قازاقستان • 06 ءساۋىر، 2022

قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ باسپانا «جىرى»

4584 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى الماعايىپ زاماندا كورشىلەس الپاۋىت ەلدىڭ كەڭ-بايتاق جەرىمىزدىڭ سولتۇستىك بولىگىنە كوز الارتقان كەي­بىر ساياساتكەرسىماقتارىنىڭ «سان­دى­راق­تا­رىن» ەستىگەن سايىن تەرىسكەي جاقتان ىزعار ەسكەندەي ىتىرىنىپ، قازەكەمنىڭ باياعىدا-اق ساقتىق قىلا ايتقان «بوس جاتقان جەر جاۋ شاقىرادى» دەگەن ناقىل ءسوزى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.

وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى: ء«بىز ەڭبەك كۇشى كوپ وڭتۇستىك ءوڭىر تۇر­عىندارىنىڭ سولتۇستىك جانە شىعىس اي­ماقتارعا قونىستانۋىنا قولايلى جاعداي جاساپ، وسى جۇمىستى نازاردا ۇستايمىز. بۇل – وتە وزەكتى ءارى ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلە. بۇعان قوسا سوڭعى جىلداردا ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى باسەڭدەپ قالعان قانداستار كوشىن بارىنشا قولداپ، ولاردى جوعارىدا ايتىلعان وڭىرلەرگە ورنالاستىرۋدى جانداندىرامىز. بۇل ەكى ماسەلەنىڭ دە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار. وعان كەزەكتى ناۋقان رەتىندە قاراۋعا بولمايدى. جەرگىلىكتى بيلىك مۇنداي جۇمىستاردى جوعارىعا كوپىرگەن اقپار بەرۋ ءۇشىن ەمەس، مەملەكەتتىك مۇددە جانە اعايىنعا شىنايى جاناشىرلىق تۇرعىسىنان جاساۋعا ءتيىس»، دەگەن استارىندا اتان تۇيەگە جۇك بولارلىق تەرەڭ ماعىنا جاتقان پايىمى دا ويعا ورالادى. بۇل باعىتتا مەملەكەت تاراپىنان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىرشاما ءىس تىندىرىلعانىمەن، سولتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارى تۇرعىندارى سانىنىڭ جىلدان-جىلعا كەمۋ ءۇردىسى ءالى تىيىلماعاندىعى الاڭداۋشىلىق تۋعىزباي قويمايدى. اسىرەسە ەل وڭىرلەرىنىڭ ىشىندە تۇرعىندارىنىڭ سانى ەڭ از بولىپ وتىرعان سولتۇستىك قا­زاقستاننىڭ – «قازاقستاننىڭ سولتۇستىك قاق­پاسىنىڭ» تىم وسالدىعى – كوكىرەگى وياۋ، كوزى اشىق ازاماتتاردىڭ قايسىسىن بولسىن ويلاندىرارلىق جاعداي. راس، بۇل استىقتى ايماققا كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت تاراپىنان ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن كەشەندى شارالار قولعا الىندى. بىراق ولاردىڭ نا­تي­جەسى ازىرگە كوڭىل كونشىتپەيدى. ماسەلەن، جۇمىس كۇشى ارتىق وڭتۇستىك جانە باتىس وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن التى وبلىستىڭ ىشىندە تەك سولتۇستىك قازاقستاندا عانا 2019 جىلدان بەرى قونىس اۋدارۋشىلاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قا­نات­قاقتى جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. الايدا «تەندەر» دەگەندى «جەڭدەر» دەپ قاعىس ەستيتىن كەيبىر شەنەۋنىكتەردىڭ تاراپىنان جول بەرىلگەن «باقىلاۋسىزدىقتىڭ»، ء«وز قىزمەتىنە سالعىرت قاراۋشىلىقتىڭ» سالدارىنان بۇل يگى باستاما قونىس اۋدارۋشى اعايىنداردىڭ ءبارىن بىردەي قۋانتپاي، ء«اپ-ادەمى ءان ەدى، پۇشىق شىركىن قور قىلدىنىڭ» كەبىن كيگەندەي بولىپ تۇر.

ناقتى ايتساق، رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى بىلتىر جۇرگىزگەن تەكسەرىستىڭ ناتيجەسىندە، سولتۇستىكقازاقستاندىق شەنەۋ­نىكتەر جوعارى جاققا بەرگەن اقپاردا 2019-2020 جىلدارى قونىس اۋدارۋشىلار ءۇشىن قۇرىلىس ۇيىمدارىنان 1 035 تۇرعىن ءۇي ساتىپ الىندى دەپ كورسەتكەنمەن، ءىس جۇزىندە 1 003 ءۇي عانا ساتىپ الىنعانى، سونىڭ ىشىندە 385 ءۇي نەمەسە 38،4 پايىزى قونىستاندىرىلماعانى اشكەرەلەنگەن. ال جامبىل اۋدانىنىڭ قۇرىلىس ءبولىمى بىلتىر جالپى سوماسى 80 ميلليون تەڭگەگە تولىق سالىنىپ بولماعان، ادام تۇرۋعا جارامايتىن 10 ءۇيدى «كوزجۇمبايلىقپەن» ساتىپ العان. جاڭادان سالىنعان كوپتەگەن ءۇيدىڭ ساپاسىنىڭ ناشارلىعىن كورگەن قونىس اۋدارۋشىلار ولاردان باس تارتقان. كىرگەن باسپانالارىنىڭ قىستا سالقىندىعىن ايتىپ، شاعىمدانىپ جۇرگەن اعايىندار دا از ەمەس.

توق ەتەرىن ايتساق، قىزىلجار وڭىرىنە قونىس اۋدارۋشىلارعا ارنالعان تۇرعىن ۇيلەر سالۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبا ءوزىن اقتادى دەۋ قيىن. ەلىمىزدىڭ قۇ­رى­لىس سالاسى ءارتۇرلى قيىندىققا تاپ بول­عان قازىرگى جاعدايدا بۇل جوبانى ودان ءارى جالعاستىرۋدىڭ ورىندىلىعى دا كۇمان تۋعىزادى. ويتكەنى قۇرىلىس ما­تەريالدارىنىڭ قىمباتتاپ كەتۋىنە بايلانىستى جەكە تۇرعىن ءۇيدى بىلتىرعىداي 8 ميلليون تەڭگەگە سالۋ نەعايبىل. سوندىقتان دا قونىس اۋدارۋشىلاردى تۇرعىنجايمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ بالامالى جۇيەسىن قا­راستىرعان ءجون. ول – قايتالاما نارىقتاعى تۇرعىن ۇيلەردى كونكۋرس ارقىلى ساتىپ الۋ. ايتالىق، سقو-نىڭ قازاقتار قالىڭ قونىستانعان ءۋاليحانوۆ اۋدانىنىڭ ورتا­لى­عى – كىشكەنەكول اۋىلىندا قازىر 70 شاقتى ءۇي بوس تۇر. وزگە ەلدى مەكەندەردە دە ساتىلاتىن باسپانا بارشىلىق. بۇل ءتاسىل الدەقايدا ارزانعا تۇسەرى، ءارى قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ كوڭىلىنەن شىعارى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

اقجايناق استانا

ەلوردا • كەشە

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار