باسقا باسقا, ءدال وسى گلۋبوكوە كەنتىندە ء«داستۇرلى ساداق اتۋ» ۇيىرمەسى جۇمىس ىستەپ تۇر دەپ كىم ويلاپتى؟! اجار راحمەتقىزىنا حابارلاسقانىمىزدا «مەن تۋرالى ەمەس, شاكىرتتەرىمنىڭ جەتىستىكتەرىن كورسەتەيىك» دەگەن. ناعىز ۇستازعا ءتان ءسوز ەدى. ايتسا, ايتقانداي-اق ەكەن. قاراعاندىدا وتكەن رەسپۋبليكالىق جارىستا بەس بىردەي وقۋشىسى جەڭىس تۇعىرىنان كورىنىپتى. اتقان وعى ءمۇلت كەتپەيتىن اليسا ميرزانوۆا گران-ءپريدى يەلەنسە, ءبىرجان ايتقاليەۆ جامبى اتۋدان 2-ورىندى العان. سونىمەن قاتار ۋليانا شالۋحينا, ەليزاۆەتا داۆىدوۆا دا جامبى نىساناسىنا تيگىزۋدەن جۇلدەلى ورىنداردى قانجىعاسىنا بايلاپتى. ال راسۋل باقىتحانوۆ پۇت نىساناسى بويىنشا 3-ورىندى ەنشىلەگەن. جارىس جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي ۇيىمداستىرىلعاندىقتان, قويىلعان تالاپتار دا ءارتۇرلى ەدى.
– بۇعان دەيىن ۇيىرمەگە كەرەك-جاراقتى قولدان جاساپ وتىردىق. ارنايى زالىمىز دا بولماعان. ءسويتىپ ءجۇرىپ, نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن جارىسقا باردىق. سوندا بالالار, اتا-انالار رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدى كورىپ, ۇيىرمەگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي باستادى. مۇمكىندىكتەرىنە قاراي بالالارىنا وزدەرى ساداق ساتىپ الىپ بەردى. قولدادى, قولپاشتادى. ءسويتىپ, قاراعاندىداعى جارىسقا دايىندالىپ بارعان ەدىك. سەنىم اقتالدى. بەس بىردەي وقۋشىم جۇلدەلى ورالدى, – دەيدى جاتتىقتىرۋشى اجار تولەۋحانوۆا.
قالاي دەگەنمەن, اياداي عانا اۋىلدان التى الاشتىڭ باسى قوسىلعان استاناعا بارىپ, جۇلدەلەردى تۇگەندەپ قايتۋ – وڭايلىقپەن كەلگەن ولجا ەمەس. وڭاي ەمەس دەپ وتىرعانىم, ادىرنانى ءوزىم دە تارتىپ كوردىم. تارتۋىن تارتقانىڭمەن, نىساناعا كوزدەپ تۇرۋ ءۇشىن شىدامنىڭ شىدامى كەرەك. تارتتىڭ با, جەبەنى جىبەرە سال. مىلتىق اتقانداي, جايباراقات كوزدەپ تۇرۋعا بىلەكتىڭ كۇشى بولماسا, بەكەر. ونىڭ ۇستىنە, ءداستۇرلى ساداق تارتۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ەرەكشەلىگى دە ەپتىلىككە باۋليدى. ياعني اتتىڭ ۇستىندە شاۋىپ كەلە جاتىپ ساداق تارتقان جاعدايدا, جەبە ءتۇسىپ قالمايتىنداي ءادىستى پايدالانادى. ودان بولەك, نىسانانىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار. مىسالى, جامبى اتۋ سايىسىندا ۇشقان جەبە جامبىنى تەسىپ وتۋگە ءتيىس. جاناپ وتسە نەمەسە ءتيىپ, قايتا قۇلاپ قالسا, ۇپايعا ەسەپتەلمەيدى.
ال اجار راحمەتقىزى ءداستۇرلى ساداق اتۋمەن ءتورت جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەدى. اۋەلگى ماماندىعى – سۋرەتشى, ديزاينەر.
– 2018 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ەكسپو عيماراتىنداعى ەتنواۋىلدا ۇلتتىق كيىم ساتۋمەن اينالىساتىن اپايىما كومەكتەسىپ جۇرگەم. سول جەردە ساداق اتۋعا ارنالعان ورىن بار-تۇعىن. قىزىقتىم. تارتىپ كوردىم. ۇنادى. جەبەنى سالعانىم, ادىرنانى تارتقانىم, جەبەنىڭ قادالعانى... ءبارى-ءبارى ادەمى كورىنىس. ءسويتىپ ءجۇرىپ, تۇرىك مادەني ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءوتىپ جاتقان ءۇش ايلىق كۋرسقا جازىلدىم. ابدەن مەڭگەرگەن سوڭ وزىمە ساداق الىپ, اۋلادا دايىندالا باستادىم. بىراق تۇرمىس قۇرىپ, شىعىسقا كەلگەن سوڭ ءسال ۋاقىت قول ءۇزىپ قالدىم, – دەيدى اجار تولەۋحانوۆا.
ءسال ۋاقىت قول ۇزگەنىمەن, شەبەرلىگىن جوعالتقان جوق. العاشىندا بالالار شىعارماشىلىق ۇيىندە بەينەلەۋ ونەرىنەن ۇيىرمە اشقانىمەن, ءبۇيىرى ساداق اتۋعا بۇرىپ تۇرعان ەدى. ءسويتىپ, بالالار شىعارماشىلىعى ءۇيىنىڭ ديرەكتورى جاننا يسماعۇلقىزىنىڭ قولداۋىمەن ء«داستۇرلى ساداق اتۋ» ۇيىرمەسىن باستاپ كەتكەن. البەتتە, باستاماس بۇرىن جاتتىقتىرۋشى رەتىندە دە ارنايى كۋرستان وتكەن. ءوزى «حوببيدەن «پروفيگە» ءوتتىم» دەپ ازىلدەيدى. راس, ساداق اتۋدىڭ شەبەرى دەسە, شەبەرى ەكەن.
– ءداستۇرلى ساداق اتۋ ءبىزدىڭ ەلدە ەندى-ەندى قولعا الىنا باستادى. ال تۇركيادا بۇل سپورت الدەقايدا دامىعان ەكەن. وسىلاي جەر-جەرلەردە ۇيىرمەلەر اشىلسا, اتا ءداستۇرىمىزدىڭ جاڭعىرىپ, جاستارىمىزدىڭ تۋرا جولدان تايماۋىنا سەپتەسەدى, – دەپ ءوز ويىمەن ءبولىستى جاتتىقتىرۋشى اجار راحمەتقىزى.
ۇيىرمەدە وقۋشىلار ساداق اتىپ قانا قويمايدى, ايتقانداي قازاقتىڭ سالت-داستۇرىمەن, ساداقتىڭ تۇرلەرىمەن تانىسادى. ايتا كەتەرلىگى, جاتتىقتىرۋشى ساداق تارتۋدىڭ تەحنيكاسىن ۇيرەتكەنىمەن, كوزدەۋدى, نىساناعا ءدوپ تيگىزۋدى ۇيرەتە المايدى. ول ءار بالانىڭ قارىم-قابىلەتىنە بايلانىستى. دەسەك تە مەرگەندەر مەكتەبىندە ەكى جىلداي عانا جاتتىعىپ, جارىستاردا قارا ءۇزىپ جۇرگەن جەتكىنشەكتەردىڭ بولاشاقتارى زور.
تاريحشى, ەتنوگراف, فولكلورشى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ قارۋ-جاراقتاردى زەرتتەگەن ەڭبەكتەرىندە كەزدەسەتىن ساداققا قاتىستى بىرقاتار تەرميندەر:
سارجا – سۇيەكپەن اشەكەيلەنگەن ساداق
ماسساتى – ساۋىت بۇزاتىن, ءتورت قىرلى جەبەمەن اتاتىن اۋىر ساداق
كىرىس – ساداقتىڭ كەرمە باۋى, قايىسى
ادىرنا – ساداقتىڭ كەرمەسى
توز – ساداققا ورالعان وراما قايىس
قانداۋىز – جەبە اتاۋى
كەز – جەبەنىڭ قۇيرىعىنداعى ويىق
سارناما – ىسقىرىپ ۇشاتىن جەبە
ۇلىن – ۇشى جوق جەبە.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
گلۋبوكوە اۋدانى
