ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ تۋرالى تولعانىس
وسى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن ءبىر ەمەس, ەكى رەت العان قازاق از با, كوپ پە؟ مۇلدەم قيسىنعا كەلمەيتىن سۇراق. ەكەۋدىڭ ءبىرى دە ەمەس, ءبىردىڭ ءوزى, ناعىز ءدۇردىڭ ءوزى تالعات بيگەلدينوۆ. مۇنى ايتىپ ەلدىڭ ەسىنە سالعاندا امەريكانى قايتادان اشقالى وتىرعان جوقپىز. تەك سوناۋ قاھارلى سوعىس جىلدارىندا ءستاليننىڭ جارلىعى بويىنشا 80 جاۋىنگەرلىك ۇشۋدى تابىستى ورىنداعان ۇشقىشقا باتىر اتاعى بەرىلەتىن بولىپ بەلگىلەنگەن ەكەن. ال, ءبىزدىڭ تالعات اعامىز بولسا, 305 مارتە جاۋىنگەرلىك تاپسىرمامەن ۇشىپ شىعىپ, جاۋعا سونشاما رەت ويران سالىپ شايقاسقان, سونشاما رەت ولىممەن بەتتەسىپ, ارپالىسىپ ايقاسقان. قاراپايىم اريفمەتيكاعا سالساق تا, ءتورت نەمەسە كەم دەگەندە ءۇش مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى بولعانداي ەكەن! ارينە, ەكى جۇلدىز دا تاقيامىزعا تار كەلمەس. كۇپىرلىك بولماسىن, بىراق كوڭىلدە كۇمان بارىن قايتىپ جاسىرايىق. قازاققا ودان ارتىقتى قيماعان, وسى دا جەتەر دەگەن كەردەڭ پيعىل دا بولماي قالماعان-اۋ دەپ شامالايمىز. ال مىنا ەكى مارتە باتىر اتاعىن بەرمەسكە دە تالعاتتاي ورەننىڭ بىرىنەن ءبىرى اسقان, تولاستاماي ۇدەمەلەگەن ەرەن ەرلىگى ەرىككە قويماعان. شابىتتى شاعىنداعى بولات توپشىلى قىزىلشىل قىران قايتپاس قايسارلىعىمەن جۇلدىزدى ج ۇلىپ العان, ءىلىپ تۇسكەن.
ەلەستەپ ءوتتى الدىمنان
جارالى جىلدار بەينەسى.
قاسىم امانجولوۆ.
قىران بۇركىت قاشاندا ءمارت كەلەدى. قىران مەكەنى قيادا. قىران اڭسارى – كۇن استىنداعى شەكسىز, شەتسىز كەڭىستىك. قىران سامعاۋى زەڭگىر كوكتىڭ تورىندە. قىراننىڭ شىرقاۋ بيىكتى كوكسەمەيتىن كۇنى جوق. مۇزبالاق قىران تۇعىرى – ماڭگىلىك مۇزارتتار. قازاقتىڭ تەكتى قىرانى, جەتى قات كوكتە جاۋمەن قيساپسىز جاعالاسقاندا جۇرەگى استە شايلىعىپ كورمەگەن, ەل باعىنا تۋعان قاھارمان ۇلانى تالعات بيگەلدينوۆ داڭقىنىڭ, سونى سۇيىنشىلەپ قۋانعان حالىق مەرەيىنىڭ بيىگى ەكى دۇركىن كەڭەس وداعى باتىرىنىڭ جۇلدىزدارىنىڭ سونبەس جارىعىمەن سارالانادى.
قىران سامعاۋىنىڭ العاشقى اق جولىن ەسكە تۇسىرسەك, ول اۋەلى ساراتوۆتىڭ ارنايى بارلاۋشىلىق ۇشقىشتار اۆيامەكتەبىنە وقۋعا جىبەرىلگەن ەكەن. ونى ءبىتىرگەن سوڭ چكالوۆتاعى 3-ءشى بومبالاۋشى جانە 1-ءشى جويعىش اۆياتسيالىق ۇشقىشتار مەكتەپتەرىندە اسپان قىرانى ماماندىعىنىڭ قىرى مەن سىرىن تاپتىشتەپ مەڭگەردى. ودان سوڭ يل-2 شابىلداۋشى ۇشاعىندا ۇشۋعا ۇيرەنۋدەن ءوتتى. وسىنىڭ بارىنە ۇزىن-ىرعاسى ەكى جارىم جىل شاماسىندا ۋاقىت كەتتى. تەك سودان كەيىن عانا, 1942 جىلعى جەلتوقسان ايىندا تالعات بيگەلدينوۆ كەيىننەن 144-ءشى گۆارديالىق دەپ اتالعان العى شەپتەگى 800-ءشى شابىلداۋشى اۆياپولككە كەلىپ قوسىلىپ, سونىڭ قۇرامىندا سوعىستىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىنگى بۇكىل وت-جالىندى باستان وتكەرە كەشىپ ءوتتى.
وسى ارادا تالعاتتاي قىراننىڭ پىراعى – يل-2 ۇشاعىنا سيپاتتاما بەرۋدىڭ كەزى كەلگەن سياقتى. جالپى, اۆياتسيا شابۋىلداۋشى, جويعىش, بومبالاۋشى, بارلاۋشىلىق دەپ بىرنەشە تۇرگە بولىنەدى عوي. سونىڭ ىشىندە شابۋىلداۋشى اۆياتسيانىڭ نەگىزگى مىندەتى جەر بەتىندەگى جاۋدىڭ ادام كۇشى مەن تەحنيكاسىن قۇرتۋ بولىپ تابىلادى. وسى مىندەتتى اتقارۋشى يل-2 ۇشاعى ەكى زەڭبىرەك, ەكى پۋلەمەتپەن جابدىقتالعان. جەتكىلىكتى مولشەردە «كاتيۋشا» اتىمەن رەاكتيۆتى سناريادتارى مەن بومبالارى بار. زەڭبىرەك گاشەتكالارىن باسىپ وق اتقان كەزدە سىرت-سىرت ەتكەن فوتوقوندىرعىلار قوسا جۇمىس ىستەيدى. ءسويتىپ, ول كەزدەگى يل-2 دەگەندەرىڭىز الاپات كۇش-قارۋ سانالىپ, ولاردى كورگەندە جاۋدىڭ ۇرەيى ۇشاتىن.
اتاپ كورسەتەتىن ءبىر جاعداي سول, بولاشاق باتىردىڭ ۇشۋ-تەحنيكالىق دايارلىعىنىڭ عالامات تياناقتىلىعى مەن تىڭعىلىقتىلىعى. بيگەلدينوۆكە بەرىلگەن سيپاتتاما-مىنەزدەمەلەردەن ونىڭ قىراندىق قاسيەتىنىڭ قالىپتاسقان نىشاندارى بايقالعانداي. «يل-2 ۇشاعىن مەڭگەرۋى تاماشا. ۇشۋدى جاقسى كورەدى, ۇشقان كەزدە شارشامايدى. ەڭبەكسۇيگىش. ۇيرەنۋدەگى ۇعىمتالدىعى عاجاپ. اۋەدە سابىرلى, سەنىممەن ۇشادى» دەگەن باعالارعا لايىقتىلىعىن ول سوعىسقا كىرگەن العاشقى كۇندەردە-اق دالەلدەيدى.
ءبىر عاجابى, بيگەلدينوۆ ءۇشىن سوعىستا ۇيرەنۋ كەزەڭى, بىرتىندەپ بەيىمدەلۋ مەرزىمى بولعان جوق. العاشقى شايقاستان-اق شىن مانىندە جاۋعا جاسىنداي ءتيدى. 292-ءشى شابۋىلداۋشى اۆياديۆيزيانىڭ بۇرىنعى كومانديرى, اۆياتسيا گەنەرال-پولكوۆنيگى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ن.كامانيننىڭ كۋالىگىنە جۇگىنسەك, تۇڭعىش جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ورىنداۋ كەزىندە-اق ونىڭ سالعان بەتتەن نىساناعا ءساتتى شۇيىلگەندىگى سونشا, بومبالار بەنزين قويماسىنا قولمەن قويعانداي دالدىكپەن ءتۇسىپ, ال ەكىنشى مارتە شۇيىلگەندە قارۋ-جاراق قويماسىنىڭ ك ۇلىن كوككە ۇشىرىپ ورتەپ جىبەرەدى. كانىگى ۇشقىشتاردىڭ وزدەرىندە دە مۇنداي تاس-ءتۇيىن شالىمدىلىق سيرەك كەزدەسەدى ەكەن. ال, بيگەلدينوۆ بولسا بىردەن-اق كەمەل شەبەرلىككە جەتكەن. سورعالاپ قۇيىلعاندا تۇلكىنىڭ عانا ەمەس, ارلان قاسقىردىڭ دا بەلىن ءۇزىپ جىبەرەتىن قازاق قىرانىنىڭ العىرلىق قاسيەتى وسىنداي بولسا كەرەك-ءتى.
مايدانداعى قازاق قىرانى تىنىمسىز ۇشتى. ول شابۋىل سوققىلارىنىڭ قاپىسىز شەبەرىنە, مۇلتىكسىز مەرگەنىنە, وتكىر جانارى قياداعىنى شالاتىن اسپان بارلاۋشىسىنا اينالدى. كوك ءتاڭىرىسى قىران بۇركىت دەسەك, سول قانقاساپ سوعىستىڭ اسپانداعى ايقاستارىنىڭ قۇدىرەتتى قىران بۇركىتى وسى تالعات ەدى. كەلە-كەلە ونى ۇرىستارعا توپتىڭ ساردار سەركەسى ەتىپ سالاتىن بولدى. ناق 1943 جىلى مايدانگەر, اقىن قاسىم: «بىلمەيمىن, قايدا جوعالتتىم, سەسكەنۋ, قورقۋ دەگەندى!» دەپ تۋرا ءدال وسى شاقتا جاۋ اسپانىندا نايزاعايداي جارقىلداپ, جاسىن ويناتا شاڭقىلداعان جاس قىران ءىنىسى تالعاتقا ارناپ ايتقانداي ەكەن. جاڭاعى جارقىن تۇلعا كامانين: «قازاق حالقىنىڭ وسىناۋ داڭقتى ۇلى كۇرەس پەن جەڭىستەردىڭ تاماشا جولىنان ءوتتى. مەن ءۇشىن ونىڭ ماراپاتقا, وفيتسەرلىك اتاققا ۇسىنىلعان قاعازدارىنا قول قويۋ دا ءبىر عانيبەت بولاتىن ەدى», دەيدى. بۇدان ءبىزدىڭ قايسار باتىردىڭ وت كەشكەن ورتاسىنداعى سىيلى-سۇيكىمدىلىگى دە اڭعارىلعانداي.
305 رەت جاۋىنگەرلىك تاپسىرمامەن ۇشىپ ۇرىس سالىپ مايدانداستى دەپ ايتۋعا عانا وڭاي. باستى گاپ جان الىپ, جان بەرىسە جاعالاسقان سول جانتالاستاردا جەڭىپ شىعۋ بولسا, تالعات سوعىستا 305 رەت جەڭىسكە جەتتى, جاۋىنان مەرەيىن 305 رەت ۇستەم ەتتى. ەرلىكتىڭ ماقساتى ءاردايىم جەڭىسكە جەتىپ وتىرۋ بولسا, سول قاسيەتتى ماقسات بيىگىنە بيگەلدينوۆ مارتتىكپەن كوتەرىلە ءبىلدى. ول جەر جاستاندىرعان جاۋ سانى, تالقانداعان تەحنيكا مەن جابدىق-جاراق, دۇشپاندى ويرانداتقان شىعىن مولايا بەردى. ءبىر ءوزى العاشقى ون ۇشۋ جورىعىندا-اق دۇشپاننىڭ دەميان توبىنداعى 10 اۆتوماشيناسىن, 2 زەڭبىرەك, 4 دزوتىن, 100 شاقتى گيتلەرشىل مەن ءبىر جويعىش-قىرعيىن قۇرتىپ جىبەرگەن. سول ەرلىگى ءۇشىن ەڭ العاش رەت ءىى دارەجەلى وتان سوعىسى وردەنىن الدى.
حاركوۆتەگى جاۋ اەرودرومىن شابۋىلداۋ كەزىندە جاعدايدىڭ اسا كۇردەلى قيىندىعىنا قاراماستان, تالعات بيگەلدينوۆ زەنيتكالاردان جاۋعان قالىڭ وقتىڭ اراسىنان امان وتە ءبىلىپ, جەكە ءوزى فاشيستىك ەكى يسترەبيتەلدى جويىپ, بىرنەشە بومبالاعىشىن زاقىمداپ قاتاردان شىعاردى. وسى حاركوۆتىڭ تۇبىندە ءوز ۇشاعى قۇلاتىپ تۇسىرىلگەندە, تىرشىلىك تايتالاسىنداعى قىڭباس قايسارلىعى تاعى تانىلدى. جاۋ تىلىندا اداسا ءجۇرىپ, ازاپقا توزگەن جارالى سايىپقىران ءوزىن الدەقاشان ولدىگە ساناعان ۇيىرىنە قايتا قوسىلىپ, ساۋىققان سوڭ شايقاس كوگىندە, سايىس تورىندە قايتادان قيقۋلاپ سامعادى, جاۋ كوزىنە ازىرەيىلدەي كورىنىپ, اجال ءتوندىردى. «مەنى اتىپ تۇسىرگەن ەر كىم, سونى كورسەتىڭدەرشى؟» دەيتىن نەمىس مايتالمانىنىڭ سول كەزدەردە تالعاتتىڭ ونەرىنە تابىندى دەمەسەك تە, تاڭعالعانى شىندىق. بيگەلدينوۆ بارا-بارا ۇرىستارعا شابۋىلداۋشى ۇشاقتاردىڭ, ياعني شتۋرموۆيكتەردىڭ ۇلكەن توپتارىن باستاپ شىعاتىن بولدى. قيان-كەسكى قاتال ۇرىستاردىڭ وت-جالىنىندا شىنىعا ءتۇستى, شايقاستاعى شەبەرلىگىن شاربولاتتاي شىڭداي ءتۇستى, شابۋىل سوققىسىنىڭ ناعىز سويقان كوكداۋىل پەرىسىنە اينالدى. «ۇشاتىن تانك» اتاندىرىپ, يل-2 ۇشاعىنا دا دەم سالىپ, داڭقىن شىعارۋشىلار وسى تالعاتتار. ال نەمىس سولداتتارى يل-2-لەرگە «قارا اجال» دەپ ات قويعان ەكەن.
سوعىستا ەرلىك كورسەتكىشى جاۋعا كەلتىرىلگەن شىعىنمەن ەسەپتەلەدى. تەك دنەپردىڭ وڭ جاعالاۋىنان پلاتسدارم الۋ جولىنداعى ۇرىستاردا عانا ت.بيگەلدينوۆ 10 تانكتى, 32 اۆتوماشينانى, 18 ات-اربانى, 8 زەڭبىرەكتى جوق قىلىپ, 180 نەمىس سولداتىن جەر جاستاندىردى, اسكەري قويمالاردا جويقىن ءورت شىعاردى. 1943 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تالعاتتىڭ زۆەنوسى شەۆچەنكو قالاسى ماڭىندا 16 جويعىش ۇشاق, ياعني يسترەبيتەل قورعاعان, اسكەر, تەحنيكا مەن قارۋ-جاراق اكەلە جاتقان ءۇش ەشەلوندى تالقانداپ, جاۋ ۇشاقتارىنىڭ ۇشەۋىن قۇلاتتى. جول ىستەن شىعارىلىپ, پويىزدار قوزعالىسى توقتاپ, سونىڭ ناتيجەسىندە دۇشپاننىڭ بەلگىلەگەن قارسى شابۋىلىن بولدىرماي تاستادى.
ايتا بەرسە, مۇنداي مىسالدار كوپتەن دە كوپ. جەرمەن-جەكسەن ەتىلگەن تانك كولوننالارى, اۆتوماشينالار كەرۋەنى, قارۋ-جاراق پەن بەنزين قويمالارىندا قيساپ جوق. بۇل عاجاپ ەرلىكتەردىڭ بارلىعى تالعات اعا شتۋرموۆيگى فوتواپپاراتىنىڭ سۋرەتتەرىندە پاش ەتىلگەن, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ جادىگەرلى شەجىرەسىندەگى ولمەس, وشپەس جىرداي قاتتالىپ ساقتالعان. كۇللى ادامزاتتىڭ جان-جۇرەگىنە الاپات جارا تۇسىرگەن سول قاندى قىرعىن, قياپات سوعىستا نەشە نەمىس ءولتىرىلىپ, قانشا پاروۆوز بەن قارۋ-جاراق قويماسى قيراتىلىپ, نەشە «مەسسەرشميتت» اتىپ تۇسىرىلگەنىنىڭ ءدال ەسەبىنە ءبارىبىر جەتە الماسپىز. ونى تىزبەلەي بەرگەنمەن ەرلىك كيەسىن سولداتتىڭ عاشىق جارى جولداعان كەستەلى ورامالدىڭ شەتىنە سۋسارداي تۇيە دە الماسپىز. بىزگە دە بيگەلدينوۆتىڭ قانشا جاۋدى ولتىرگەنى قىزىق ەمەس, سول ارقىلى قانشا وتانداس باۋىرلارىنىڭ ءومىرىن ساقتاعانى قىمباتىراق. قىران ەرلىگىنىڭ ۇرپاق جاتقا ايتار ءومىر جىرىنا اينالۋى دا سوندىقتان بولار.
سول جىردان ءبىر مىسال كەلتىرسەك, 144-ءشى گۆارديا اۆياپولكىنىڭ ارداگەرى يا.شاپوچكا تالعات اعامىز جونىندە بىلاي دەپ تەبىرەنەدى: «ءبىزدىڭ اۋە ارمياسىندا بيگەلدينوۆ ەڭ سايىپقىران ۇشقىش-شتۋرموۆيكتەردىڭ ءبىرى دەپ سانالدى. ول پولكىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ديۆيزيا, كورپۋس جانە بۇكىل اۋە ارمياسى ءۇشىن جانە ءتىپتى, جاياۋ اسكەر بولىمدەرى ءۇشىن دە بارلاۋ جۇرگىزدى. مەن ناق وسى تالعات بيگەلدينوۆ باسقارعان بارلاۋ ەسكادريلياسىنىڭ ۇشاقتارىن ۇشۋعا دايىنداعانىمدى ماقتانىش ەتەمىن».
ءيا, الىپ-قوسارى جوق رياسىز سەزىم, باتىرعا دەگەن ىزگى ءىلتيفات وسىلاي اقتارىلعان. ايلار وتە بەردى. سۇڭقار تالعات كالينين, ۆورونەج, دالالىق, 2-ءشى جانە 1-ءشى ۋكراين مايداندارىنداعى شايقاستارعا قاتىناستى. ەرلىك قيمىلدارى ۇلعايا بەردى, باتىرلىعى مەن باتىلدىعىنا ەشكىم تالاس تۋدىرمادى. سوعىس جىلدارىندا ءىى دارەجەلى وتان سوعىسى, ەكى مارتە ءى دارەجەلى وتان سوعىسى, ەكى رەت قىزىل تۋ, الەكساندر نەۆسكي, ءىىى دارەجەلى داڭق, «قىزىل جۇلدىز», «جەڭىس» وردەندەرىمەن, پولياك اسكەرىنىڭ «التىن كرەسىمەن» ماراپاتتالىپ ۇلگەردى. ابايشا تولعاساق, سۇيىنەرگە جارار ۇلدى ەلى دە ءسۇيدى. 1944 جىلدىڭ 26 قازانىندا كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ جارلىعىمەن تالعات بيگەلدينوۆكە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى, ال 1945 جىلدىڭ 27 ماۋسىمىنداعى جارلىق ونىڭ توسىنە ەكىنشى باتىر جۇلدىزىن جارقىراتا تاقتى. بۇكىل سوعىستىڭ ءون بويىندا جاۋ جايلاعان جەرلەردىڭ اسپانىندا جالپى جيىنى 500 ساعاتتان استام ۇشقاندا ءبىر دە ءبىر رەت باعىتىنان جاڭىلىپ كورمەگەن باعدارشىل بولجامپاز دا ءبىزدىڭ بيگەلدينوۆ بولىپ شىقتى. ءبىرىنشى ۋكراين مايدانىندا 420 جاۋىنگەرلىك ۇشۋدى شىعىنسىز اتقارعان ونىڭ ەسكادريلياسى پولكتا ءبىرىنشى ورىندى ۇستاپ تۇردى. ونىڭ جاۋىنگەرلىك ءىس-قيمىلىنىڭ اسقان تيىمدىلىگى مەن پارمەندىلىگىن 158-ءشى جويعىش ۇشاقتار اۆياپولكىنىڭ كومانديرى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى گۆارديا مايورى ن.لوششاك, 152-ءشى گۆارديالىق يسترەبيتەلدەر اۆياپولكىنىڭ كومانديرى ەكى دۇركىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى گۆارديا مايورى س.لۋگانسكي راستاپ ايعاقتادى, فوتوباقىلاۋلار كۋالاندىردى. وعان باتىر اتاعى بەرىلۋىن داڭقتى قولباسشىلار ارميا گەنەرالى ر.مالينوۆسكي مەن مارشال ي.كونەۆ جانە باسقا اسكەر ساردارلارى قىزۋ قۋاتتاپ قولدادى.
العاشقى باتىر اتاعىنا ۇسىنىلعان قۇجاتتا تالعات اعامىزدىڭ ۇرىستاعى قاھارماندىعى نەعۇرلىم دالىرەك سيپاتتالعان دەپ ويلايمىز. وندا بىلاي دەپ كورسەتىلگەن: «ءبىرىنشى گۆارديالىق شابۋىلداۋشى اۆياكورپۋستىڭ 800-ءشى پولكىنىڭ قۇرامىندا كالينين, ۆورونەج, دالالىق جانە 2-ءشى ۋكراين مايداندارىنداعى ۇرىستارعا قاتىسا وتىرىپ, 155 جاۋىنگەرلىك ۇشۋ جاسادى. ءوزى باسقاراتىن ەسكادريلياسىمەن 1670 جاۋىنگەرلىك ۇشۋدى ورىنداپ, بىردە-ءبىر رەت باعداردان جاڭىلمادى, ءوز اسكەرلەرىنە جاڭساقتان سوققى جاساۋ وقيعاسىن بولدىرمادى. «كرۋگ» ۇرىس تارتىبىمەن جاۋعا سوققى جاساۋ جونىندەگى تاكتيكالىق ءتاسىلدى تاماشا مەڭگەرىپ, نەعۇرلىم ءتيىمدى ءارى شىعىنسىز شابۋىلدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءوز ۇشقىشتارىن وسى تاسىلگە كۇندەلىكتى ۇيرەتىپ وتىردى.
ءساتتى ورىندالعان 155 جاۋىنگەرلىك ۇشۋدا كورسەتكەن ەرلىگى مەن جاۋجۇرەكتىگى, جاۋدىڭ بەس ۇشاعىن اتىپ تۇسىرگەنى ءۇشىن, الەكساندريا, زنامەنسك, كيروۆوگراد قالالارىن ازات ەتۋ جولىنداعى شايقاستاردا قاھارماندىق تانىتقانى ءۇشىن, ءبىزدىڭ اسكەرلەردىڭ مەملەكەتتىك شەكاراعا شىعۋى كەزىندەگى ۇرىستارعا قاتىسقانى ءۇشىن, دۇشپاننىڭ ادام كۇشى مەن تەحنيكاسىنا ويسىراتقان ۇلكەن شىعىن كەلتىرگەنى ءۇشىن – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا لايىق».
سوعىس جىلدارىنىڭ سارعايعان پاراقتارى وسىنداي ەرلىك سىرلارىن شەرتەدى. ەكىنشى جۇلدىزعا ۇسىنىلعان سيپاتتامادا دا جەكە ءوزىنىڭ قانشاما ۇرىس تەحنيكاسى مەن جاۋ اسكەرىن جويعاندىعى جونىندە بۇلتارتپاس دەرەكتەر كەلتىرىلگەن. بۇل جولى دا لۆوۆ-ساندومير وپەراتسيالارى كەزىندە جەكە ءوزى جانە توپ بويىنشا 420 ءساتتى جاۋىنگەرلىك ۇشۋلاردا كورسەتكەن ەرلىگى مەن وجەتتىگى جانە ۆيسلا, شپرەيا, نەيسا وزەندەرىنەن ءوتۋدى قامتاماسىز ەتكەندىگى, وسىناۋ سايىپقىراندىقتىڭ باتىر اتاعىنا ابدەن لايىقتىلىعى اتاپ كورسەتىلگەن.
تالعات بيگەلدينوۆ اسپان شايقاستارىنىڭ ساياسات-سىرلارىن, ۇڭعىل-شۇڭعىلىن جەتە مەڭگەرگەن ساڭلاق بولدى. پولشاعا كىرگەن ۋاقىت. ءبىر باتالون ۆيسلا وزەنىنىڭ ار جاعىنا ءوتىپ, ساندومير قالاسى تۇسىنان شاعىن پلاتسدارم الىپ بەكىنىپتى. نەمىستەر قايتكەن كۇندە دە وسى پلاتسدارمدى قۇرتۋدى ويلايدى. تالعاتتىڭ ءبىر ادەتى, بارلاۋعا تۇنگى ۋاقىتتا شىعاتىن. ءبىر جولى تاڭ اتىپ قالعان كەزدە الىستان بۇرقىلداعان شاڭدى كورەدى. انىقتاپ قاراسا, 40 شامالى تانك سوقتىرتىپ كەلە جاتىر. ءبىزدىڭ پلاتسدارمداعى باتالونعا 50 شاقىرىمداي قالعان. جەتسە بولدى, تاپتاپ تىپ-تيپىل قىلىپ وتپەك. تالعات دەرەۋ جەرگە حابارلايدى: رەزەدا! رەزەدا! مەن – بيگەلدينوۆ! وسىنداي دا وسىنداي. جاقىن ماڭداعى كەز كەلگەن اەرودرومعا قونىپ, ۇشاقتار توبىن الىپ شابۋىلداۋعا رۇقسات ەتىڭىز... سول ارادا تالعات اەرودرومعا قونىپ, جانارماي قۇيعىزىپ الادى دا, ءازىر تۇرعان 24 ۇشاقتى باستاپ بارىپ الگى مۇزداي قۇرسانعان تانكتەردىڭ تاس-تالقانىن شىعارادى. سوندا تانكتەر پلاتسدارمعا 10 شاقىرىمداي جاقىنداپ كەلىپ قالىپتى. ەندى 10 مينۋت كەشىككەندە باتالوندى قۇرتادى ەكەن... مارشال كونەۆتىڭ ايرىقشا العىسىن الىپ, ىقىلاسىنا بولەنگەنى وسى جولى ەدى.
ءدال جەڭىس كۇنى, 9 مامىردا سوعىستىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويۋ قۇرمەتى دە قازاق قىرانىنىڭ پەشەنەسىنە جازىلىپتى. سول كۇنى ەرتەمەن تالعات كومديۆ دولچەنكودان: «بۇكىل ەسكادريلياڭمەن پراگانىڭ كۇنگەي شەتىنەن جەر باۋىرلاپ ۇشىپ ءوت!» دەگەن شۇعىل جاۋىنگەرلىك تاپسىرما الادى. سويتسە, قالانىڭ وڭتۇستىك جاعىنا ورنىعىپ العان ءبىر ەسەس ديۆيزياسى «ءسوزسىز تىزە بۇگۋدى» مويىنداماي, قارسىلاسىپ جاتقان كورىنەدى. ۇستەرىنەن قارا بۇلتتاي ءتونىپ تالعات ەسكادريلياسىنىڭ بولات بەرەندى سۇڭقارلارى شۇيىلە قاپتاپ ۇشقاندا جاۋ جۇيكەسى بىرت-بىرت ءۇزىلىپ, سولداتتار ۇرەيلەرى ۇشقاننان توڭقالاڭداپ جاتا قالىپ, قولدارىن كوتەرىپ بەرىلە باستادى. وق جۇمساماعان پسيحولوگيالىق اۋە شابۋىلى دىتتەگەن ماقساتىنا وسىلايشا جەتتى. سوندا قۇلاقتاعى راديوقوندىرمادان: «مولودەتس, بيگەلدينوۆ! زادانيە ۆىپولنەنو! ۆوزۆراششايسيا دوموي!» دەگەن كومانديرىنىڭ ساڭقىلداعان شات داۋىسىن ەستىگەن تالعات سۇڭقارلارىن سوڭىنان ەرتىپ, سوعىستىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويىپ, درەزدەن تۇبىندەگى تۇراقتارىنا جەڭىس جالاۋىن جەلبىرەتىپ ورالىپ ەدى-اۋ.
وتكەن جىلعى جەڭىس كۇنى – 9 مامىر قارساڭىندا الماتىداعى «عىلىم ورداسىندا» بولعان ۇلكەن كەزدەسۋدە باتىردىڭ كوزىندەگى نۇرلى شۋاقتى كورىپ كوپپەن بىرگە قۋانعانىم ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. قىران سامعاۋى حالقىنىڭ سۇيىنۋىنە جارايدى-اق! بارەكەلدى! ۇزاعىنان سۇيىندىرە بەرگەي. توقساننان اسقان قارت قىران ءالى دە سامعاۋدان جازباعان. ەرەكشە تاعدىر ەنشىلەگەن قازاقتىڭ وسىنداي تەكتى قىرانى بولعانعا مىڭ شۇكىر. قارت قىرانعا قاراپ بوي تۇزەيتىن ۇلان-ۇرپاقتارىمىز مول بولعاي...
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
