ومىردە ەشكىمگە ۇقساي بەرمەيتىن قىزىق جاندار بار دەسەك, سوندايلاردىڭ ءبىرى – مىرزاگەلدى كەمەل. سوناۋ ستۋدەنت كەزىندە ناۋاي اتىنداعى كىتاپحانادا وتىرىپ, وزبەك تىلىنەن ءۇندى دانالىعى «پانچاتانترانى» قازاق تىلىنە قىسقارتىپ اۋدارىپ شىققان ءتارجىماشىڭىز, مىنە, وسى كىسى. بەلگىلى قالامگەر جاقىندا جەكە كىتاپحاناسىنداعى 3000 كىتاپتى ءوزى ءبىلىم العان ماقتاارال اۋدانىنىڭ قىزىلقۇم ەلدى مەكەنىندەگى «سارىارقا» ورتا مەكتەبىنە سىيعا تارتتى.
ءۇش رەت قاتارىنان پارلامەنت دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, بۇگىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇستازدىق ەتەتىن رۋحانيات مەتسەناتىن اڭگىمەگە تارتقانىمىزدا: «ەلۋ جىلعا جۋىق كىتاپ جينادىم. ىشىندە 1966 جىلى تاشكەنت يرريگاتسيا ينجەنەرلەرى ينستيتۋتىنىڭ 1-ءشى كۋرسىندا وقىپ جۇرگەندەگى العاشقى شاكىرتاقىما الاي بازارىنان ساتىپ العان سەرگەي ەسەنيننىڭ 3 تومدىق شىعارمالار جيناعى بار. ول ۋاقىتتا جاقسى كىتاپتار وتە سيرەك كەزدەسەتىن. ءۇشىنشى كۋرستا دوستارىمىزبەن بىرگە قاعاز قالدىقتارىن تاپسىرىپ, وزبەكتىڭ ۇلى اقىنى الىشەر ناۋايدىڭ 2 تومدىق شىعارمالار جيناعىنا قول جەتكىزگەندەگى قۋانعانىم كۇنى كەشە سياقتى ەدى. سودان بەرى تىرنەكتەپ جيناعان كىتاپتارىمدى ءوزىم وقىعان «التىن ۇياما» سىيعا تارتۋدى ءجون سانادىم. تۋعان ولكەگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ءار ادام ءوز قالاۋىمەن جەتكىزەدى. مەن كىتاپپەن جەتكىزدىم. اۋىل جاستارى بىلىمگە قايتا دەن بۇرا باستاعان كەزدە بۇل قازىنا قانشاما ورەننىڭ ومىردەن ءوز جولىن تابۋىنا جارىق شىراقتاي جاردەمدەسەرىنە سەنەمىن», دەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل م.كەمەلدىڭ وقۋ ورىندارىنا كورسەتكەن العاشقى كومەگى ەمەس, بۇعان دەيىن 400-دەي كىتاپتى استاناداعى «وتىرار كىتاپحاناسىنا» تاپسىرعان بولاتىن.
اياداي اۋىلدى قازاقتىڭ ءبۇكىل قالامگەر تۇلعاسىنىڭ رۋحى نۇرلاندىرىپ جىبەرگەندەي, ءدال مىناداي ۇشان-تەڭىز مول دۇنيە, كىتاپ قورى وتە سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي. سورەدە كوپتەگەن تانىمال اۆتورلاردىڭ كوپتومدىقتارى قاز-قاتار تىزىلگەندە, ءىنجۋ-مارجان تولى بايلىققا كەزىككەندەي اسەر تۇيدىك.
«ءوزىم وقىعان مەكتەبىمدە جەكە كىتاپحانامدى اشامىن دەگەن ويىمدى ەستىگەن كوپ ازاماتتار كومەكتەرىن اياپ قالعان جوق. رۋحانيات جاناشىرى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ورالحاننىڭ شىعارمالارىن, مارقۇم فاريزا اپامىز قايتىس بولارىنىڭ الدىندا 150-دەي كىتابى مەن جۋرنالىن, ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ باس ديرەكتورى الىبەك اسقاروۆ «قازاقتىڭ مىڭ ءانى» مەن «قازاقتىڭ مىڭ كۇيى» تاسپالارىن, جۇزگە جۋىق بالالار ادەبيەتىن, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسى ءتۇرلى ەنتسيكلوپەديالىق ەڭبەكتەر مەن «تاۋەلسىزدىك», «استانا» جيناقتارىن, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ «تاماشا ادامدار ءومىرى» سەرياسىمەن قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جارىق كورگەن «شاكارىم» اتتى ەڭبەگىن سىيعا تارتتى», دەيدى م.كەمەل.
كىتاپحانا ورىس جانە شەتەل ادەبيەتى قازىناسىمەن بايىدى. كوپتومدىق ەڭبەكتەردىڭ جالپى سانى 500-گە جۋىقتايدى. بۇلارعا قوسا «جزل», «كلاسسيكي ي سوۆرەمەننيكي» سەريالارىمەن شىققان 80 كىتاپ بار.
بالالارعا ارنالعان الەمدىك ادەبيەتتىڭ 80 تومى, «ورىس حالىق ەرتەگىلەرىنىڭ» 2 تومدىعى, جيۋل ۆەرننىڭ – 8, الەكساندر ديۋمانىڭ 12 تومدىقتارى, ورىس تىلىندەگى «ەلدەر مەن حالىقتار» اتتى ەنتسيكلوپەديانىڭ 10 تومدىعى, «قازاق ەرتەگىلەرى» مەن ءۇندىنىڭ «ماحابحاراتاسى», ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەتتەرمەن كومكەرىلگەن ونداعان ەرتەگى كىتاپتار, سونداي-اق 100-گە جۋىق «بالالار ادەبيەتى» سورەنى تولتىرىپ تۇردى.
التى قاتارلىق 12 سورەنىڭ ەكى قاتارى تۇگەلدەي م.كەمەلدىڭ ءوزىنىڭ كىتاپتارىنا بەرىلگەن. ولاردىڭ ىشىندە «ءوزىمدى ىزدەپ ءجۇرمىن», «ابزالدىق الىپپەسى», «وزىمە ساباق», «بەس ءبايىت», «كوگىلدىر كىتاپ», «شاكارىمنىڭ ار ءىلىمى», «كوڭىل كۇندەلىگى», «ونەگە», «عيبرات», «اقىل قالتا» كىتاپتارىنىڭ ارقايسىسى 2-5 دانادان قويىلعان. سونداي-اق, «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءپانى بويىنشا شەبەرلىك سىنىبىن وتكىزىپ جۇرگەن اۆتوردىڭ «ادەپ نەگىزدەرى», 2 تومدىق «ءوزىن-ءوزى تانۋ», «ءوزىن-ءوزى تانۋ ءپانى بويىنشا تانىمدىق ءدارىس» ەڭبەكتەرى, «مىڭ وي», «100 تىلەك» جانە ورىس تىلىندە جاريالانعان «ۋروكي مۋدروستي», «بيزنەس ۆ افوريزماح» اتتى كىتاپتارى, قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى «مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تەورياسى مەن تاجىريبەسى» سياقتى باسقا دا وقۋ قۇرالدارىن قوسقاندا, باس-اياعى 100-دەن اسىپ جىعىلادى. «عىلىمي-تانىمدىق ادەبيەت» اتتى قازاقشا جانە ورىسشا بولىمدەردەگى ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كىتاپتارىن, سۇحباتتارىن, جولداۋلارى مەن ءتۇرلى تانىمدىق ەڭبەكتەردى قوسا قامتىعاندا مىڭنان اسادى.
جالپى اۋماعى 48 شارشى مەترلىك كىتاپحانالىق بولمەنىڭ ءىشى زاماناۋي كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن. سورەلەر سۋ جاڭا. تەلەديدار, بەينەماگنيتوفون, عالامتورعا قوسىلعان كومپيۋتەر سىندى وقۋشىنىڭ كىتاپحاناعا ءجيى باس سۇعۋىنا جاعداي تۋعىزىلعان. 1200 وقۋشىسى بار مەكتەپتەگى كىتاپحانانىڭ تۇساۋكەسەرىنە ارداگەرلەر, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتتارى جينالدى. اۋدان اكىمى سەرىك تۇربەكوۆ جۇرەكجاردى لەبىزىن بىلدىرسە, ارداگەر تويىم ءجۇنىسوۆ مەكتەپ كىتاپحاناسىنا ءوز اتىنان 11 كىتاپتى اكەلىپ قوستى. ال ماقتا شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى يبادۋللا ۇمبەتاەۆ ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىن تاپسىردى.
كىتاپحانا اشىلدى, ىشىنەن جىبەك شاشىلدى دەمەكشى, اۋىل بالالارى قۋانىپ جاتىر. ءارى قاراي تاعى نە ىستەلمەك؟ قالامگەر قايىرىمدىلىقتى قىسقا قايىرماي, كىتاپحاناداعى مەرزىمدى باسىلىمدارعا جازىلۋدى ءوز موينىنا الدى. كىتاپ قورى دەگەنىڭىز دامىلسىز سوعا بەرەتىن تامىر عوي. سول تامىرمەن جازۋشى جۇرەگى بىرگە سوعىپ, تاپقان ولجاسىن وسى كىتاپحاناعا تابىستاپ وتىرۋعا تاس بەكىندى.
جولبارىس تىلەۋ ۇلى,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ماقتاارال اۋدانى.
ءۇش رەت قاتارىنان پارلامەنت دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, بۇگىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇستازدىق ەتەتىن رۋحانيات مەتسەناتىن اڭگىمەگە تارتقانىمىزدا: «ەلۋ جىلعا جۋىق كىتاپ جينادىم. ىشىندە 1966 جىلى تاشكەنت يرريگاتسيا ينجەنەرلەرى ينستيتۋتىنىڭ 1-ءشى كۋرسىندا وقىپ جۇرگەندەگى العاشقى شاكىرتاقىما الاي بازارىنان ساتىپ العان سەرگەي ەسەنيننىڭ 3 تومدىق شىعارمالار جيناعى بار. ول ۋاقىتتا جاقسى كىتاپتار وتە سيرەك كەزدەسەتىن. ءۇشىنشى كۋرستا دوستارىمىزبەن بىرگە قاعاز قالدىقتارىن تاپسىرىپ, وزبەكتىڭ ۇلى اقىنى الىشەر ناۋايدىڭ 2 تومدىق شىعارمالار جيناعىنا قول جەتكىزگەندەگى قۋانعانىم كۇنى كەشە سياقتى ەدى. سودان بەرى تىرنەكتەپ جيناعان كىتاپتارىمدى ءوزىم وقىعان «التىن ۇياما» سىيعا تارتۋدى ءجون سانادىم. تۋعان ولكەگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ءار ادام ءوز قالاۋىمەن جەتكىزەدى. مەن كىتاپپەن جەتكىزدىم. اۋىل جاستارى بىلىمگە قايتا دەن بۇرا باستاعان كەزدە بۇل قازىنا قانشاما ورەننىڭ ومىردەن ءوز جولىن تابۋىنا جارىق شىراقتاي جاردەمدەسەرىنە سەنەمىن», دەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل م.كەمەلدىڭ وقۋ ورىندارىنا كورسەتكەن العاشقى كومەگى ەمەس, بۇعان دەيىن 400-دەي كىتاپتى استاناداعى «وتىرار كىتاپحاناسىنا» تاپسىرعان بولاتىن.
اياداي اۋىلدى قازاقتىڭ ءبۇكىل قالامگەر تۇلعاسىنىڭ رۋحى نۇرلاندىرىپ جىبەرگەندەي, ءدال مىناداي ۇشان-تەڭىز مول دۇنيە, كىتاپ قورى وتە سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي. سورەدە كوپتەگەن تانىمال اۆتورلاردىڭ كوپتومدىقتارى قاز-قاتار تىزىلگەندە, ءىنجۋ-مارجان تولى بايلىققا كەزىككەندەي اسەر تۇيدىك.
«ءوزىم وقىعان مەكتەبىمدە جەكە كىتاپحانامدى اشامىن دەگەن ويىمدى ەستىگەن كوپ ازاماتتار كومەكتەرىن اياپ قالعان جوق. رۋحانيات جاناشىرى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ورالحاننىڭ شىعارمالارىن, مارقۇم فاريزا اپامىز قايتىس بولارىنىڭ الدىندا 150-دەي كىتابى مەن جۋرنالىن, ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ باس ديرەكتورى الىبەك اسقاروۆ «قازاقتىڭ مىڭ ءانى» مەن «قازاقتىڭ مىڭ كۇيى» تاسپالارىن, جۇزگە جۋىق بالالار ادەبيەتىن, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسى ءتۇرلى ەنتسيكلوپەديالىق ەڭبەكتەر مەن «تاۋەلسىزدىك», «استانا» جيناقتارىن, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ «تاماشا ادامدار ءومىرى» سەرياسىمەن قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جارىق كورگەن «شاكارىم» اتتى ەڭبەگىن سىيعا تارتتى», دەيدى م.كەمەل.
كىتاپحانا ورىس جانە شەتەل ادەبيەتى قازىناسىمەن بايىدى. كوپتومدىق ەڭبەكتەردىڭ جالپى سانى 500-گە جۋىقتايدى. بۇلارعا قوسا «جزل», «كلاسسيكي ي سوۆرەمەننيكي» سەريالارىمەن شىققان 80 كىتاپ بار.
بالالارعا ارنالعان الەمدىك ادەبيەتتىڭ 80 تومى, «ورىس حالىق ەرتەگىلەرىنىڭ» 2 تومدىعى, جيۋل ۆەرننىڭ – 8, الەكساندر ديۋمانىڭ 12 تومدىقتارى, ورىس تىلىندەگى «ەلدەر مەن حالىقتار» اتتى ەنتسيكلوپەديانىڭ 10 تومدىعى, «قازاق ەرتەگىلەرى» مەن ءۇندىنىڭ «ماحابحاراتاسى», ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەتتەرمەن كومكەرىلگەن ونداعان ەرتەگى كىتاپتار, سونداي-اق 100-گە جۋىق «بالالار ادەبيەتى» سورەنى تولتىرىپ تۇردى.
التى قاتارلىق 12 سورەنىڭ ەكى قاتارى تۇگەلدەي م.كەمەلدىڭ ءوزىنىڭ كىتاپتارىنا بەرىلگەن. ولاردىڭ ىشىندە «ءوزىمدى ىزدەپ ءجۇرمىن», «ابزالدىق الىپپەسى», «وزىمە ساباق», «بەس ءبايىت», «كوگىلدىر كىتاپ», «شاكارىمنىڭ ار ءىلىمى», «كوڭىل كۇندەلىگى», «ونەگە», «عيبرات», «اقىل قالتا» كىتاپتارىنىڭ ارقايسىسى 2-5 دانادان قويىلعان. سونداي-اق, «ءوزىن-ءوزى تانۋ» ءپانى بويىنشا شەبەرلىك سىنىبىن وتكىزىپ جۇرگەن اۆتوردىڭ «ادەپ نەگىزدەرى», 2 تومدىق «ءوزىن-ءوزى تانۋ», «ءوزىن-ءوزى تانۋ ءپانى بويىنشا تانىمدىق ءدارىس» ەڭبەكتەرى, «مىڭ وي», «100 تىلەك» جانە ورىس تىلىندە جاريالانعان «ۋروكي مۋدروستي», «بيزنەس ۆ افوريزماح» اتتى كىتاپتارى, قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى «مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تەورياسى مەن تاجىريبەسى» سياقتى باسقا دا وقۋ قۇرالدارىن قوسقاندا, باس-اياعى 100-دەن اسىپ جىعىلادى. «عىلىمي-تانىمدىق ادەبيەت» اتتى قازاقشا جانە ورىسشا بولىمدەردەگى ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كىتاپتارىن, سۇحباتتارىن, جولداۋلارى مەن ءتۇرلى تانىمدىق ەڭبەكتەردى قوسا قامتىعاندا مىڭنان اسادى.
جالپى اۋماعى 48 شارشى مەترلىك كىتاپحانالىق بولمەنىڭ ءىشى زاماناۋي كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن. سورەلەر سۋ جاڭا. تەلەديدار, بەينەماگنيتوفون, عالامتورعا قوسىلعان كومپيۋتەر سىندى وقۋشىنىڭ كىتاپحاناعا ءجيى باس سۇعۋىنا جاعداي تۋعىزىلعان. 1200 وقۋشىسى بار مەكتەپتەگى كىتاپحانانىڭ تۇساۋكەسەرىنە ارداگەرلەر, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتتارى جينالدى. اۋدان اكىمى سەرىك تۇربەكوۆ جۇرەكجاردى لەبىزىن بىلدىرسە, ارداگەر تويىم ءجۇنىسوۆ مەكتەپ كىتاپحاناسىنا ءوز اتىنان 11 كىتاپتى اكەلىپ قوستى. ال ماقتا شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى يبادۋللا ۇمبەتاەۆ ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىن تاپسىردى.
كىتاپحانا اشىلدى, ىشىنەن جىبەك شاشىلدى دەمەكشى, اۋىل بالالارى قۋانىپ جاتىر. ءارى قاراي تاعى نە ىستەلمەك؟ قالامگەر قايىرىمدىلىقتى قىسقا قايىرماي, كىتاپحاناداعى مەرزىمدى باسىلىمدارعا جازىلۋدى ءوز موينىنا الدى. كىتاپ قورى دەگەنىڭىز دامىلسىز سوعا بەرەتىن تامىر عوي. سول تامىرمەن جازۋشى جۇرەگى بىرگە سوعىپ, تاپقان ولجاسىن وسى كىتاپحاناعا تابىستاپ وتىرۋعا تاس بەكىندى.
جولبارىس تىلەۋ ۇلى,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ماقتاارال اۋدانى.
