ەكونوميكا • 07 ءساۋىر, 2022

تۇتىنۋشىلىق پاتريوتيزم

480 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلدىڭ ەكونوميكاسى تىعىرىققا تىرەلىپ, تەڭسەلە باستاعان ساتتە ۇكىمەت وكىلدەرى مەن جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ اۋزىنان «تۇتىنۋشىلىق پاتريوتيزم» دەگەن ءسوز شىعا باستايدى. سوڭعى كۇندەرى اتالعان ءسوز قۇلاعىمىزعا ءجيى شالىناتىن بولىپ ءجۇر.

تۇتىنۋشىلىق پاتريوتيزم

تۇتىنۋشىلىق پاتريوتيزم – وتاندىق ءونىمدى تۇتىنۋ ارقىلى ىشكى نارىقتى قولداۋ. ياعني تىعىرىققا تىرەلگەن ەكونوميكاعا تىرەك بولۋ, دەمەۋ. مۇنى ەكونوميكانىڭ جازىلماعان زاڭى, قاعازعا تۇسپەگەن قاعيداسى دەسە دە بولادى. البەتتە, ول اركىمنىڭ سانا-سەزىمىنە بايلانىستى جانە مۇنداي پاتريوتيزم كوپ جاعدايدا حالىق كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىككە قاتىستى قولدانىلادى.

ايتالىق, دۇكەندە تۇتىنۋشىعا كەرەك تاۋاردىڭ ەكى ءتۇرى قاتار تۇر. ءبىرى – جارناما­سى جەر جارعان شەتەلدىك برەند, ەكىنشىسى – اتى الىسقا تارا­ما­عان وتاندىق ءونىم. العاش­قى­سىن تاڭداسا شەتەلدىڭ, ەكىنشىسىن تاڭداسا ءوز ەلىنىڭ ەكونوميكاسىنا ۇلەس قوسادى. تاڭداۋ تۇتىنۋشىنىڭ ءوز ەركىندە. وعان ەشكىم «مىنانى ال» دەپ ماجبۇرلەي المايدى. ءبارىن اركىمنىڭ ىشكى تۇيسىگى, سانا-سەزىمى شەشەدى. تولەگەن اقشام سىرتقا كەتپەي, ءوز ەلىمىزدە قالسىن, وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ءتۇسسىن, ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا جۇمىس ىستەسىن دەگەندەر وتاندىق ءونىمدى تاڭداۋى مۇمكىن. مىنە, تۇتىنۋ­شىلىق پاتريوتيزم دەگەن – سول.

ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوبى ءدال وسى تۇتىنۋ­شى­لىق پاتريوتيزم ارقىلى ىشكى نارىقتى, وتاندىق ءوندىرىستى, جالپى ەكونوميكانى العا باستىرىپ وتىر. الايدا الەمنىڭ وسىناۋ وزىق تاجىريبەسى ءبىزدىڭ ەلدە كەڭ تارالماعان. سوندا قازاق­ستاندىقتاردىڭ ءپاتريوتيزمى تومەن بول­عانى ما؟ مۇمكىن, ارينە. بىراق بۇل ءۇشىن تۇتى­نۋ­شىلارعا وكپە ايتۋدىڭ ءجونى جوق.

بىزدىڭشە, گاپتىڭ ءبارى ساپا مەن باعادان شىعىپ وتىر. جەرگىلىكتى كومپانيالار ساپاسى شەتەلدىك تاۋاردان كەم تۇسپەيتىن ءونىم ۇسىنسا, تۇتىنۋشىلار وتاندىق ءونىمدى ويلانباي-اق الارى انىق. دەمەك ءبىز ىشكى نارىققا ساپالى ءونىم ۇسىنا الماي وتىرمىز نەمەسە بىزدەگى ساپالى ءونىمنىڭ كولەمى تىم از. ال تۇتىنۋشىلار وتاندىق ءونىم ەكەن دەپ ساپاسىز تاۋاردى الۋعا مىندەتتى ەمەس.

شەتەلدىك ساپامەن تەڭە­سۋ قيىن ەكەنىن مويىنداۋ كەرەك. ەندەشە بۇقارا حالىقتى وتاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋعا ىنتالاندىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – باعانى تومەندەتۋ. اي­لى­عىن شايلىعىنا جەتكىزە الماي جۇرگەن تۇتىنۋشىلار ءدال وسى تۇرعىدان وتاندىق تاۋاردى تاڭداۋى مۇمكىن. بىراق بىزدەگى وتاندىق ونىمدەردىڭ باعاسى يمپورتتىق تاۋاردان اسىپ تۇسپەسە, كەم ەمەس. ويتكەنى جەرگىلىكتى كومپانيالار شىعاراتىن تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنى قىمبات. ولار سول سەبەپتى باعانى تومەندەتە المايدى. تومەندەتسە, شىعىنعا باتادى. مۇنداي جاعدايدا تاۋار ءوندىرۋدىڭ, بيزنەس باستاۋدىڭ قاجەتى شامالى.

دەمەك ۇكىمەت ەلدەگى تۇتىنۋشىلىق ءپات­ريو­تيزمدى قولداۋعا ءتيىستى جاعداي جاساي الماي وتىر. سوندىقتان ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ بۇقارا حالىقتان تۇ­تى­نۋ­شىلىق ءپاتريوتيزمدى تالاپ ەتەتىن دە ءجونى جوق. سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟ بىزدىڭشە, مۇنداي پاتريوتيزم تومەنگى تاپتان ەمەس, جوعارعى جاقتان باستالۋى قاجەت. ءبىرىنشى كەزەكتە شەتەلدەن كەلەتىن ءونىمدى شەكتەۋ كەرەك. ماسە­لەن, بىلتىر قازاقستانعا سىرتتان 4,9 ملرد دول­لاردىڭ ازىق-ت ۇلىگى جەتكىزىلدى. ونىڭ جار­­تى­سىنان كوبى رەسەيدەن اكەلىنگەن. دەمەك ءبىز­دىڭ ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى دۇرىس قور­­عالماعان. شەتەلگە تاۋەلدىمىز. مۇنداي تا­ۋەل­­­دىلىك تۇتىنۋشىلىق ءپاتريوتيزمدى ورىس­تە­تە المايدى.

تۇتىنۋشىلىق ءپاتريوتيزمدى دامىتۋ ءۇشىن ۇكىمەت ناقتى قادامدارعا بارۋعا ءتيىس. ايتا­لىق, ساۋدا ورىندارىنداعى شەتەلدىك جانە وتاندىق تاۋارلاردىڭ ارا قاتىناسىن رەتتەۋ ماڭىزدى. ماسەلەن, ساۋدا سورەلەرىندەگى تاۋاردىڭ 80 پايىزى وتاندىق, قالعان 20 پايى­زى يمپورتتىق ونىمنەن تۇرۋعا ءتيىس دەگەن تالاپ قويۋعا بولادى.

قازاقستاندا ساپالى تاۋار وندىرەتىن كوم­پا­نيالار جەتەرلىك. بىراق ولاردىڭ ءونىمى بارىنە بىردەي قولجەتىمدى ەمەس. ياعني شىعا­را­تىن كولەمى از نەمەسە مۇنداي ونىمدەر ساتىلاتىن ساۋدا جەلىلەرى اسا كوپ ەمەس. ءىرى مەگا­پوليستەردىڭ تۇرعىندارى تۇتىناتىن وتان­دىق ساپالى ازىق-ت ۇلىك وزگە ايماقتاردا مۇل­دەم كەزدەسپەۋى مۇمكىن. سوندىقتان وسى­عان دا نازار اۋدارىپ قويعان ارتىق بولمايدى.

ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان جىبەرىلگەن تاعى ءبىر كەمشىلىك – تۇتىنۋشىلىق يدەولوگيانىڭ جوق­تىعى. حالىقتى حاباردار ەتۋ, ىنتالاندىرۋ, جاڭاشىلدىقتى ءتۇسىندىرۋ, وتاندىق ءونىمدى ناسيحاتتاۋ, دارىپتەۋ جۇمىستارى كەمشىن ءتۇسىپ جاتىر. وسى باعىتتاعى جۇ­مىس­تاردى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزۋ ماڭىزدى.

تۇتىنۋشىلىق پاتريوتيزمگە اشەيىن تەر­­مين رەتىندە قاراۋ­دىڭ قاجەتى شامالى جانە ونى قارا بۇلت ۇيىرىلگەن شاقتا عانا ويعا الۋ دۇرىس ەمەس. ول الەم­نىڭ دامىعان ەلدەرىندەگىدەي, قا­زاقستاندا دا ەكونوميكانى العا سۇيرەر ناقتى تەتىككە, ىشكى نا­رىق­تى دامىتۋدىڭ نەگىزگى ستراتەگياسىنا اينالۋى كەرەك. سوندا عانا ۇپايىمىز تۇگەل بولماق.

سوڭعى جاڭالىقتار