حالىقارالىق جيىندا قازاقستاننىڭ بۇۇ جانە ۆەنەتسيا كوميسسياسىمەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ناتيجەلەرى مەن جەتىستىكتەرى سارالاندى.
«بۇۇ باعدارلامالارى ەلىمىزدەگى كوپتەگەن سالانىڭ قارقىندى دامۋىنا ىقپال ەتتى. سونىڭ ىشىندە ىرگەلى قۇقىقتىق قۇجاتتارعا نەگىزدەلگەن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسى دا بار, ونىڭ كوپتەگەن باسىمدىعى ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىندا كورىنىس تاپتى», دەپ اتاپ وتكەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ توراعاسى قايرات ءمامي جولداۋداعى قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىن ودان ءارى نىعايتۋ سالاسىنداعى رەفورمالارعا دا توقتالدى. بۇل باعىتتاعى شارالار بۇۇ جانە ۆەنەتسيا كوميسسياسىمەن ىنتىماقتاستىق اياسىنداعى ستراتەگيالىق باسىمدىقتارمەن ۇيلەسىم تاۋىپ, ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىنداعى قادامدارىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى.
«كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قورىتىندى شەشىمدەر قابىلداعان كەزدە بۇۇ-نىڭ جالپىعا بىردەي تانىلعان جانە راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق اكتىلەرىنىڭ ەرەجەلەرىن نەگىزگە الىپ كەلەدى. ۇزاق جىلعى ارىپتەس رەتىندە ۆەنەتسيا كوميسسياسى قازاقستاندا كونستيتۋتسيوناليزمنىڭ دامۋىندا جوعارى رولگە يە. ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ ۇسىنىمدارى ەلىمىزدە كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسۋدا. قازاقستان تاۋەلسىز كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان رەتىندە كوميسسياعا كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار مەن جەكەلەگەن زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ جوبالارى بويىنشا قورىتىندىلار الۋ ءۇشىن بىرنەشە رەت جۇگىنگەن. وسى ورايدا كوميسسيا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنا ادىستەمەلىك قولداۋ جاساپ, زاڭ ۇستەمدىگى نەگىزدەرىن بەكىتۋدە ينستيتۋتسيونالدىق جانە ەكسپەرتتىك تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ كەلەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ق.ءمامي.
كونفەرەنتسيا مودەراتورى – پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى, ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ۆەنەتسيالىق كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى يگور روگوۆ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارى اراسىنداعى يدەيالار جانە اقپارات الماسۋ كوميسسيا قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كوپ جىلدىق ارىپتەستىك ناتيجەسىندە ۆەنەتسيا كوميسسياسىمەن كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعى رەتىندە دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسيا بەكىتىلدى. بۇل ۇيىم نەگىزگى زاڭدار ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا كونستيتۋتسيالىق سوتتار جانە ەكۆيۆالەنتتى ينستيتۋتتار اراسىندا حالىقارالىق تىعىز بايلانىس ورناتۋدى ماقسات ەتەدى. 1998 جىلى ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ باقىلاۋشىسى بولعان قازاقستان, ارادا 14 جىل سالىپ ونىڭ تولىققاندى مۇشەسىنە اينالدى.
ء«ىس جۇزىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدى بىردەن ونداعان جەتەكشى الەمدىك دەرجاۆا مويىندادى. ەگەمەن قازاقستاننىڭ زاڭدى تۇردە مويىندالۋىنىڭ نەگىزگى قادامى بۇۇ-عا مۇشەلىككە قابىلدانۋى بولدى. بۇل وقيعا 1992 جىلى 2 ناۋرىزدا ءوتتى. ال 20 جىلدان كەيىن قازاقستاننىڭ «قۇرىلتاي قۇجاتتارىندا» جاريالانعان دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىسى حالىقارالىق قۇقىقتىق قاۋىمداستىق تاراپىنان كەڭىنەن مويىندالىپ, قولداۋ تاپتى. 2012 جىلعى 13 ناۋرىزدا ەلىمىز ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ تولىققاندى, تەڭ قۇقىلى مۇشەسى بولدى», دەدى ي.روگوۆ.
ەۋروپا كەڭەسى ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ پرەزيدەنتى كلەر بازي-مالوري قازاقستاننىڭ ۆەنەتسيا كوميسسياسىنا قوسىلۋ تاريحىنا توقتالىپ, سوڭعى جىلداردا جۇزەگە اسقان باستامالار جايىندا ايتىپ ءوتتى. «قازاقستاننىڭ ءوتىنىشى بويىنشا كوپتەگەن زاڭ قابىلدادى. ۆەنەتسيا كوميسسياسى مەن قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس وتە جوعارى دەڭگەيدە قالىپتاسقان. قانداي دا ءبىر مەملەكەتتە قۇقىق ۇستەمدىگىن باقىلاۋ ءۇشىن ۆەنەتسيا كوميسسياسى ارنايى قۇجات ازىرلەپ شىقتى. مىسالى, سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ مارتەبەسىنە, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلگە, اكىمشىلىك راسىمدەر مەن سوت تورەلىگى جانە سوت ەتيكاسى كودەكستەرىنە قاتىستى كوپتەگەن پىكىر قابىلداندى. ۆەنەتسيا كوميسسياسى, سونداي-اق قازاقستان كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋدى جانە جوعارى سۋديالار كەڭەسىنىڭ رەفورماسىن قولدادى. ال قۇقىقتىق ايقىندىلىق زاڭنىڭ قولجەتىمدىلىگىن بىلدىرەدى. زاڭ ايقىن, بولجامدى جانە تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن قاراپايىم بولۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى ءوز سوزىندە كلەر بازي-مالوري.
قۇقىقتىق ۇستەمدىك ماسەلەلەرىندەگى ىنتىماقتاستىق, سونىمەن قاتار ۇزاق جىلدارداعى ارىپتەستىكتىڭ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدا جان-جاقتى دامۋى وسى جيىندا ءسوز العان بۇۇ جەنەۆاداعى بولىمشەسى باس ديرەكتورىنىڭ اپپارات باسشىسى ا.چيكۆايدزە, بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري, ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى كەستۋتيس يانكاۋكاس, فرانتسيانىڭ الماتى قالاسىنداعى باس كونسۋلى الەكسيس شاحتاحتينسكي, ت.ب. حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنە نەگىز بولدى.
«قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى سوت جۇيەسىندە اكىمشىلىك-قۇقىقتىق ينستيتۋتسيونالدىق جانە ساياسي رەفورمالار ارقىلى ەلدەگى ۇستەمدىكتى نىعايتۋ جونىندە شارالار قولدانىپ كەلەدى», دەپ اتاپ ءوتتى وسى جيىن بارىسىندا ادىلەت ءمينيسترى قانات مۋسين. ۆەدومستۆو باسشىسى اتاپ وتكەندەي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا بيلىك پەن سوت اراسىندا كانديداتتىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ تۋرالى ساياسي پاكەت, پارلامەنتتىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسىن قالىپتاستىرۋ, پرەزيدەنتتىك باسقارۋعا قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ باستاماسىنىڭ ماڭىزدىلىعى ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل وزگەرىستەردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى ەلىمىزدىڭ ارى قارايعى دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
كونفەرەنتسيا جۇمىسىندا قۇقىق ۇستەمدىگىن نىعايتۋ, ءوزارا ءىس-قيمىل باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسى تالقىلاندى. وسى ورايدا ساراپشىلار بۇۇ مەن ۆەنەتسيا كوميسسياسى تاراپىنان جۇزەگە اسىپ جاتقان رەفورمالار ادام قۇقىعى, زاڭناما قۇجاتتارىنىڭ زاماناۋي باعىتتا جەتىلدىرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ الەمدىك تالاپتار ۇدەسىنەن شىعۋىنا ىقپال ەتە بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
