ارينە, وڭىردەگى ءاربىر اۋداننىڭ مۇمكىندىگىنە قاراي اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار بار. بىراق شەشىلمەگەن ماسەلە ودان دا كوپ بولىپ تۇر. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى نەگىزىنەن جول, جارىق, سۋ, گاز سياقتى كوپتەگەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر تولعاندىرادى. اكىمدەر دە كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە قال-قادەرىنشە جاۋاپ بەرۋدە.
تۇرعىنداردىڭ كوتەرگەن ماسەلەلەرىنە قاراپ وتىرىپ, كوپشىلىگىنىڭ اۋدان اكىمدەرىنىڭ جۇمىسىنا كوڭىلى تولمايتىنىن بايقاۋعا بولادى. بۇل زاڭدىلىق تا شىعار. سارىسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعاليەۆتىڭ ەسەبىندە دە كوپتەگەن ماسەلە ايتىلدى. سايىپ كەلگەندە, تۇرعىنداردىڭ ساۋالى ءارتۇرلى بولعانىمەن, ءبارىنىڭ دە ماسەلە وڭىنان شەشىلسە دەگەن ويىنىڭ بولاتىنى راس. اۋدان تۇرعىنى سەيىتقادىر ابدىحالىق ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, اۋدان اكىمدىگى ماماندارىنىڭ جۇمىسى ماردىمسىز. ول ءوز سوزىندە اكىمدىك ارداگەرلەر كەڭەسى مەن قوعامدىق كەڭەس مۇشەلىگىنە تەك قانا وزدەرىنىڭ ءسوزىن سويلەپ, سويىلىن سوعاتىنداردى عانا كىرگىزەتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار اۋدان اكىمىنە حالىقتىڭ ماسەلەسى بويىنشا حات جولدانعانىمەن, ودان ءالى كۇنگە دەيىن ەشقانداي جاۋاپ كەلمەپتى. پرەزيدەنت ايتقان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى دا ءتيىستى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلماي كەلەدى. كەرىسىنشە, ول جۇمىسى ناتيجەسىز مامانداردىڭ «قۇرمەتتى ازامات» اتاعىن الىپ جۇرگەنىن دە اشىنا جەتكىزدى. جايىلما اۋىلىنىڭ تۇرعىنى توباقابىل قاجىكەنوۆ تە اۋدان اكىمى جۇمىس ىستەگەنىمەن, اپپاراتىنداعى مامانداردىڭ جۇمىسى كوڭىل كونشىتپەيتىنىن, سەبەبى ولاردان جۇمىستىڭ ناتيجەسى تالاپ ەتىلمەيتىنىن ايتتى.
«بىلتىر ءشوپتىڭ رۋلونىن 6 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الدىق. وسىلاي جۇرە بەرسەك, 20 مىڭعا دا جەتەدى. وراتىن ءشوپ جوق بىزدە. بىرەۋلەردىڭ كەسىرىنەن التى-جەتى اي بويى شاباقتى وزەنىندە سۋ بولمادى. اۋدان اكىمى جاۋاپتى ماماندارىنان تالاپ ەتپەيدى. تىم دەموكراتياشىل. كوپتەگەن ماسەلەنى شەشۋگە شاماسى كەلمەيدى. ورىنباسارلارى دا جۇمىس ىستەمەيدى. الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە قارالمايدى. سونىمەن قاتار جىلىتۋ قازاندىعىمىز دا اۋىق-اۋىق ءوشىپ قالادى. جوسپارداعىداي 5 مىڭ ەمەس, 2,5 مىڭ عانا مازۋت كەلدى. بىلتىر مازۋت الۋعا بولىنگەن قىرۋار قارجى دا تولىق يگەرىلگەن جوق. جىلدا سول ءبىر مەردىگەر اكەلەدى. ال ول مازۋتتىڭ ساپاسى دا سىن كوتەرمەيدى», دەيدى ول.
جۋالى اۋدانىنىڭ اكىمى ولجاس قارجاۋوۆتىڭ ەسەبىندە دە كوپشىلىك كوكەيكەستى ماسەلەلەرىن جولدادى. جول بويىندا ورنالاسقان قاراساز اۋىلىنىڭ كوشەلەرى 1984 جىلدان بەرى جوندەۋ كورمەگەن. سونداي-اق قوس بۇيىردەن قىسقان قىمباتشىلىق, گاز, مەكتەپ ماسەلەلەرى دە كوتەرىلدى. «اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى تۋرالى ماسەلە بۇل اكىمنىڭ ەسەبىندە دە ايتىلدى. جيىنعا كەلگەن تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, جىل سايىن بەس ادامعا «جۋالى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى بەرىلەدى. ونىڭ ىشىندە ەلگە ەڭبەگى سىڭگەندەرى دە, ءتۇرلى جولدارمەن العاندارى دا بار ەكەن. تاعى ءبىر عاجابى, مۇنداي اتاق اۋداندى ءار جىلدارى باسقارعان بارلىق اكىمگە بەرىلگەن. ءتىپتى اۋداندى التى اي عانا باسقارعان, جۇمىس ىستەپ تە ۇلگەرمەگەن اكىمدەرگە دەيىن بۇل اتاقتى الىپ العان. جالپى كوپشىلىك مۇنداي ماسەلەگە توقتام بولۋى كەرەك دەپ سانايدى. اۋدان ورتالىعى باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلىنا كىرەبەرىس ساياباقتاعى «قۇرمەت تاقتاسىنا» قاراساڭىز, شىنىندا كوز سۇرىنەدى. قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنان گورى, اكىمقارالار كوپ. ال اۋدان تۇرعىنى اينۇر شىنتورەەۆانىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى بيلىك پەن بۇقارانىڭ اراسىندا بايلانىس جوق.
«اۋدان اكىمىن ىزدەپ بارعان سايىن كىرە الماي قايتامىن. ونى ءبىر جىل بۇرىن اكىم بولىپ تاعايىندالعاندا ءبىر رەت كورگەنمىن. ەندى ەكىنشى رەت كورىپ تۇرمىن», دەگەن تۇرعىن باسشىنىڭ بۇقاراعا نازار اۋدارمايتىنىن بازىنا رەتىندە جەتكىزدى. كوپبالالى انا ءلايلا ديحانباەۆا دا اكىمنىڭ ۋادەسىنە تويعانىن ايتتى. مىنە, ايماقتاعى اۋداندارداعى بۇگىنگى احۋالدىڭ ءبىر پاراسى وسىنداي بولىپ تۇر. جالپى, شەشىمىن تابۋى ءتيىس الەۋمەتتىك ماسەلە بارلىق اۋداندا بار. كەيبىر اكىمدەر شىنىندا دا حالىقپەن ەتەنە جۇمىس ىستەسە, كەيبىرى ءالى دە بولسا ءوز الەمىنەن شىعا الماي ءجۇر دەۋگە بولادى.
جالپى, وڭىردە «اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» دەگەن اتاق كۇيىپ تۇرعان ماسەلە. كەيدە داۋدىڭ باسى دا وسى بولىپ جاتادى. وسىنداي پىكىرلەرگە قاراپ, كەيدە اۋدان اكىمدەرى اتاق بەرۋمەن عانا اينالىسا ما دەگەن ساۋال تۋىندايدى. ودان كەيىن قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ماسەلەسى دە وزەكتى. ماسەلەن, مەركى اۋدانىنىڭ اكىمدىگى قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەلىگىنە اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارىنان باستاپ, اكىمدىككە قاراستى ءبىراز ءبولىم باسشىلارىن دا كىرگىزىپ قويعان. اراسىندا قوعام قايراتكەرلەرى, قوعام بەلسەندىلەرى جوق. بۇل دا سىنعا ۇشىراعان جۇمىستىڭ ءبىرى ەدى. راسىندا دا, مۇنداي ماسەلەلەردىڭ بارلىعىنىڭ دا رەتتەلگەنى ءجون. «اۋداننىڭ قۇرمەتى ازاماتى» توڭىرەگىندەگى ايقاي دا, داۋ دا ماسەلە شەشىلمەي باسىلمايدى…
جامبىل وبلىسى
