكەلەي قاتىستى مىندەت»، دەپ اتاپ ءوتتى ا.ساين.

جيىننىڭ مودەراتورى ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى عاني بەي­سەم­باەۆ بالالار جىلىنا وراي ەلى­مىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە قولعا الىنعان يگى ءىس-شارالار بارىسىنا توق­­تالىپ، ءتيىستى مينيسترلىك تارا­پىنان بالالار قۇقىعىن قورعاۋ ماسە­لەسىنە وراي ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەلگەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ماق­ساتتى شارالاردىڭ ارى قاراي دا جال­عاسىن تابۋى قوعامنىڭ يگىلىگىنە، بالالاردىڭ جارقىن بولا­شا­عىنا ارنالادى.

وسى ورايدا الماتى قالاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە توقتالعان اكىمنىڭ ورىنباسارى اسەم ءنۇسىپوۆا مەگا­پوليستە 300 مەملەكەتتىك جانە جەكە­­­مەنشىك ءبىلىم ۇيىمى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ستۋ­دەنت­تىك جاس­تار قالاسىندا بۇگىندە 350 مىڭ­نان استام ءبىلىم الۋشى ءۇشىن قولاي­لى جاعداي جاسالعان. مەك­تەپ، بالا­باق­شالارداعى ورىن جەتىسپەۋ­شىلىگى، ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىس­تى ناقتى جۇمىستار ىسكە اسىپ كەلەدى. بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ الەۋمەتتىك جاعدايىنا قارا­ماس­­ت­ان، 1-4-سىنىپ وقۋشىلارى تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ال وقىتۋ ادىستەمەسى، تاربيە ءىسى، بالا­لاردىڭ مىنەز-ق ۇلىق ماسەلەسى ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى، ال بۇل باعىتتا كاسىبي ماماندارمەن ىق­پالداستىق اياسىندا ءتيىستى جۇمىس­تار قولعا الىنعان.

مەملەكەتتىڭ بولاشاعى – بالا­لاردىڭ جارقىن كەلەشەگىن قامتا­ماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام­­دارعا ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­­لىگى بالا­لاردىڭ قۇقىقتارىن قور­­عاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەسەنعازى يمان­عاليەۆ توقتالدى. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي، ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار جالاڭ ۇران، مەرەكەلەر تۇرىندە ەمەس، ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان ءبىلىم، دەنساۋلىق، الەۋمەتتىك سالادا جۇزەگە اساتىن اۋقىم­دى مىندەتتەرمەن جالعاسىن تا­بۋ­عا ءتيىس. ە.يمانعاليەۆ وسى ورايدا مەم­لەكەت تاراپىنان بالالاردىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شا­رالار مەن ەلىمىزدىڭ الەمدىك كە­ڭىستىكتەگى ءرولىن ارتتىرۋعا بايلانىس­تى جوبالار ازىرلەنىپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى.

«پرەزيدەنت 2020 جىلى بالالار يگىلىگى يندەكسىنىڭ ۇلتتىق مو­نيتورينگتىك مەحانيزمىن ازىرلەۋدى تاپ­سىرعان بولاتىن. وسى ورايدا ماڭىزدى دەگەن 56 ين­ديكاتور ازاماتتىق قوعاممەن تالقىلانىپ، ۇكى­مەت دەڭگەيىندە بەكىتىلدى. مەم­لەكەت تاراپىنان با­لالارعا جۇمسا­لاتىن بيۋدجەت ادىستەمەسىن دا­يىنداۋ جۇمىستارى باستالدى. سونىمەن قاتار با­لا­­لار قۇقىعى جونىندە بۇۇ كونۆەنتسياسىنىڭ فا­كۋلتاتيۆتى پرو­­توكولىنا قول قويۋعا بايلانىستى ءىس-شارا­لار قابىلدانۋدا. بۇگىندە با­لالار قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى مەم­­لەكەتتىك ساياسات حالىقارالىق تا­لاپتارعا ساي جاڭا ءبىلىم جۇيەسىن قۇ­رى­لىمداۋدى قاجەت ەتەدى»، دەپ اتاپ ءوتتى.

ە.يمانعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇ­گىندە بالالار جوعارى ينتەللەكتۋالدى قابى­لەتكە يە، ءموبيلدى، كرەا­تيۆتى. ولار اقىل­دى، تاۋەلسىز ءارى ەرەكشە قابىلەتتى. تەح­نولوگيالاردى، مادەنيەتارالىق قا­تىناستاردى جاقسى مەڭگەرگەن. الاي­دا الدىڭعى بۋىنعا قاراعاندا، ولار قوعامدىق قۇبىلىستارعا تاۋەلدى. Mackenzie ينستيتۋتىنىڭ مالى­مەت­تەرىنە قارا­عان­دا، جاڭا زامان ۇر­پا­عى­نىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسى قاراما-قاي­­شى. كوڭىل كۇيى، الەۋمەتتىك جاع­دايى جەتە كوڭىل ءبولۋدى قاجەت ەتەدى. ولار مىنەز-قۇلقىنا قاتىستى جانە پسيحولوگيالىق جاعدايلاردا كومەككە سيرەك جۇگىنەدى. وسى ورايدا ەۋروپالىق كەڭەس ساراپشىلارى بالالاردىڭ اقىل-وي، فيزيكالىق دەنساۋلىعىنىڭ ماڭىزدى ەكەندىگىنە نازار اۋدارىپ وتىر. 2021 جىلى داۆوس فورۋمىندا ەكونوميست كلاۋس شۆاب ەكونوميكالىق جۇيەنى قايتا قاراستىرا وتىرىپ، ازاماتتاردىڭ يگى­لىگىنە نەگىزدەلگەن الەمگە قادام جا­ساۋىمىز كەرەك دەگەن بولاتىن. سوندىقتان بىزگە كاسىبي پەداگوگتەر كەرەك. ترانسلياتور ەمەس، ۇيىم­داس­تىرۋشى، وقۋ ءۇردىسىن، شىعار­ما­شىلىق جۇمىستاردى جۇيە­لەي بىلەتىن، جاسوسپىرىمدەردىڭ الەۋ­مەتتىك قىزمەتىنىڭ جان-جاقتى­لىعىن جاقسى تۇسىنەتىن، جاستارمەن جۇمىستى جولعا قويا بىلەتىن بىلىكتى ماماندار قاجەت. بۇگىندە قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان تۇرمىستىق اگرەسسيا، الەۋمەتتىك جەلى­لەردىڭ ىقپالى، بۋللينگ سياقتى ما­سەلەلەرمەن 7 مىڭنان استام پەداگوگ-پسيحولوگ، 4 مىڭعا جۋىق الەۋمەتتىك پەداگوگ، 3 مىڭنان استام ۆوجاتىي، 25 مىڭنان استام مەكتەپ اكىمشىلىگى مۇشەلەرى جۇمىس ىستەۋدە. ال ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىندا 340 مىڭ­نان استام پەداگوگ ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. دەگەنمەن دە سالادا كاسىبي ماماندار قا­تارىن ارتتىرۋ مەن ەسكىرگەن ادىس­تە­مە­لەر، جالعان يننوۆاتسيالاردان ارىلۋدى ۋاقىت تالاپ ەتۋدە.

جيىندا پسيحولوگيا عىلىم­دا­رىنىڭ دوكتورى، اكادەميك ح.شەرياز­دانوۆا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سا­لا­سىنداعى پەداگوگيكالىق پسي­حولو­گيا­نىڭ رولىنە قاتىستى بايانداما جاساسا، س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، اكادەميك ق.سارباسوۆا، تاعى باسقا عالىمدار ءبىلىم گۋمانيزاتسياسى، ساپالى ءبىلىم بەرۋ مەن بالالار پسيحولوگياسى تۇرعىسىندا كاسىبي ويلارىمەن ءبولىستى.

ارى قاراي حالىقارالىق ساراپ­شى­لار پىكىرىنە ۇلاسقان كاسىبي جيىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ اۋتو­دە­­­سترۋكتيۆتى مىنەز-قۇلقىنىڭ الدىن الۋ، با­لا­لار­دىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا ءىس-شارا­لار­دى ۋاقىتىندا ىسكە اسىرۋ، وقۋشى­لار­دىڭ ومىرگە تو­زىمدىلىگىن جانە سابىرلىلىعىن قا­لىپتاستىرۋ، الەۋمەتتىك وسال جاع­دايداعى جاسوسپىرىمدەر مەن وتبا­سى­لار­عا جەكە كەشەندى كومەك كورسەتۋگە ارنالعان شەبەرلىك ساعاتتارىمەن جالعاسىن تاپتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:52

قوسشىدا جاڭا مەكتەپ اشىلادى

ءبىلىم • بۇگىن، 16:25

ۇقساس جاڭالىقتار