قازاقستان • 25 ءساۋىر، 2022

ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى ارىپتەستىك

48 رەت كورسەتىلدى

قازاقستاننىڭ بۇۇ-عا مۇشە بولعانىنا 30 جىل جانە ەۋروپا كەڭەسى ۆەنەتسيا كوميسسياسىنا قوسىلعانىنا 10 جىل تولۋىنا وراي «قۇقىق ۇستەمدىگىن بەكىتۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق جانە حالىقارالىق اسپەكتىلەرىنە» ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.

حالىقارالىق جيىندا قازاقستاننىڭ بۇۇ جانە ۆەنەتسيا كوميسسياسىمەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ناتيجەلەرى مەن جەتىستىكتەرى سارالاندى.

«بۇۇ باعدارلامالارى ەلىمىزدەگى كوپتەگەن سالانىڭ قارقىندى دامۋىنا ىقپال ەتتى. سونىڭ ىشىندە ىرگەلى قۇ­قىقتىق قۇجاتتارعا نەگىزدەلگەن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسى دا بار، ونىڭ كوپتەگەن باسىمدىعى ەلىمىزدىڭ نە­گىزگى زاڭىندا كورىنىس تاپتى»، دەپ اتاپ وتكەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ تور­اعاسى قايرات ءمامي جولداۋداعى قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىن ودان ءارى نىعايتۋ سالاسىنداعى رەفورمالارعا دا توقتالدى. بۇل باعىتتاعى شارالار بۇۇ جانە ۆەنەتسيا كوميسسياسىمەن ىنتىماقتاستىق اياسىنداعى سترا­تە­گيالىق باسىمدىقتارمەن ۇيلەسىم تاۋىپ، ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىنداعى قادام­دارىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى.

«كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قورىتىندى شەشىمدەر قابىلداعان كەزدە بۇۇ-نىڭ جالپىعا بىردەي تانىلعان جانە راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق اكتى­لەرىنىڭ ەرەجەلەرىن نەگىزگە الىپ كەلەدى. ۇزاق جىلعى ارىپتەس رەتىندە ۆەنەتسيا كوميسسياسى قازاقستاندا كونستي­تۋ­تسيوناليزمنىڭ دامۋىندا جوعارى رولگە يە. ۆەنەتسيا كوميسسيا­سىنىڭ ۇسىنىمدارى ەلىمىزدە كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسۋدا. قازاقستان تاۋەلسىز كون­سۋل­تاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان رەتىندە كوميسسياعا كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار مەن جەكەلەگەن زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ جوبالارى بويىنشا قورىتىندىلار الۋ ءۇشىن بىرنەشە رەت جۇگىنگەن. وسى ورايدا كوميسسيا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنا ادىستەمەلىك قولداۋ جاساپ، زاڭ ۇستەمدىگى نەگىزدەرىن بەكىتۋدە ينستيتۋتسيونالدىق جانە ەكسپەرتتىك تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ كەلەدى»، دەپ اتاپ ءوتتى ق.ءمامي.

كونفەرەنتسيا مودەراتورى – پرە­زيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىق­تارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى، ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ۆەنەتسيالىق كوميس­سياسىنىڭ مۇشەسى يگور روگوۆ كونس­تيتۋ­تسيالىق باقىلاۋ ورگاندارى ارا­سىنداعى يدەيالار جانە اقپارات الماسۋ كوميسسيا قىزمەتىنىڭ باسىم باعىت­تارى­نىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كوپ جىلدىق ارىپتەستىك ناتيجەسىندە ۆەنەتسيا كوميسسياسىمەن كونستيتۋتسيالىق باقى­لاۋ ورگاندارىنىڭ حالىقارالىق قا­ۋىمداستىعى رەتىندە دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسيا بەكىتىلدى. بۇل ۇيىم نەگىزگى زاڭدار ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا كونستيتۋتسيالىق سوتتار جانە ەكۆيۆالەنتتى ينستيتۋتتار اراسىندا حا­لىقارالىق تىعىز بايلانىس ورناتۋدى ماقسات ەتەدى. 1998 جىلى ۆەنەتسيا كوميس­سياسىنىڭ باقىلاۋشىسى بولعان قازاقستان، ارادا 14 جىل سالىپ ونىڭ تولىققاندى مۇشەسىنە اينالدى.

ء«ىس جۇزىندە تاۋەلسىزدىگىمىزدى بىردەن ونداعان جەتەكشى الەمدىك دەرجاۆا مويىن­دادى. ەگەمەن قازاقستاننىڭ زاڭدى تۇردە مويىندالۋىنىڭ نەگىزگى قادامى بۇۇ-عا مۇشەلىككە قابىلدانۋى بولدى. بۇل وقيعا 1992 جىلى 2 ناۋرىزدا ءوتتى. ال 20 جىلدان كەيىن قازاقستاننىڭ «قۇرىلتاي قۇجاتتارىندا» جاريالانعان دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىسى حالىقارالىق قۇقىقتىق قاۋىمداستىق تاراپىنان كەڭىنەن مويىندالىپ، قولداۋ تاپتى. 2012 جىلعى 13 ناۋرىزدا ەلىمىز ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ تولىققاندى، تەڭ قۇقىلى مۇشەسى بولدى»، دەدى ي.روگوۆ.

ەۋروپا كەڭەسى ۆەنەتسيا كوميسسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى كلەر بازي-مالوري قازاقستاننىڭ ۆەنەتسيا كوميسسياسىنا قوسىلۋ تاريحىنا توقتالىپ، سوڭعى جىلداردا جۇزەگە اسقان باستامالار جايىندا ايتىپ ءوتتى. «قازاقستاننىڭ ءوتىنىشى بويىنشا كوپتەگەن زاڭ قابىلدادى. ۆەنەتسيا كوميسسياسى مەن قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ ارا­سىنداعى قا­رىم-قاتىناس وتە جوعارى دەڭگەيدە قا­لىپتاسقان. قانداي دا ءبىر مەملەكەتتە قۇقىق ۇستەمدىگىن باقىلاۋ ءۇشىن ۆەنەتسيا كوميسسياسى ارنايى قۇ­جات ازىرلەپ شىقتى. مىسالى، سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ مارتەبەسىنە، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلگە، اكىم­شىلىك راسىمدەر مەن سوت تورەلىگى جانە سوت ەتيكاسى كودەكستەرىنە قاتىستى كوپتەگەن پىكىر قابىلداندى. ۆەنەتسيا كوميس­سياسى، سونداي-اق قازاقستان كونستي­تۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ قۇقىقتىق بازا­سىن جەتىلدىرۋدى جانە جوعارى سۋديا­لار كەڭەسىنىڭ رەفورماسىن قولدادى. ال قۇقىقتىق ايقىن­دىلىق زاڭنىڭ قولجەتىمدىلىگىن بىلدىرەدى. زاڭ ايقىن، بولجامدى جانە تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن قاراپايىم بولۋى كەرەك»، دەپ اتاپ ءوتتى ءوز سوزىندە كلەر بازي-مالوري.

قۇقىقتىق ۇستەمدىك ماسەلەلەرىندەگى ىنتىماقتاستىق، سونىمەن قاتار ۇزاق جىل­دارداعى ارىپتەستىكتىڭ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدا جان-جاقتى دامۋى وسى جيىندا ءسوز العان بۇۇ جەنەۆاداعى بولىمشەسى باس ديرەكتورىنىڭ اپپارات باسشىسى ا.چيكۆايدزە، بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري، ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى كەستۋتيس يانكاۋكاس، فرانتسيانىڭ الماتى قالا­سىنداعى باس كونسۋلى الەكسيس شاح­تاحتينسكي، ت.ب. حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنە نەگىز بولدى.

«قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدا­رىنداعى سوت جۇيەسىندە اكىمشىلىك-قۇقىق­تىق ينستيتۋتسيونالدىق جانە سايا­سي رەفورمالار ارقىلى ەلدەگى ۇس­­­تەم­دىكتى نىعايتۋ جونىندە شارالار قول­دانىپ كەلەدى»، دەپ اتاپ ءوتتى وسى جيىن بارىسىندا ادىلەت ءمينيس­ترى قانات مۋسين. ۆەدومستۆو باس­شى­سى اتاپ وتكەندەي، مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ بيىلعى جولداۋىندا بيلىك پەن سوت اراسىندا كانديداتتىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ تۋرالى ساياسي پاكەت، پار­لامەنتتىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسىن قالىپتاستىرۋ، پرەزيدەنتتىك باسقارۋعا قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ باستاماسىنىڭ ماڭىزدىلىعى ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل وزگەرىستەردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى ەلىمىزدىڭ ارى قارايعى دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى.

كونفەرەنتسيا جۇمىسىندا قۇقىق ۇستەمدىگىن نىعايتۋ، ءوزارا ءىس-قيمىل باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسى تالقىلاندى. وسى ورايدا ساراپشىلار بۇۇ مەن ۆەنەتسيا كوميسسياسى تاراپىنان جۇزەگە اسىپ جاتقان رەفورمالار ادام قۇقىعى، زاڭناما قۇجاتتارىنىڭ زاماناۋي باعىتتا جەتىلدىرە وتىرىپ، قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ الەمدىك تالاپتار ۇدەسىنەن شىعۋىنا ىقپال ەتە بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار