بۇل عاسىر ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا جاسامپاز ىسكە تولى, بەيبىت وتكەن عاسىر بولىپ ەنەدى.
ن.ءا. نازارباەۆ.
_______________
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەڭ العاشقى جولداۋىن تاۋەلسىزدىگىن ەندى العان ەلىمىز وزىندىك دامۋ باعىتىن ايقىنداۋ كەزەڭىندە, ياعني 1997 جىلى جاسادى. سول ۋاقىتتان بەرى ون جەتى جىل ءوتتى. بۇگىندە پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىن كەزەكتى جولداۋىن جاريالاۋى داستۇرگە اينالدى. قوعام ەلباسى جولداۋىن مەملەكەتىمىزدىڭ بۇگىنگى جانە بولاشاقتاعى اتقارۋعا ءتيىستى ءىس-ارەكەتىنە باعدار رەتىندە ىقىلاسپەن قابىلدايدى.
مەن ەلباسىمىزدىڭ ءار جىلداردا جاساعان جولداۋلارىن تۇگەلدەي جيناقتاپ, باستان اياق قايتا ءبىر وقىپ, زەردەلەپ شىقتىم. كوز جەتكىزگەنىم – جولداۋلار – ەجەلگى تاريحىمىزدى قايتا تىرىلتۋدەن باستاپ, ۇزدىك وتىزدىققا ەنۋ ماقساتىنا دەيىن بەينەلەنگەن ەل دامۋىنىڭ لوگيكالىق حرونولوگيالىق تاريحي قۇجاتى ەكەندىگى. وندا تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ سارا جولدارىن بەينەلەيتىن تاريحي-ساياساتتىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتى مەن مىندەتتەرى كورىنىس تاپقان.
جولداۋلاردان ەلباسىنىڭ بۇگىنگى كۇننىڭ تامىرىن ءدوپ باساتىن كورەگەندىگىن, الىس بولاشاقتى بولجاي بىلەتىن تەرەڭدىگىن, مەملەكەتتىڭ جاڭا تاريحىن جاساۋشى سۇڭعىلا ساياساتكەرلىك تۇلعاسىنىڭ ەرەكشەلىگىن بايقاۋعا بولادى.
ەلباسىنىڭ اۆتورلىق ءماتىنىن تولىق ساقتاي وتىرىپ, ءار جىلدارداعى جولداۋلارىنان جيناقتالعان ۇزىندىلەردى تومەندە الەۋمەتكە ۇسىنۋ ارقىلى جولداۋلار قازاق ەلىنىڭ وتكەنىن ۇلىقتاپ, بولاشاعىن باعدارلايتىن ەل دامۋىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالعان قۇجاتتار ەكەنىنە كوڭىل اۋدارتۋدى دىتتەدىم.
قاۋىپسىزدىك جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياسات
كۇللى دۇنيە الەم-تاپىرىق ءوزگەرىسكە ءتۇستى, ادامزاتگى الدا كۇتىپ تۇرعان اۋىرتپالىقتار ودان دا زور بولۋى مۇمكىن. الەمنىڭ شىعىسىنداعى ەلەۋلى داعدارىستار. وڭتۇستىكتەگى ەكى ەل – يادرولىق دەرجاۆالار قاتارىنا جاڭادان قوسىلعان ءۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ اراسىنداعى كاشمير داۋى تىعىرىققا تىرەلىپ تۇر. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ وڭتۇستىك شەبىندەگى جاعداي دا شيەلەنىسىپ كەتتى. ايماعىمىزداعى تۇراقسىزدىق, كورشىلەرىمىزدىڭ قيىن جاعدايى قازاقستانداعى حال-احۋالعا دا اسەر ەتەدى. الەمدىك جانە ايماقتىق اۋقىمداعى داعدارىستار تۇسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىق ورناعان ارالداي وقشاۋ تۇرعانىمەن, ءاربىر قازاقستاندىق ازامات ماڭايىمىزدا قالىپتاسقان جاعدايدىڭ كۇردەلى ەكەندىگىن ءتۇسىنۋگە ءتيىس.
ءبىز ەلىمىزدىڭ بار شالعايىنداعى شەكارالارىندا بەيبىتشىلىك قالقانىن قالىپتاستىردىق, ءسويتىپ, وزىنشە ءبىر «قاۋىپسىزدىكتىڭ كەمەر بەلبەۋىن» تاعىنا الدىق. الەمدەگى بىردە-ءبىر ەل, اتاپ ايتامىن, بىردە-ءبىر ەل بىزگە دۇشپاندىق نيەتتە ەمەس. سان-سالالى ديپلوماتيامىز بەن سىرتقى ساياساتىمىز ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزدى دە, اۋماقتىق تۇتاستىعىمىزدى دا ويداعىداي بەكىتە ءبىلدى, وسى ارقىلى الەمدىك قوعامداستىقپەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا جول اشتى.
قازىر ءبىز العا قويعان ماقساتىمىزعا ادال ەكەنىمىزدى تياناقتاۋعا ءتيىسپىز. وسى تۇسكەن جولىمىزدان تايقىپ كەتپەۋگە, جاڭا قازاقستاندى ساياسي ادىلەتتىلىك پەن ەكونوميكالىق ەركىندىكتىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا نەگىزدەپ تۇرعىزۋعا كۇشىمىز دە, كورەگەندىگىمىز دە, ەرلىگىمىز دە جەتەتىنىن دالەلدەۋگە ءتيىسپىز.
قازاقستان – كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى بارلىق ەلدەرمەن ءوزىنىڭ ستراتەگيالىق مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرمەي, تۇراقتى جاقسى قاتىناستار ورناتا بىلگەن ازىن-اۋلاق مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار, ءبىز اقش-پەن, باتىس ەۋروپامەن جانە باسقا ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىقتى دا دامىتا بەرەمىز.
عاسىر سوڭىندا قاۋىپسىزدىكتىڭ بۇكىل حالىقارالىق جۇيەسىنىڭ تاس-تالقانى شىعۋعا شاق قالدى. سوعىستا جەڭىپ شىعۋ بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋدەن جەڭىلىرەك دەسەدى. ۇلتتىق ەگەمەندىكتىڭ مىزعىماستىعى قاعيداتىنا ارقا سۇيەيتىن حالىقارالىق قۇقىققا نەگىزدەلىپ قۇرىلعان بەيبىتشىلىك «سىر بەرە» باستادى. تاياۋداعى تاريحتىڭ «ادامدى اداستىرىپ جىبەرەتىن سيپاتى» ءبىزدى ءوزىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ ماسەلەسىنە ايرىقشا ىقىلاس قويۋعا ءماجبۇر ەتەدى.
ءوزىنىڭ مىڭجىلدىق تاريحىندا قازاقستان تۇڭعىش رەت قىتايمەن زاڭدى تۇردە بەكىتىلگەن شەكاراعا يە بولدى. ول شەكارا دوستىق شەكاراسىنا اينالدى. قىتايمەن تۇراقتى قارىم-قاتىناس جاساۋدىڭ قازاقستان ءۇشىن ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. وسىناۋ ۇلى مەملەكەتپەن قاتىناستارىمىزدى «شانحاي بەستىگى» (قازىر شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى – ح.ۆ.)شەڭبەرىندە نىعايتا ءتۇسۋ پلانەتانىڭ وسى بولىگىندەگى ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ نەگىزى بولماق.
ورتالىق ازيانىڭ ەكىنشى مىڭجىلدىقتاعى تاريحى قۇرلىقتىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان, الەمدىك كوممۋنيكاتسيا جۇيەسىنە شىعا المايتىن حالىقتاردىڭ بولاشاعى بولمايتىنىن كورسەتىپ بەردى. ورتالىق ازياداعى بارلىق حالىقتاردىڭ تاريحى, ەگەر جەكەلەگەن جايلاردى الىپ تاستار بولساق, ءبىز الەمدىك ماڭىزى بار كولىك ارناسى بولا الامىز با, الدە تاعى دا جولدىڭ ءبىر جيەگىندە قالىپ قويامىز با دەگەن باستى ماسەلەنىڭ قالاي شەشىلەتىنىنە بايلانىستى.
وتكەن تاريحىمىز بىزگە تالاي-تالاي تاعىلىم قالدىردى. حالىق وزەكتى ورتەر وكىنىشتى ساتتەردى باستان كەشۋدەي كەشتى. ال بۇگىن قازاقستاندىقتار ءوز تاعدىرىنا وزدەرى يە بولىپ وتىر.
مەن بۇل عاسىر قازاقستاننىڭ تاريحىنداعى ەڭ عاجاپ عاسىر بولادى دەپ سەنەمىن. بۇل عاسىر ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا جاسامپاز ىسكە تولى, بەيبىت وتكەن عاسىر بولىپ ەنەدى دەپ سەنەمىن. تاريحتا وتكەندى ەسكە الۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, كەلەشەگىمىزدى باعامداۋ ءۇشىن دە ەرىكسىزدەن كەشەگىمىزگە كوز تىككىزەتىن تۇستار بار.
ەگەر تاريحقا قاراپايىم دەرەكتەردىڭ جيىنتىعى رەتىندە قاراماي, ونى تەرەڭ ءماندى ەتەنە بايلانىستاعى وقيعالاردىڭ ساباقتاستىق رەتىندە ەكشەيتىن بولساق, وندا وسى ون جىلدىڭ اۋقىمى مەن تەگەۋرىنى كەلەر عاسىرداعى كەلەشەگىمىزدى ايقىندايتىنداي جاڭا قىرىنان اشىلا تۇسەدى.
ءبىزدىڭ جاس ەلىمىزدىڭ كەشەگىسى مەن كەلەشەگىنىڭ اراسىنداعى بۇل بايلانىستى مىناداي قاراپايىم تۇجىرىم بەينەلەي الادى: ءتيىمدى ەكونوميكا, ليبەرالدىك قوعام, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك.
ءبىز الدىمىزعا انىق تا ايقىن ماقسات قويدىق – ءبىز جاقسى ءومىر ءسۇرگىمىز كەلدى, ءبىز ەركىندىككە ۇمتىلدىق, ءبىز بارىنەن دە بۇرىن بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋىن قالادىق. بۇعان سىزدەر مەن بىزدەر ءوز عۇمىرىمىزدىڭ ءبىراز جىلدارىن ارنادىق.
بۇگىن باستى ماسەلەلەر ەۋرازەق, بەك, شىۇ شەڭبەرىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ مەن وڭىرلىك ىقپالداستىقتى دامىتۋ سالاسىندا جاتىر.
ءبىز ەكونوميكالىق جانە ساياسي ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بويىنشا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن ەكىجاقتى شارتتاردى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرا بەرەمىز. قازاقستان وسى سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان ەلمەن ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستار ورناتۋدان باسقا بالاما جوق ەكەنىن نەگىزگە الادى.
قازاقستان مەن اقش اراسىندا ۇزاق مەرزىمدى جانە تۇراقتى سەرىكتەستىك قاتىناستار ورناعان, بۇلار حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, لاڭكەستىك پەن ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس, دەموكراتيالىق وزگەرىستەردى جالعاستىرا بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ كەڭ اۋقىمىمەن سيپاتتالادى.
قازاقستان ەو-مەن ىنتىماقتاستىققا وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكا, الەۋمەتتىك جانە مادەني دامۋ سالالارىندا زور مازمۇن بەرۋگە مۇددەلى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ەۋروپالىق سەرىكتەستەرىمىزگە ينۆەستيتسيالىق قىزمەت, ءىرى حالىقارالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە وزىق تەحنولوگيالار مەن ءبىلىمدى تارتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزۋىمىز كەرەك.
ءبىزدىڭ وڭىردە ىقپالداستىق قارقىنىن تومەندەتپەۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىز مادەنيەتىمىز بەن تاريحىمىزدىڭ ورتاقتىعى جاقىنداستىرىپ وتىرعان كورشىلەس ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن جان-جاقتى بايلانىستارىمىزدى دامىتا بەرۋگە ءتيىسپىز.
ەندىگى جەردە كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە الەمدىك قوعامداستىقتا قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تۋرالى, ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تۋرالى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تۋرالى بولىپ وتىر.
قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭارۋ مەن ساياسي دەموكراتيالاندىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقالى تۇر.
بۇل ۇدەرىستە ساياسي پارتيالار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جانە باسقا دا قوعامدىق ينستيتۋتتار باستى ءرول اتقارۋى ءتيىس.
بۇل ورايدا جاس ۇرپاققا, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرىنە دە ماڭىزدى ءرول بەرىلۋگە ءتيىس.
عاسىر تالعامى جانە قالىپتاسقان مەملەكەت
قازىرگى ۋاقىتتا ادامزات جاڭا جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەرمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. ەلىمىز بەن ءوڭىرىمىز ءۇشىن مەن ون نەگىزگى سىن-قاتەردى ءبولىپ كورسەتەمىن. ەگەر ءبىز ءوز دامۋىمىزدا جاڭا تابىستارعا ودان ءارى قول جەتكىزۋدى جوسپارلايتىن بولساق, ولاردىڭ ارقايسىسىن مىندەتتى تۇردە ەسكەرۋگە ءتيىسپىز.
...وسىعان بايلانىستى ءبىز حالىقارالىق احۋال دامۋىنىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە جان-جاقتى دايىن بولۋ ءۇشىن بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىنىڭ, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ويلاستىرىلعان, كەلىسىلگەن جانە ۇيلەستىرىلگەن باعىتىن تۇجىرىمداۋعا ءتيىسپىز.
ءبىز بۇگىن – وزىندىك بەت-بەينەسى بار, وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن ءوزىندىك ۇستانىمى بار تابىستى مەملەكەتپىز.
بيلىك تارماقتارىنىڭ ءبولىنۋىنە نەگىزدەلگەن زاماناۋي مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاساعان تاريحي ماڭىزدى كونستيتۋتسيالىق جانە ساياسي رەفورمالار جۇرگىزدىك.
ەلدىڭ جاڭا ەلورداسى – استانانى سالدىق. بۇل زاماناۋي قالا ءبىزدىڭ بويتۇمارىمىز بەن ماقتانىشىمىزعا اينالدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ مۇمكىندىگىن الەمگە كورسەتۋ ءۇشىن ونىڭ الەۋەتىن پايدالانا الدىق. ءدال سول سەبەپتەن دە حالىقارالىق قوعامداستىق قازاقستاندى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ ورنى رەتىندە تاڭدادى. ەگەر استانا بولماسا, بۇل دا بولماس ەدى. مۇنداي قۇرمەت كەز كەلگەننىڭ ەنشىسىنە تيە بەرمەيدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز كەڭەستەن كەيىنگى كەزەڭدەگى كۇللى كەڭىستىكتە ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكەن, وسى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزگەن ءجانە عالامدىق اۋقىمداعى ءىس-شارا – ەكسپو-2017-ءنى وزىندە وتكىزەتىن ءبىرىنشى ەل ەكەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
جاھاندىق داعدارىستىڭ جالعاسۋىنىڭ اسەرىنەن الەمدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر ءبىزدى ۇرەيلەندىرمەيدى. ءبىز ولارعا دايىنبىز. ءبىزدىڭ ەندىگى مىندەتىمىز – ەگەمەندىك جىلدارى قول جەتكىزگەننىڭ بارلىعىن ساقتاي وتىرىپ, ءححى عاسىردا ورنىقتى دامۋدى جالعاستىرۋ.
ءبىزدىڭ داۋىسىمىز بارلىق الەمگە ەستىلىپ تۇرۋعا ءتيىس. سوندىقتان مەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا ءوزىمىز G-Global دەپ اتاعان ديالوگتىڭ جاڭا ءتۇرىن ۇسىندىم.
الەمدە بىردە-ءبىر ەل باستان كەشىپ جاتقان ءداۋىرىنىڭ قاتەرلەرىن جالعىز ءوزى جەڭە المايدى. مەنىڭ باستامامنىڭ ءمانى – ءادىل جانە قاۋىپسىز الەم ورنىقتىرۋ ءۇشىن بارشانىڭ كۇشىن بىرىكتىرۋ.
ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – 2050 جىلعا قاراي مىقتى مەملەكەتتىڭ, دامىعان ەكونوميكانىڭ جانە جالپىعا ورتاق ەڭبەكتىڭ نەگىزىندە بەرەكەلى قوعام قۇرۋ. مىقتى مەملەكەت ەكونوميكالىق جەدەل ءوسۋ جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولماق. مىقتى مەملەكەت كۇنكورىس ساياساتىمەن ەمەس, جوسپارلاۋ ساياساتىمەن, ۇزاق مەرزىمدى دامۋمەن جانە ەكونوميكالىق وسۋمەن اينالىسادى.
ءبىلىم مەن كاسىبي ماشىق – زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ, كادرلاردى دايارلاۋ مەن قايتا دايارلاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى باعدارلارى
باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋاتتىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋىمىز كەرەك.
جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – ءبىزدىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگىزى.
ءبىزدىڭ بۇل باعىتتاعى باستى ماقساتىمىز قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى: ءبىز قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا جانە نىعايتۋعا ءتيىسپىز. بۇل – ءبىزدىڭ مەملەكەت رەتىندە, قوعام رەتىندە, ۇلت رەتىندە ءومىر ءسۇرۋىمىزدىڭ اينىماس شارتى.
قازاقستان ءپاتريوتيزمىنىڭ ىرگەتاسى – بارلىق ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىلىعى جانە ولاردىڭ وتان نامىسى الدىنداعى جالپى جاۋاپكەرشىلىگى.
بولاشاققا دەگەن سەنىم بولماسا, تولىققاندى مەملەكەت قۇرۋعا بولمايدى. مەملەكەت پەن ازاماتتىڭ ماقساتتارى بارلىق باعىتتار بويىنشا سايكەس كەلۋى ومىرلىك تۇرعىدان ماڭىزدى. ازاماتتار مەملەكەتكە بولاشاق بار بولسا, دامۋ ءۇشىن, جەكە جانە كاسىبي تۇرعىدان ءوسۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر بولسا عانا سەنىم ارتادى. مەملەكەت جانە حالىق مۇنى سەزىنىپ, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس.
قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ەرتەڭگى كۇنگە, بولاشاققا وتە سەنىمدى بولاتىنداي ساياسي جۇيە قۇرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز سىرت ەلدەن گورى وتانىندا ءومىر سۇرگەندى ارتىق كورەتىندەي, ويتكەنى, ءوز جەرىندە ءوزىن جاقسى سەزىنەتىندەي بولۋعا ءتيىس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ءوزىن ءوز جەرىنىڭ قوجاسى رەتىندە سەزىنۋگە ءتيىس.
ءبىز – كوپۇلتتى قوعامبىز. جانە دە ۇلتارالىق قاتىناستار ماسەلەسىندە ەشقانداي قوسارلانعان ستاندارتتار بولماۋعا ءتيىس. ءبىز تەڭ مۇمكىندىكتەر قوعامىن, ءبارى زاڭ الدىندا بىردەي بولاتىن قوعامدى قۇرۋدامىز.
ۇلتتاردىڭ ەتنوسارالىق كەلىسىمىنە سىنا قاعۋعا تىرىساتىنداردىڭ بارلىعى دا زاڭمەن قۋدالانادى.
مۇندا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك بىزدەرگە, قازاقتارعا ارتىلادى. قازاقستان – ءبىزدىڭ قاسيەتتى مەكەنىمىز. كەيىنگى ۇرپاق وسىناۋ قاستەرلى ولكەدە ءومىر ءسۇرىپ, وركەن جاياتىن بولادى. ءبىز ەل يەسى رەتىندە بيىك بولا بىلسەك, وزگەلەرگە سىيلى بولامىز.
ءبىز قازاقستاندىقتاردىڭ ەل بولاشاعىنىڭ تۇتقاسىن نىق ۇستاۋى ءۇشىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن قابىلدادىق. ءبۇگىندە كوپتەگەن تابىستى ەلدەر – قىتاي, مالايزيا, تۇركيا ۇزاق مەرزىمدى جوسپار بويىنشا جۇمىس ىستەۋدە. ءححى عاسىردا ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ەڭ وزەكتى قاعيدا بولىپ سانالادى. ەگەر ەل ءوز باعىتى مەن باراتىن ايلاعىن ءبىلمەسە, ەشقانداي جەل وڭىنان سوقپايدى. «2050» ستراتەگياسى ايقىن شامشىراق سەكىلدى باستى ماقساتىمىزدان كوز جازباي, ازاماتتارىمىزدىڭ كۇندەلىكتى ءتىرشىلىگىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ 30-50 جىلدا ەمەس, جىل سايىن حالىق تۇرمىسىن جاقسارتاتىنىمىزدى بىلدىرەدى.
ستراتەگيا – كۇننەن-كۇنگە, جىلدان-جىلعا ەلىمىزدى, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن جارقىن ەتە تۇسەتىن ناقتى پراكتيكالىق ىستەر باعدارلاماسى. بىراق نارىقتىق جاعدايدا اسپاننان ناپاقا كۇتپەي, ءتيىمدى ەڭبەكتەنۋ كەرەكتىگىن اركىم-اق ءتۇسىنۋى ءتيىس. مەملەكەتتىڭ مىندەتى – وسىعان بارلىق جاعدايدى جاساۋ. مەن الەمنىڭ وزىق ەلدەرى اراسىنداعى وتانىمىزدىڭ لايىقتى بولاشاعى عانا قازاقستاندىقتاردى ماڭگىلىككە بىرىكتىرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
حۋساين ۆاليەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
قاۋىپسىزدىك جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياسات
كۇللى دۇنيە الەم-تاپىرىق ءوزگەرىسكە ءتۇستى, ادامزاتگى الدا كۇتىپ تۇرعان اۋىرتپالىقتار ودان دا زور بولۋى مۇمكىن. الەمنىڭ شىعىسىنداعى ەلەۋلى داعدارىستار. وڭتۇستىكتەگى ەكى ەل – يادرولىق دەرجاۆالار قاتارىنا جاڭادان قوسىلعان ءۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ اراسىنداعى كاشمير داۋى تىعىرىققا تىرەلىپ تۇر. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ وڭتۇستىك شەبىندەگى جاعداي دا شيەلەنىسىپ كەتتى. ايماعىمىزداعى تۇراقسىزدىق, كورشىلەرىمىزدىڭ قيىن جاعدايى قازاقستانداعى حال-احۋالعا دا اسەر ەتەدى. الەمدىك جانە ايماقتىق اۋقىمداعى داعدارىستار تۇسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىق ورناعان ارالداي وقشاۋ تۇرعانىمەن, ءاربىر قازاقستاندىق ازامات ماڭايىمىزدا قالىپتاسقان جاعدايدىڭ كۇردەلى ەكەندىگىن ءتۇسىنۋگە ءتيىس.
ءبىز ەلىمىزدىڭ بار شالعايىنداعى شەكارالارىندا بەيبىتشىلىك قالقانىن قالىپتاستىردىق, ءسويتىپ, وزىنشە ءبىر «قاۋىپسىزدىكتىڭ كەمەر بەلبەۋىن» تاعىنا الدىق. الەمدەگى بىردە-ءبىر ەل, اتاپ ايتامىن, بىردە-ءبىر ەل بىزگە دۇشپاندىق نيەتتە ەمەس. سان-سالالى ديپلوماتيامىز بەن سىرتقى ساياساتىمىز ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزدى دە, اۋماقتىق تۇتاستىعىمىزدى دا ويداعىداي بەكىتە ءبىلدى, وسى ارقىلى الەمدىك قوعامداستىقپەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا جول اشتى.
قازىر ءبىز العا قويعان ماقساتىمىزعا ادال ەكەنىمىزدى تياناقتاۋعا ءتيىسپىز. وسى تۇسكەن جولىمىزدان تايقىپ كەتپەۋگە, جاڭا قازاقستاندى ساياسي ادىلەتتىلىك پەن ەكونوميكالىق ەركىندىكتىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا نەگىزدەپ تۇرعىزۋعا كۇشىمىز دە, كورەگەندىگىمىز دە, ەرلىگىمىز دە جەتەتىنىن دالەلدەۋگە ءتيىسپىز.
قازاقستان – كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى بارلىق ەلدەرمەن ءوزىنىڭ ستراتەگيالىق مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرمەي, تۇراقتى جاقسى قاتىناستار ورناتا بىلگەن ازىن-اۋلاق مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار, ءبىز اقش-پەن, باتىس ەۋروپامەن جانە باسقا ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىقتى دا دامىتا بەرەمىز.
عاسىر سوڭىندا قاۋىپسىزدىكتىڭ بۇكىل حالىقارالىق جۇيەسىنىڭ تاس-تالقانى شىعۋعا شاق قالدى. سوعىستا جەڭىپ شىعۋ بەيبىتشىلىككە قول جەتكىزۋدەن جەڭىلىرەك دەسەدى. ۇلتتىق ەگەمەندىكتىڭ مىزعىماستىعى قاعيداتىنا ارقا سۇيەيتىن حالىقارالىق قۇقىققا نەگىزدەلىپ قۇرىلعان بەيبىتشىلىك «سىر بەرە» باستادى. تاياۋداعى تاريحتىڭ «ادامدى اداستىرىپ جىبەرەتىن سيپاتى» ءبىزدى ءوزىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ ماسەلەسىنە ايرىقشا ىقىلاس قويۋعا ءماجبۇر ەتەدى.
ءوزىنىڭ مىڭجىلدىق تاريحىندا قازاقستان تۇڭعىش رەت قىتايمەن زاڭدى تۇردە بەكىتىلگەن شەكاراعا يە بولدى. ول شەكارا دوستىق شەكاراسىنا اينالدى. قىتايمەن تۇراقتى قارىم-قاتىناس جاساۋدىڭ قازاقستان ءۇشىن ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. وسىناۋ ۇلى مەملەكەتپەن قاتىناستارىمىزدى «شانحاي بەستىگى» (قازىر شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى – ح.ۆ.)شەڭبەرىندە نىعايتا ءتۇسۋ پلانەتانىڭ وسى بولىگىندەگى ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ نەگىزى بولماق.
ورتالىق ازيانىڭ ەكىنشى مىڭجىلدىقتاعى تاريحى قۇرلىقتىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان, الەمدىك كوممۋنيكاتسيا جۇيەسىنە شىعا المايتىن حالىقتاردىڭ بولاشاعى بولمايتىنىن كورسەتىپ بەردى. ورتالىق ازياداعى بارلىق حالىقتاردىڭ تاريحى, ەگەر جەكەلەگەن جايلاردى الىپ تاستار بولساق, ءبىز الەمدىك ماڭىزى بار كولىك ارناسى بولا الامىز با, الدە تاعى دا جولدىڭ ءبىر جيەگىندە قالىپ قويامىز با دەگەن باستى ماسەلەنىڭ قالاي شەشىلەتىنىنە بايلانىستى.
وتكەن تاريحىمىز بىزگە تالاي-تالاي تاعىلىم قالدىردى. حالىق وزەكتى ورتەر وكىنىشتى ساتتەردى باستان كەشۋدەي كەشتى. ال بۇگىن قازاقستاندىقتار ءوز تاعدىرىنا وزدەرى يە بولىپ وتىر.
مەن بۇل عاسىر قازاقستاننىڭ تاريحىنداعى ەڭ عاجاپ عاسىر بولادى دەپ سەنەمىن. بۇل عاسىر ءبىزدىڭ تاريحىمىزعا جاسامپاز ىسكە تولى, بەيبىت وتكەن عاسىر بولىپ ەنەدى دەپ سەنەمىن. تاريحتا وتكەندى ەسكە الۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, كەلەشەگىمىزدى باعامداۋ ءۇشىن دە ەرىكسىزدەن كەشەگىمىزگە كوز تىككىزەتىن تۇستار بار.
ەگەر تاريحقا قاراپايىم دەرەكتەردىڭ جيىنتىعى رەتىندە قاراماي, ونى تەرەڭ ءماندى ەتەنە بايلانىستاعى وقيعالاردىڭ ساباقتاستىق رەتىندە ەكشەيتىن بولساق, وندا وسى ون جىلدىڭ اۋقىمى مەن تەگەۋرىنى كەلەر عاسىرداعى كەلەشەگىمىزدى ايقىندايتىنداي جاڭا قىرىنان اشىلا تۇسەدى.
ءبىزدىڭ جاس ەلىمىزدىڭ كەشەگىسى مەن كەلەشەگىنىڭ اراسىنداعى بۇل بايلانىستى مىناداي قاراپايىم تۇجىرىم بەينەلەي الادى: ءتيىمدى ەكونوميكا, ليبەرالدىك قوعام, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك.
ءبىز الدىمىزعا انىق تا ايقىن ماقسات قويدىق – ءبىز جاقسى ءومىر ءسۇرگىمىز كەلدى, ءبىز ەركىندىككە ۇمتىلدىق, ءبىز بارىنەن دە بۇرىن بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋىن قالادىق. بۇعان سىزدەر مەن بىزدەر ءوز عۇمىرىمىزدىڭ ءبىراز جىلدارىن ارنادىق.
بۇگىن باستى ماسەلەلەر ەۋرازەق, بەك, شىۇ شەڭبەرىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ مەن وڭىرلىك ىقپالداستىقتى دامىتۋ سالاسىندا جاتىر.
ءبىز ەكونوميكالىق جانە ساياسي ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بويىنشا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن ەكىجاقتى شارتتاردى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرا بەرەمىز. قازاقستان وسى سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان ەلمەن ءوزارا ءتيىمدى بايلانىستار ورناتۋدان باسقا بالاما جوق ەكەنىن نەگىزگە الادى.
قازاقستان مەن اقش اراسىندا ۇزاق مەرزىمدى جانە تۇراقتى سەرىكتەستىك قاتىناستار ورناعان, بۇلار حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, لاڭكەستىك پەن ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس, دەموكراتيالىق وزگەرىستەردى جالعاستىرا بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ كەڭ اۋقىمىمەن سيپاتتالادى.
قازاقستان ەو-مەن ىنتىماقتاستىققا وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكا, الەۋمەتتىك جانە مادەني دامۋ سالالارىندا زور مازمۇن بەرۋگە مۇددەلى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ەۋروپالىق سەرىكتەستەرىمىزگە ينۆەستيتسيالىق قىزمەت, ءىرى حالىقارالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە وزىق تەحنولوگيالار مەن ءبىلىمدى تارتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزۋىمىز كەرەك.
ءبىزدىڭ وڭىردە ىقپالداستىق قارقىنىن تومەندەتپەۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىز مادەنيەتىمىز بەن تاريحىمىزدىڭ ورتاقتىعى جاقىنداستىرىپ وتىرعان كورشىلەس ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن جان-جاقتى بايلانىستارىمىزدى دامىتا بەرۋگە ءتيىسپىز.
ەندىگى جەردە كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە الەمدىك قوعامداستىقتا قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تۋرالى, ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تۋرالى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تۋرالى بولىپ وتىر.
قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭارۋ مەن ساياسي دەموكراتيالاندىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقالى تۇر.
بۇل ۇدەرىستە ساياسي پارتيالار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جانە باسقا دا قوعامدىق ينستيتۋتتار باستى ءرول اتقارۋى ءتيىس.
بۇل ورايدا جاس ۇرپاققا, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرىنە دە ماڭىزدى ءرول بەرىلۋگە ءتيىس.
عاسىر تالعامى جانە قالىپتاسقان مەملەكەت
قازىرگى ۋاقىتتا ادامزات جاڭا جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەرمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. ەلىمىز بەن ءوڭىرىمىز ءۇشىن مەن ون نەگىزگى سىن-قاتەردى ءبولىپ كورسەتەمىن. ەگەر ءبىز ءوز دامۋىمىزدا جاڭا تابىستارعا ودان ءارى قول جەتكىزۋدى جوسپارلايتىن بولساق, ولاردىڭ ارقايسىسىن مىندەتتى تۇردە ەسكەرۋگە ءتيىسپىز.
...وسىعان بايلانىستى ءبىز حالىقارالىق احۋال دامۋىنىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە جان-جاقتى دايىن بولۋ ءۇشىن بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىنىڭ, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ويلاستىرىلعان, كەلىسىلگەن جانە ۇيلەستىرىلگەن باعىتىن تۇجىرىمداۋعا ءتيىسپىز.
ءبىز بۇگىن – وزىندىك بەت-بەينەسى بار, وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن ءوزىندىك ۇستانىمى بار تابىستى مەملەكەتپىز.
بيلىك تارماقتارىنىڭ ءبولىنۋىنە نەگىزدەلگەن زاماناۋي مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاساعان تاريحي ماڭىزدى كونستيتۋتسيالىق جانە ساياسي رەفورمالار جۇرگىزدىك.
ەلدىڭ جاڭا ەلورداسى – استانانى سالدىق. بۇل زاماناۋي قالا ءبىزدىڭ بويتۇمارىمىز بەن ماقتانىشىمىزعا اينالدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ مۇمكىندىگىن الەمگە كورسەتۋ ءۇشىن ونىڭ الەۋەتىن پايدالانا الدىق. ءدال سول سەبەپتەن دە حالىقارالىق قوعامداستىق قازاقستاندى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ ورنى رەتىندە تاڭدادى. ەگەر استانا بولماسا, بۇل دا بولماس ەدى. مۇنداي قۇرمەت كەز كەلگەننىڭ ەنشىسىنە تيە بەرمەيدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز كەڭەستەن كەيىنگى كەزەڭدەگى كۇللى كەڭىستىكتە ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكەن, وسى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزگەن ءجانە عالامدىق اۋقىمداعى ءىس-شارا – ەكسپو-2017-ءنى وزىندە وتكىزەتىن ءبىرىنشى ەل ەكەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
جاھاندىق داعدارىستىڭ جالعاسۋىنىڭ اسەرىنەن الەمدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر ءبىزدى ۇرەيلەندىرمەيدى. ءبىز ولارعا دايىنبىز. ءبىزدىڭ ەندىگى مىندەتىمىز – ەگەمەندىك جىلدارى قول جەتكىزگەننىڭ بارلىعىن ساقتاي وتىرىپ, ءححى عاسىردا ورنىقتى دامۋدى جالعاستىرۋ.
ءبىزدىڭ داۋىسىمىز بارلىق الەمگە ەستىلىپ تۇرۋعا ءتيىس. سوندىقتان مەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا ءوزىمىز G-Global دەپ اتاعان ديالوگتىڭ جاڭا ءتۇرىن ۇسىندىم.
الەمدە بىردە-ءبىر ەل باستان كەشىپ جاتقان ءداۋىرىنىڭ قاتەرلەرىن جالعىز ءوزى جەڭە المايدى. مەنىڭ باستامامنىڭ ءمانى – ءادىل جانە قاۋىپسىز الەم ورنىقتىرۋ ءۇشىن بارشانىڭ كۇشىن بىرىكتىرۋ.
ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – 2050 جىلعا قاراي مىقتى مەملەكەتتىڭ, دامىعان ەكونوميكانىڭ جانە جالپىعا ورتاق ەڭبەكتىڭ نەگىزىندە بەرەكەلى قوعام قۇرۋ. مىقتى مەملەكەت ەكونوميكالىق جەدەل ءوسۋ جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولماق. مىقتى مەملەكەت كۇنكورىس ساياساتىمەن ەمەس, جوسپارلاۋ ساياساتىمەن, ۇزاق مەرزىمدى دامۋمەن جانە ەكونوميكالىق وسۋمەن اينالىسادى.
ءبىلىم مەن كاسىبي ماشىق – زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ, كادرلاردى دايارلاۋ مەن قايتا دايارلاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى باعدارلارى
باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋاتتىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋىمىز كەرەك.
جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – ءبىزدىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگىزى.
ءبىزدىڭ بۇل باعىتتاعى باستى ماقساتىمىز قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى: ءبىز قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا جانە نىعايتۋعا ءتيىسپىز. بۇل – ءبىزدىڭ مەملەكەت رەتىندە, قوعام رەتىندە, ۇلت رەتىندە ءومىر ءسۇرۋىمىزدىڭ اينىماس شارتى.
قازاقستان ءپاتريوتيزمىنىڭ ىرگەتاسى – بارلىق ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىلىعى جانە ولاردىڭ وتان نامىسى الدىنداعى جالپى جاۋاپكەرشىلىگى.
بولاشاققا دەگەن سەنىم بولماسا, تولىققاندى مەملەكەت قۇرۋعا بولمايدى. مەملەكەت پەن ازاماتتىڭ ماقساتتارى بارلىق باعىتتار بويىنشا سايكەس كەلۋى ومىرلىك تۇرعىدان ماڭىزدى. ازاماتتار مەملەكەتكە بولاشاق بار بولسا, دامۋ ءۇشىن, جەكە جانە كاسىبي تۇرعىدان ءوسۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر بولسا عانا سەنىم ارتادى. مەملەكەت جانە حالىق مۇنى سەزىنىپ, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس.
قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ەرتەڭگى كۇنگە, بولاشاققا وتە سەنىمدى بولاتىنداي ساياسي جۇيە قۇرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز سىرت ەلدەن گورى وتانىندا ءومىر سۇرگەندى ارتىق كورەتىندەي, ويتكەنى, ءوز جەرىندە ءوزىن جاقسى سەزىنەتىندەي بولۋعا ءتيىس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ءوزىن ءوز جەرىنىڭ قوجاسى رەتىندە سەزىنۋگە ءتيىس.
ءبىز – كوپۇلتتى قوعامبىز. جانە دە ۇلتارالىق قاتىناستار ماسەلەسىندە ەشقانداي قوسارلانعان ستاندارتتار بولماۋعا ءتيىس. ءبىز تەڭ مۇمكىندىكتەر قوعامىن, ءبارى زاڭ الدىندا بىردەي بولاتىن قوعامدى قۇرۋدامىز.
ۇلتتاردىڭ ەتنوسارالىق كەلىسىمىنە سىنا قاعۋعا تىرىساتىنداردىڭ بارلىعى دا زاڭمەن قۋدالانادى.
مۇندا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك بىزدەرگە, قازاقتارعا ارتىلادى. قازاقستان – ءبىزدىڭ قاسيەتتى مەكەنىمىز. كەيىنگى ۇرپاق وسىناۋ قاستەرلى ولكەدە ءومىر ءسۇرىپ, وركەن جاياتىن بولادى. ءبىز ەل يەسى رەتىندە بيىك بولا بىلسەك, وزگەلەرگە سىيلى بولامىز.
ءبىز قازاقستاندىقتاردىڭ ەل بولاشاعىنىڭ تۇتقاسىن نىق ۇستاۋى ءۇشىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن قابىلدادىق. ءبۇگىندە كوپتەگەن تابىستى ەلدەر – قىتاي, مالايزيا, تۇركيا ۇزاق مەرزىمدى جوسپار بويىنشا جۇمىس ىستەۋدە. ءححى عاسىردا ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ەڭ وزەكتى قاعيدا بولىپ سانالادى. ەگەر ەل ءوز باعىتى مەن باراتىن ايلاعىن ءبىلمەسە, ەشقانداي جەل وڭىنان سوقپايدى. «2050» ستراتەگياسى ايقىن شامشىراق سەكىلدى باستى ماقساتىمىزدان كوز جازباي, ازاماتتارىمىزدىڭ كۇندەلىكتى ءتىرشىلىگىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ 30-50 جىلدا ەمەس, جىل سايىن حالىق تۇرمىسىن جاقسارتاتىنىمىزدى بىلدىرەدى.
ستراتەگيا – كۇننەن-كۇنگە, جىلدان-جىلعا ەلىمىزدى, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن جارقىن ەتە تۇسەتىن ناقتى پراكتيكالىق ىستەر باعدارلاماسى. بىراق نارىقتىق جاعدايدا اسپاننان ناپاقا كۇتپەي, ءتيىمدى ەڭبەكتەنۋ كەرەكتىگىن اركىم-اق ءتۇسىنۋى ءتيىس. مەملەكەتتىڭ مىندەتى – وسىعان بارلىق جاعدايدى جاساۋ. مەن الەمنىڭ وزىق ەلدەرى اراسىنداعى وتانىمىزدىڭ لايىقتى بولاشاعى عانا قازاقستاندىقتاردى ماڭگىلىككە بىرىكتىرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
حۋساين ۆاليەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
