نەگە دەڭىز. ەستەرىڭىزدە شىعار, اۋداندار بىرىگىپ جاتقان زاماندا شارۋاشىلىقتارى شالقىپ تۇرعان مارقاكول كۇرشىمگە, كاتونقاراعاي ۇلكەن نارىنعا, تارباعاتاي اقسۋاتقا, ماقانشى ۇرجارعا, سامار اۋدانى كوكپەكتىگە قوسىلىپ, حالقى جاۋتاڭداپ قالعان. جۇمىس ورىندارى جابىلىپ, تۇرعىنداردىڭ كوبى كۇرەك تاپپاي سابىلعان. الا سومكە ارقالاپ, بازارشىلاپ كەتكەندەرى دە سول ۋاقىت. وعان اناۋ كىنالى, مىناۋ كىنالى دەۋدەن اۋلاقپىز. دەسەك تە بولارى بولىپ, بوياۋى ءسىڭىپ كەتكەلى قاي زامان؟! ەندىگى كەزەكتە, اتاپ وتكەن تاعدىرلاس وڭىرلەر جەكە-جەكە اۋدان بولىپ, ءوز قازاندارىندا وزدەرى قايناسا دەگەن حالىقتىڭ ىزگى تىلەگى بار. بۇل تۇرعىدا بىرقاتار تۇرعىننىڭ پىكىرىن تىڭدادىق. ءبارىنىڭ ايتارى سول – اۋداندار بۇرىنعىداي قايتا ءبولىنىپ, جۇمىس ورىندارى كوبەيسە, ءوندىرىس وشاقتارى اشىلسا, اۋىلدارعا جول سالىنىپ, سۋ تارتىلسا دەيدى ءبىر اۋىزدان.
كەيبىر تۇرعىندار الداعى ۋاقىتتا كوكپەكتى اۋدانى اباي وبلىسىنا قاراپ كەتسە, وبلىس ورتالىعىنان الىس قالىپ قويامىز دەپ الاڭدايدى. ارينە, وبلىستىڭ شەكارا سىزىعى قالاي سىزىلاتىنى ءالى بەلگىسىز. دەسە دە سامار ءۇشىن ءتيىمدى شەشىم شىعارىلسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى دەسەدى. سوندىقتان دا ەرتەڭىنە الاڭداعان جۇرت پرەزيدەنتكە حات جولدادى. وسى تۇستا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا باعىتتالعان حاتتان ءۇزىندى كەلتىرە كەتەيىك:
«ەگەر قازىرگى كوكپەكتى اۋدانى اباي وبلىسىنا قوسىلسا, سامار ءوڭىرى سەمەي قالاسىنان 350-450 شاقىرىم قاشىقتىقتا قالادى. 1997 جىلى سەمەي جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىن بىرىكتىرگەن كەزدە سامار اۋدانى تاراتىلىپ, بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ كوكپەكتى اۋدانىنا قوسىلدى. اۋدان ورتالىعى كوكپەكتى اۋىلى بولدى. 25 جىل كولەمىندە ەكى اۋدان بىرىكتىرىلگەنىمەن, سامار اۋىلىنىڭ جانە بۇرىنعى سامار اۋدانىنىڭ باسقا اۋىلدارىنىڭ ينفراقۇرىلىمى قۇلدىرادى. حالىق سانى كۇرت ازايدى. ءوڭىر تۇرعىندارى قۇجاتتارىن رەسىمدەۋ ءۇشىن كوكپەكتى اۋىلىنا 100-200 شاقىرىم جول جۇرۋگە ءماجبۇر بولدى. وسىعان قاراماستان, قازىرگى ۋاقىتتا سامار اۋىلىندا 6 مىڭنان استام ادام تۇرادى (انىقتاما رەتىندە كوكپەكتى اۋىلىنىڭ حالقى – 5 مىڭ). اۋىلدا قارتتار ءۇيىنىڭ 3 كورپۋسى, اۋداندىق اۋرۋحانا, 3 مەكتەپ, اگروتەحنيكالىق كوللەدج, بىرنەشە جول جوندەۋ مەكەمەسى, سپورت مەكتەبى جۇمىس ىستەپ تۇر. وڭىردە كوپتەگەن ءىرى شارۋا قوجالىعى مەن سەرىكتەستىك ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. بۇگىنگى تاڭدا سامار اۋماعىنداعى 8 اۋىلدىق وكرۋگتە حالىق سانى 13 مىڭنان استام ادامدى قۇرايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى, بالىق شارۋاشىلىعى دامىعان. سونىمەن قاتار تۋريزم سالاسىن جانە تاۋ-كەن ءوندىرىسىن دامىتۋدا الەۋەتى زور.
بۇرىنعى سامار اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ جالعىز تىلەگى – سامارعا اۋدان مارتەبەسىن قايتارۋ. اۋدان مارتەبەسىن بەرۋ وسى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جانە جاستاردىڭ اۋىلدارعا اعىلۋىنا وڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز. ول ءۇشىن سامار اۋىلىندا بوس اكىمشىلىك, وندىرىستىك عيماراتتار مەن كوپقاباتتى, كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەر جەتكىلىكتى. سىزدەن وسى ماسەلە بويىنشا تۇرعىندار تالابىن ەسكەرۋدى جانە وڭ شەشىم قابىلداۋلارىڭىزدى سۇرايمىز», دەيدى قۇرمەتپەن بۇرىنعى سامار اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى.
وتكەن اپتادا كوكپەكتى اۋدانىنا قاراستى سامار وڭىرىنە ات باسىن ءبىز دە بۇرعانبىز. تۇرعىندارىمەن تىلدەسىپ, 1997 جىلدىڭ مامىرىنا دەيىن اۋدان ورتالىعى بولعان اۋىلدى ارالادىق. تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىق. مەملەكەتتىك, الەۋمەتتىك عيماراتتاردىڭ بارلىعى دەرلىك ساقتالعان. ءبىلىم وشاقتارىنىڭ جاعدايى جامان ەمەس. اۋرۋحاناسى دا اجەپتاۋىر ۇلكەن. وبلىستىق قارتتار ۇيىنە دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇر. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, كوكپەكتى اۋدانىندا 37 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار. ونىڭ 18-ءى كوكپەكتى وڭىرىندە بولسا, 19-ى بۇرىنعى سامار اۋدانىنىڭ اۋماعىندا. بۇگىنگى تاڭدا كوكپەكتى اۋدانىندا 17 اۋىلدىق وكرۋگ بولسا, 8-ءى سامار وڭىرىندە. جالپى, اۋداندا 26,4 مىڭ حالىق تۇرادى. ونىڭ 14,3 مىڭى – كوكپەكتى جاعىندا, 12,1 مىڭى – سامار اۋماعىندا.
– بىزدە مۇمكىندىك زور. پرەزيدەنت قولداسا, اۋدان ورتالىعىنا قاجەتتى عيماراتتار بار. سوڭعى جىلدارى تۋريزم سالاسى دا جاقسى قارقىن الىپ كەلەدى. بۇقتىرما سۋ قويماسىنىڭ جاعالاۋىنا دەمالىس بازالارى سالىنىپ جاتىر. سۋ جاعاسىنداعى اۋىلداردا جاڭا كوشەلەر پايدا بولدى. بۇل دەگەنىمىز – اۋىلداردىڭ كەڭەيىپ كەلە جاتقانىنىڭ بەلگىسى. ەگەر سامار اۋدان بولسا, ءوندىرىستى وڭىرلەردىڭ ءبىرى بولادى, – دەيدى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق توراعاسى ەرجان ءدۇسىپوۆ.
ايتقانداي, ساماردا 44 ءىرى جانە ورتا كاسىپورىن بار. ەگىستىك القاپتارىنىڭ 30,8 پايىزى سامار وڭىرىندە. شارۋاشىلىقپەن اينالىسىپ وتىرعان كاسىپكەرلەر دە اۋدان بولىپ قۇرىلۋداعى ءتيىمدى تۇستارىن ءتىزىپ بەردى. ماسەلەن, سوناۋ قاراش اۋىلىنان اۋدان ورتالىعى كوكپەكتىگە جەتۋ ءۇشىن 200 شاقىرىمدى ارتقا تاستاۋ كەرەك ەكەن. قىسقاسى, مارتەبەسىنەن ايىرىلىپ قالعان شەكارالىق اۋداندارداعى ماسەلە – ءدال وسى سامار وڭىرىنە دە ءتان.
– باي, باقۋاتتى ءوڭىر بولا تۇرا اۋدان ورتالىعى مارتەبەسى جوقتىعى قانشالىقتى ءادىل؟! اۋدان بولعان جاعدايدا, ءوز بيۋدجەتىمىز وزىمىزدە بولار ەدى. ول دەگەنىمىز, تۇرعىنداردىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعداي جاسالىپ, جاستاردىڭ اۋىلداردا تۇراقتاپ قالۋلارىنا سەپتىگىن تيگىزەدى, – دەپ ويىن ايتتى «رىبپروم» جشس سامار فيليالىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر ناروجنەۆ.
ءيا, حالىق تىلەگى ورىندى. توزىپ كەتكەن اۋىلدارى قايتا گۇلدەنىپ, اۋىلداردىڭ تامىرىنا قايتا قان جۇگىرسە, نەسى جامان؟! كوكپەكتىدەن اۋدان بولىپ ءبولىنىپ شىققانىمەن, حالىقتىڭ بەرەكە-بىرلىگى ءباز-باياعىداي بولا بەرەرى امبەگە ايان.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كوكپەكتى اۋدانى,
سامار اۋىلى
