ۇلتتىق سپورت • 13 ءساۋىر، 2022

مەرگەندەر مەكتەبى

225 رەت كورسەتىلدى

ءناپ-نازىك ساۋساقتارىمەن ادىرنانى سىقىرلاتا تارتقان اجاردىڭ جەبەسى وندىققا ءدوپ قادالدى. كوردىڭدەر مە دەگەندەي، ساپتا تۇرعان بالالاردى كوزبەن شولىپ ءوتتى. ساداق اسىنعان ۇل-قىزدار تۇسىنگەندەي ءبارى باس يزەستى. گلۋبوكوە كەنتىندە ء«داستۇرلى ساداق اتۋ» ۇيىرمەسىن اشقان اجاردىڭ بۇل شاكىرتتەرى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق دودالاردا توپ جارىپ ۇلگەرگەن.

باسقا باسقا، ءدال وسى گلۋبوكوە كەنتىندە ء«داستۇرلى ساداق اتۋ» ۇيىر­مەسى جۇمىس ىستەپ تۇر دەپ كىم وي­لاپتى؟! اجار راحمەتقىزىنا حاب­ار­لاسقانىمىزدا «مەن تۋرالى ەمەس، شاكىرتتەرىمنىڭ جەتىس­تىكتەرىن كور­سەتەيىك» دەگەن. ناعىز ۇستازعا ءتان ءسوز ەدى. ايتسا، ايت­قان­­داي-اق ەكەن. قا­راعاندىدا وتكەن رەسپۋبليكالىق جارىستا بەس بىردەي وقۋشىسى جەڭىس تۇعىرىنان كورىنىپتى. اتقان وعى ءمۇلت كەت­پەيتىن اليسا ميرزانوۆا گران-ءپري­دى يەلەنسە، ءبىرجان ايتقاليەۆ جامبى اتۋدان 2-ورىندى العان. سونىمەن قاتار ۋليانا شالۋحينا، ەليزاۆەتا داۆىدوۆا دا جامبى نىساناسىنا تيگىزۋدەن جۇلدەلى ورىنداردى قانجىعاسىنا بايلاپتى. ال راسۋل باقىتحانوۆ پۇت نىساناسى بو­يىنشا 3-ورىندى ەنشىلەگەن. جا­رىس جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قا­راي ۇيىم­داستىرىلعاندىقتان، قويىلعان تالاپتار دا ءارتۇرلى ەدى.

– بۇعان دەيىن ۇيىرمەگە كە­رەك-جاراقتى قولدان جاساپ وتىر­دىق. ارنايى زالىمىز دا بول­ماعان. ءسويتىپ ءجۇرىپ، نۇر-سۇل­­تان قالا­سىندا وتكەن جارىس­قا بار­دىق. سوندا بالالار، اتا-انالار رەسپۋبليكالىق دەڭگەي­دى كورىپ، ۇيىرمەگە جاۋاپكەر­شىلىك­پەن قاراي باستادى. مۇمكىن­دىكتە­رىنە قاراي بالالارىنا وزدەرى ساداق ساتىپ الىپ بەردى. قولدا­دى، قولپاشتادى. ءسويتىپ، قاراعان­دى­داعى جارىسقا دايىندالىپ بارعان ەدىك. سەنىم اقتالدى. بەس بىر­دەي وقۋشىم جۇل­­دەلى ورالدى، – دەيدى جات­تىق­تىرۋشى اجار تولەۋحانوۆا.

قالاي دەگەنمەن، اياداي عانا اۋىلدان التى الاشتىڭ باسى قو­سىلعان استاناعا بارىپ، جۇل­دەلەردى تۇگەندەپ قايتۋ – وڭاي­لىقپەن كەلگەن ولجا ەمەس. وڭاي ەمەس دەپ وتىرعانىم، ادىرنانى ءوزىم دە تارتىپ كوردىم. تارتۋىن تارتقانىڭمەن، نىساناعا كوزدەپ تۇرۋ ءۇشىن شىدامنىڭ شىدامى كەرەك. تارتتىڭ با، جەبەنى جى­بەرە سال. مىلتىق اتقانداي، جاي­با­راقات كوزدەپ تۇرۋعا بىلەكتىڭ كۇشى بولماسا، بەكەر. ونىڭ ۇستىنە، ءداستۇرلى ساداق تارتۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ەرەكشەلىگى دە ەپتىلىككە باۋ­ليدى. ياعني اتتىڭ ۇستىندە شاۋىپ كەلە جاتىپ ساداق تارتقان جاعدايدا، جەبە ءتۇسىپ قالمايتىنداي ءادىستى پايدالانادى. ودان بولەك، نىسانانىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. مىسالى، جامبى اتۋ سايى­سىندا ۇشقان جەبە جامبىنى تەسىپ وتۋگە ءتيىس. جاناپ وتسە نەمەسە ءتيىپ، قايتا قۇلاپ قالسا، ۇپايعا ەسەپتەلمەيدى.

ال اجار راحمەتقىزى ءداستۇرلى ساداق اتۋمەن ءتورت جىلدان بەرى اي­نالىسىپ كەلەدى. اۋەلگى مامان­دىعى – سۋرەتشى، ديزاينەر.

– 2018 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ەكسپو عيمارا­تىن­داعى ەتنواۋىلدا ۇلتتىق كيىم سا­تۋمەن اينالىساتىن اپايى­ما كومەكتەسىپ جۇرگەم. سول جەردە ساداق اتۋعا ارنالعان ورىن بار-تۇعىن. قىزىقتىم. تارتىپ كوردىم. ۇنادى. جەبەنى سالعانىم، ادىرنانى تارتقانىم، جەبەنىڭ قادالعانى... ءبارى-ءبارى ادەمى كو­رىنىس. ءسويتىپ ءجۇرىپ، تۇرىك مادەني ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءوتىپ جاتقان ءۇش ايلىق كۋرسقا جازىلدىم. ابدەن مەڭگەرگەن سوڭ وزىمە ساداق الىپ، اۋلادا دايىندالا باستادىم. بىراق تۇرمىس قۇرىپ، شىعىسقا كەلگەن سوڭ ءسال ۋاقىت قول ءۇزىپ قالدىم، – دەيدى اجار تولەۋحانوۆا.

ءسال ۋاقىت قول ۇزگەنىمەن، شەبەر­لىگىن جوعالتقان جوق. العاشىندا بالالار شىعارماشىلىق ۇيىندە بەينەلەۋ ونەرىنەن ۇيىرمە اشقا­نىمەن، ءبۇيىرى ساداق اتۋعا بۇرىپ تۇرعان ەدى. ءسويتىپ، بالالار شى­عارماشىلىعى ءۇيىنىڭ ديرەكتورى جاننا يسماعۇلقىزىنىڭ قولداۋىمەن ء«داستۇرلى ساداق اتۋ» ۇيىرمەسىن باستاپ كەتكەن. البەتتە، باستاماس بۇرىن جاتتىقتىرۋشى رەتىندە دە ارنايى كۋرستان وتكەن. ءوزى «حوببيدەن «پروفيگە» ءوتتىم» دەپ ازىلدەيدى. راس، ساداق اتۋدىڭ شەبەرى دەسە، شەبەرى ەكەن.

– ءداستۇرلى ساداق اتۋ ءبىزدىڭ ەلدە ەندى-ەندى قولعا الىنا باس­تادى. ال تۇركيادا بۇل سپورت الدەقايدا دامىعان ەكەن. وسىلاي جەر-جەرلەردە ۇيىرمەلەر اشىلسا، اتا ءداستۇرىمىزدىڭ جاڭعىرىپ، جاستارىمىزدىڭ تۋرا جولدان تايماۋىنا سەپتەسەدى، – دەپ ءوز ويىمەن ءبولىستى جاتتىقتىرۋشى اجار راحمەتقىزى.

ۇيىرمەدە وقۋشىلار ساداق اتىپ قانا قويمايدى، ايتقانداي قازاقتىڭ سالت-داستۇرىمەن، ساداق­تىڭ تۇرلەرىمەن تانىسادى. ايتا كە­تەرلىگى، جاتتىقتىرۋشى ساداق تار­تۋدىڭ تەحنيكاسىن ۇيرەتكە­نىمەن، كوزدەۋدى، نىساناعا ءدوپ تيگىزۋ­دى ۇيرەتە المايدى. ول ءار با­لا­نىڭ قارىم-قابىلەتىنە بايلا­نىس­تى. دەسەك تە مەرگەندەر مەك­تەبىندە ەكى جىلداي عانا جاتتىعىپ، جا­رىستاردا قارا ءۇزىپ جۇرگەن جەت­كىنشەكتەردىڭ بولاشاقتارى زور.

تاريحشى، ەتنوگراف، فولكلورشى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ قارۋ-جاراقتاردى زەرتتەگەن ەڭبەكتەرىندە كەزدەسەتىن ساداققا قاتىستى بىرقاتار تەرميندەر:

سارجا – سۇيەكپەن اشەكەيلەنگەن ساداق

ماسساتى – ساۋىت بۇزاتىن، ءتورت قىرلى جەبەمەن اتاتىن اۋىر ساداق

كىرىس – ساداقتىڭ كەرمە باۋى، قايىسى

ادىرنا – ساداقتىڭ كەرمەسى

توز – ساداققا ورالعان وراما قايىس

قانداۋىز – جەبە اتاۋى

كەز – جەبەنىڭ قۇيرىعىنداعى ويىق

سارناما – ىسقىرىپ ۇشاتىن جەبە

ۇلىن – ۇشى جوق جەبە.

 

شىعىس قازاقستان وبلىسى،

گلۋبوكوە اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

تمد ءسامميتى قازان ايىندا وتەدى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 19:56

بۇگىنگى ۆاليۋتا باعامى

قارجى • بۇگىن، 10:17

ەلىمىزدە 9،5 ملن ادام ەكپە سالدىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:49

ۇقساس جاڭالىقتار