الماتىداعى وقۋشىلار سارايىندا وتكەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلارعا ءتيىمدى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق كومەك كورسەتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارى» حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسىندا بالالار دەنساۋلىعى, ءبىلىم جۇيەسىندەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەر ماماندار تالقىسىنا سالىندى.
بالالار ومبۋدسمەنى ارۋجان ساين بالا قۇقىعى جايىندا ءسوز ەتكەندە اتا-انا جاۋاپكەرشىلىگىن ۇمىتپاۋ قاجەتتىگىن قاپەرگە الدى. ا.سايننىڭ ايتۋىنشا, تاربيە نەگىزى وتباسىندا قالىپتاساتىندىقتان, بالا تاعدىرىنا نەمقۇرايدى قارايتىن اتا-انالارمەن جۇمىس ىستەۋگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. وتباسىندا جاعدايى جاقسى بولسا, بالا نەگە ۇيدەن بەزەدى, مەكتەپتە قامقورلىق كۇشتى بولسا, نەگە قيىن بالالار قاتارىنا قوسىلادى؟
بۇل بۇگىنگى قوعامدا ءجيى قويىلاتىن سۇراقتار. ال ونىڭ جاۋابى وتباسىنان باستاپ, بۇتىندەي قوعامدىق دەڭگەيدە قولعا الىنىپ وتىرعان شارالاردىڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسپاي وتىرعاندىعىمەن بايلانىستى.
«وسى ورايدا اتا-اناسىنىڭ بالاعا زيانى تيمەۋىن قامتاماسىز ەتۋ, مەكتەپتەگى داعدارىستى جاعداي مەن قاراما-قايشىلىقتاردىڭ ساۋاتتى, كاسىبي دەڭگەيدە شەشىلۋى دە الاڭداتادى. مەملەكەت تاراپىنان بالالاردى سپورتقا, مادەني شارالارعا تارتۋ, بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ, دەنساۋلىعىنا قاراۋ – سالاماتتى ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ العىشارتى. ال بالا بويىندا تۇلعالىق قاسيەتتى قالىپتاستىرۋدا ءبىلىم, عىلىم, مادەني سالاداعى جەتىستىكتەر ماڭىزدى. بويىندا ىزگىلىگى, ءبىلىمى بار, وتباسىندا, ءبىلىم مەكەمەلەرىندە قامقورلىققا, اتا-انا ماحابباتىنا بولەنگەن بالالار ەشقاشان جات ادەتكە بوي الدىرمايدى. ولاي بولسا, بالانىڭ باقىتى – وتباسىنىڭ, مەكتەپتىڭ, بۇتىندەي ءبىر قوعامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە تىكەلەي قاتىستى مىندەت», دەپ اتاپ ءوتتى ا.ساين.
جيىننىڭ مودەراتورى ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ بالالار جىلىنا وراي ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە قولعا الىنعان يگى ءىس-شارالار بارىسىنا توقتالىپ, ءتيىستى مينيسترلىك تاراپىنان بالالار قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسىنە وراي ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەلگەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ماقساتتى شارالاردىڭ ارى قاراي دا جالعاسىن تابۋى قوعامنىڭ يگىلىگىنە, بالالاردىڭ جارقىن بولاشاعىنا ارنالادى.
وسى ورايدا الماتى قالاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە توقتالعان اكىمنىڭ ورىنباسارى اسەم ءنۇسىپوۆا مەگاپوليستە 300 مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ءبىلىم ۇيىمى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ستۋدەنتتىك جاستار قالاسىندا بۇگىندە 350 مىڭنان استام ءبىلىم الۋشى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالعان. مەكتەپ, بالاباقشالارداعى ورىن جەتىسپەۋشىلىگى, ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى ناقتى جۇمىستار ىسكە اسىپ كەلەدى. بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراماستان, 1-4-سىنىپ وقۋشىلارى تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ال وقىتۋ ادىستەمەسى, تاربيە ءىسى, بالالاردىڭ مىنەز-ق ۇلىق ماسەلەسى ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى, ال بۇل باعىتتا كاسىبي ماماندارمەن ىقپالداستىق اياسىندا ءتيىستى جۇمىستار قولعا الىنعان.
مەملەكەتتىڭ بولاشاعى – بالالاردىڭ جارقىن كەلەشەگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادامدارعا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەسەنعازى يمانعاليەۆ توقتالدى. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار جالاڭ ۇران, مەرەكەلەر تۇرىندە ەمەس, ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان ءبىلىم, دەنساۋلىق, الەۋمەتتىك سالادا جۇزەگە اساتىن اۋقىمدى مىندەتتەرمەن جالعاسىن تابۋعا ءتيىس. ە.يمانعاليەۆ وسى ورايدا مەملەكەت تاراپىنان بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار مەن ەلىمىزدىڭ الەمدىك كەڭىستىكتەگى ءرولىن ارتتىرۋعا بايلانىستى جوبالار ازىرلەنىپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى.
«پرەزيدەنت 2020 جىلى بالالار يگىلىگى يندەكسىنىڭ ۇلتتىق مونيتورينگتىك مەحانيزمىن ازىرلەۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسى ورايدا ماڭىزدى دەگەن 56 ينديكاتور ازاماتتىق قوعاممەن تالقىلانىپ, ۇكىمەت دەڭگەيىندە بەكىتىلدى. مەملەكەت تاراپىنان بالالارعا جۇمسالاتىن بيۋدجەت ادىستەمەسىن دايىنداۋ جۇمىستارى باستالدى. سونىمەن قاتار بالالار قۇقىعى جونىندە بۇۇ كونۆەنتسياسىنىڭ فاكۋلتاتيۆتى پروتوكولىنا قول قويۋعا بايلانىستى ءىس-شارالار قابىلدانۋدا. بۇگىندە بالالار قۇقىعىن قورعاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياسات حالىقارالىق تالاپتارعا ساي جاڭا ءبىلىم جۇيەسىن قۇرىلىمداۋدى قاجەت ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى.
ە.يمانعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە بالالار جوعارى ينتەللەكتۋالدى قابىلەتكە يە, ءموبيلدى, كرەاتيۆتى. ولار اقىلدى, تاۋەلسىز ءارى ەرەكشە قابىلەتتى. تەحنولوگيالاردى, مادەنيەتارالىق قاتىناستاردى جاقسى مەڭگەرگەن. الايدا الدىڭعى بۋىنعا قاراعاندا, ولار قوعامدىق قۇبىلىستارعا تاۋەلدى. Mackenzie ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, جاڭا زامان ۇرپاعىنىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسى قاراما-قايشى. كوڭىل كۇيى, الەۋمەتتىك جاعدايى جەتە كوڭىل ءبولۋدى قاجەت ەتەدى. ولار مىنەز-قۇلقىنا قاتىستى جانە پسيحولوگيالىق جاعدايلاردا كومەككە سيرەك جۇگىنەدى. وسى ورايدا ەۋروپالىق كەڭەس ساراپشىلارى بالالاردىڭ اقىل-وي, فيزيكالىق دەنساۋلىعىنىڭ ماڭىزدى ەكەندىگىنە نازار اۋدارىپ وتىر. 2021 جىلى داۆوس فورۋمىندا ەكونوميست كلاۋس شۆاب ەكونوميكالىق جۇيەنى قايتا قاراستىرا وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ يگىلىگىنە نەگىزدەلگەن الەمگە قادام جاساۋىمىز كەرەك دەگەن بولاتىن. سوندىقتان بىزگە كاسىبي پەداگوگتەر كەرەك. ترانسلياتور ەمەس, ۇيىمداستىرۋشى, وقۋ ءۇردىسىن, شىعارماشىلىق جۇمىستاردى جۇيەلەي بىلەتىن, جاسوسپىرىمدەردىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتىنىڭ جان-جاقتىلىعىن جاقسى تۇسىنەتىن, جاستارمەن جۇمىستى جولعا قويا بىلەتىن بىلىكتى ماماندار قاجەت. بۇگىندە قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان تۇرمىستىق اگرەسسيا, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ىقپالى, بۋللينگ سياقتى ماسەلەلەرمەن 7 مىڭنان استام پەداگوگ-پسيحولوگ, 4 مىڭعا جۋىق الەۋمەتتىك پەداگوگ, 3 مىڭنان استام ۆوجاتىي, 25 مىڭنان استام مەكتەپ اكىمشىلىگى مۇشەلەرى جۇمىس ىستەۋدە. ال ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىندا 340 مىڭنان استام پەداگوگ ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. دەگەنمەن دە سالادا كاسىبي ماماندار قاتارىن ارتتىرۋ مەن ەسكىرگەن ادىستەمەلەر, جالعان يننوۆاتسيالاردان ارىلۋدى ۋاقىت تالاپ ەتۋدە.
جيىندا پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك ح.شەريازدانوۆا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى پەداگوگيكالىق پسيحولوگيانىڭ رولىنە قاتىستى بايانداما جاساسا, س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, اكادەميك ق.سارباسوۆا, تاعى باسقا عالىمدار ءبىلىم گۋمانيزاتسياسى, ساپالى ءبىلىم بەرۋ مەن بالالار پسيحولوگياسى تۇرعىسىندا كاسىبي ويلارىمەن ءبولىستى.
ارى قاراي حالىقارالىق ساراپشىلار پىكىرىنە ۇلاسقان كاسىبي جيىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ اۋتودەسترۋكتيۆتى مىنەز-قۇلقىنىڭ الدىن الۋ, بالالاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى ۋاقىتىندا ىسكە اسىرۋ, وقۋشىلاردىڭ ومىرگە توزىمدىلىگىن جانە سابىرلىلىعىن قالىپتاستىرۋ, الەۋمەتتىك وسال جاعدايداعى جاسوسپىرىمدەر مەن وتباسىلارعا جەكە كەشەندى كومەك كورسەتۋگە ارنالعان شەبەرلىك ساعاتتارىمەن جالعاسىن تاپتى.
